Batalio di Normandia

De Wikipedio
(Ridirektita de Normandia-batalio)
Irez ad: pilotado, serchez
Batalio di Normandia
Seconde-guerre-mondiale-debarquement-LCVP-6juin1944.jpg
Usana trupi proxim la plajo Omaha, Normandia, ye la 6ma di junio 1944.
Konflikto: Duesma mondomilito
Dato: de la 6ma di junio til la 25ma di agosto 1944
Loko: Basa Normandia, westa Francia
Rezultajo: decidiganta vinko di westala federiti kontre nacional-socialista Germania.
Militanti
Flag of the United States.svg Usa
Flag of the United Kingdom.svg Unionita Rejio
Flag of Canada.svg Kanada
Flag of Australia.svg Australia
Poloniana soldati
Franca soldati
Belgiana soldati
Flag of New Zealand.svg Nova-Zelando
Flag of the Netherlands.svg Nederlando
Flag of Norway.svg Norvegia
Chekoslovakiana soldati
Flag of Greece.svg Grekia
nacional-socialista Germania
Komanderi
Dwight D. Eisenhower
Arthur Tedder
Bernard Montgomery
Trafford Leigh-Mallory
Bertram Ramsay
Omar Bradley
Miles Dempsey
Gerd von Rundstedt
Erwin Rommel
Friedrich Dollmann
Trupi
1.332.000, proxim 24 di julio 380.000, proxim 23 di julio
Morti
cirkum 120.000 morti[1] 113.059 morti[1]

Batalio di Normandia, kodexo-nomo Overlord, esis batalio de la duesma mondomilito qua eventis inter trupi de westala federiti (Usa, Unionita Rejio, Kanada, Australia, plu soldati de altra nacionalesi (Franca, Polona, Nederlanda, Chekoslovakiana, Greka) qui vivis en Anglia) kontre nacional-socialista Germania en la litoro di Normandia, nordo di Francia. Ta batalio esis la maxim grand amfibia operaco de la historio, e markizis la komenco di la liberigo di Francia de nacional-socialist okupeso.

La preparadi[redaktar | edit source]

Pos sucesoza Britan amfibia atako kontre Saint-Nazaire en 28 di marto 1942 Adolf Hitler imperis ke tota navala e submarala bazi en l'Atlantiko esus forte defensita. Mili di koaktita laboreri konstruktis permananta fortifikuri en la litori di Belgia, Nederlando e Francia. En la komenco di 1944 marshalo Erwin Rommel esis asignita por inspektar e plubonigar la sistemo di defendo. Rommel konsideris la sistemo nesuficanta, e rinforcis ol kun granda bloki di betono, mitraliosi e kanoni. Malgre to, la sistemo di defendo nulatempe esis konkluzita.

Westala federiti savis pri la sistemi di defendo, ed ante lansar atako kontre Normandia li kreis falsa operaco nomizita "Operaco Fortitude" (subdividita en Fortitude Nordo e Fortitude Sudo) por distraktar l'atento di Germani pri lua reala skopi. E pos komencar desembarki ye la 6ma di junio 1944 la falsa operaci kontinuis, por trompar duopl agenti servinta Germania e preventar la sendajo di rinforci. Hitler pensis ke la precipua atako lansesus tra la Stretajo di Dover, til esar plu tarda.

L'operaco Overlord[redaktar | edit source]

Ta skemo montras la plaji elektita por desembarki, l'aerala ataki ante desembarki, e la dispozo di Germana trupi ye la 6ma di junio 1944.

L'operaco recevis navala ed aerala suporto de Angla, Nova-Zelandana e Kanadan aer-armei e de Australiana, Usana e Britaniana mar-armei, e komencis dum nokto kun lansado di parashutala soldati e tri divizioni di glit-fugili, plu masiva aerala e navala bombardo kontre Germana defensaji. La desembarki komencis dum jornesko en kin plaji qua recevis la kodexo-nomi Juno, Gold, Omaha, Utah, e Sword, en un total extendo di 80 km de Normandiana litoro. Sume, 6,939 navi e barki esis uzata por sendar trupi ed equipaji vers la plaji.

Ante l'invado, Franca rezisto recevis instrukti por sabotar Germana sistemi di komuniko, fervoyi e sistemi di transsendo di energio, ed atakis Germana forci ke povus rinforcar la sistemi di defendo. Un dio ante l'invado (la 5ma di junio 1944) Germana inform-kontoro en Francia detektis un transmito di radio de Anglia vers Francia kun la frazo Bercent mon coeur d'une langueur monotone ("pacigez mea kordio kun monotona langoro") ed interpretis ke l'invado esis balda. Malgre li konsilis German armei en la regiono, la konsilo esis ignorita, por sama frazo esis detektita un monato ante, ed eventis nula invado.

Nur en 1968 la labori di Franca rezisto ante la komenco e dum tota Batalio di Normandia esis totale konocita: 52 lokomotivi destruktesis ye la 6ma di junio, e 500 bifurkili di la fervoyi sabotesis. Normandia divenis komplete izolita ye la 7ma di julio.[2]

Federiti projetis kaptar Saint-Lô, Caen e Bayeux en la sama dio ke desembarkis, ma ne havis suceso nemediate: Caen nur esis kaptita pos 3 monati di batalio. Malgre to, li establisis du artificala portui (konocita kom Mulberry harbours) tri dii pos la desembarko, por faciligar la desembarko di nova trupi e provizuri. L'artificala portuo di plajo Omaha destruktesis ye la 19ma di junio pro tempesto. Tamen, federiti ja desembarkabis 314,517 soldati, 54,000 vehili e 102,000 toni di equipaji. Federiti anke atakis multa avioni de Luftwaffe en sulo e quankam la bombardi ne destruktis multa Germana tanki, la manko di avioni desfaciligis Germana reakto. Multa federita e Germana soldati mortis dum la kombati, e malgre la kombati esis intensa ed eventis granda perdaji di vivi, la desembarko stimulis la moralo di federita trupi.

Germana komanderi faliis en kontr-atakar nemediate, pro problemi en la komuniko inter lua trupi, e l'interferi di Hitler en la decidi, sen konocar la reala situeso. Gerd von Rundstedt esis revokita de komando pos dicar a marshalo Wilhelm Keitel: "Facez la paco, idioti!". Rommel esis severe vundita ye la 16ma di julio pos aerala atako dal federiti. Ultre, cirkume 600,000 de un totalo di 850,000 Germana soldati rekrutesis en l'estala fronto por kombatar Stalin.[3] Ma kande li sendesis a Francia por kombatar westala federiti, multa demonstris esar nefidinda: multa kapitulacis o desertis en l'unesma oportunajo.

Ye la 15ma di agosto, federiti komencis atakar Francia di Vichy da Provenco, en operaco konocita kom "Operaco Dragono". Ta operaco kontinuis til la 14ma di septembro, kun decidiganta vinko dal federiti, e kun la transfero di Philippe Pétain ed altra membri dil rejimo di Vichy vers Germania.

De la 12ma til la 21ma di agosto eventis decidiganta batalio en Chambois-posho, ed en la nokto di 21 di agosto 50,000 Germana soldati esis cernita en Chambois, e malgre diversa probis eskapar la cerno, Germana sufris multa perdaji di homi ed equipaji. Pos du dii, federita trupi liberigis Paris, ed ye la 30ma di agosto 1944 lasta Germana trupi abandonis la regiono di Seine fluvio, ed Operaco Overlord, o Batalio di Normandia finis.

Konsequi de l'atako[redaktar | edit source]

L'atako permisis liberigar Paris de Germana okupeso ed anke kreis la "westala fronto", revendikita da Yosif Stalin l'antea yaro. Germani obligesis a movar trupi de esto til westo en probo por kontr-atakar.

Muzei e tombeyi[redaktar | edit source]

Memorialo memoriganta parashutisti, en l'urbeto di Sainte-Mère-Église.

Multa muzei (la maxim granda esas la paco-memorialo en Caen), e tombeyi quale en Calvados, memorigas la batalio. Multa shirmili e fortifikuri defias tempo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 Tamelander, M, Zetterling, N (2004), Avgörandes Ögonblick: Invasionen i Normandie. Norstedts Förlag, p. 295
  2. Raporti preparita da l'inquesto de la kontoro por specal operaci (Counter-insurgency Information Analysis Center) (1968). A Study of Rear Area Security Measures. Washington: The American University.
  3. Keegan, John (1994) [1982]. Six Armies in Normandy: From D-Day to the Liberation of Paris. New York: Penguin Books. ISBN 0-14-023542-6.