Objektivismo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Gramatikala revizo bezonata
"Se tu vidis Atlas, la giganto qua tenas la mondo sur lia shultri, se tu vidis, ke lu esis staranta kun la sango batado en tua brusto, flexante lua genui, ilua braki tremanta ma ankore esforcis subtenar la mondo la supro kun ilua lasta forti e la maxim granda lua penado, des pli pezo kargar la mondo sur la shultri, quon tu dicus facar? [...] Quon ribelar "(Ayn Rand, Atlaso movis). (Ayn Rand, en La rebeleso di Atlas).

Objektivismo esas la filozofio da Ayn Rand. Resume, Objektivismo tenas ke esas nedepena vero pri qua homa enti esas konscia tra lia senci, ke raciono esas la sola metodo por kolektar savo, ke la korekta morala kodo di lua vivo esas persequar lua propra egoismo, e ke la sola morala socia sistemo esas tuta laissez-faire (lasez facar) kapitalismo kun stato strikte limigita al tribunalo, polico ed armeo, nam to esas la sola sistemo qua ne lasas homi komencar fizika obligaciono unu kontre l'altra

Esenco di l'objektivismo[redaktar | edit source]

Ayn Rand definiz objektivismo kam "filozofio por vivar en la Tero":

Cquote1.png Mea filozofio esas, esence, la koncepto di homo kam heroa ento, kun lua propra feliceso kam morala skopo di lua vivo, kon la produktiva prodajo kam lua maxim nobla aktiveso, e la raciono kam lua sola absoluto Cquote2.png

Poka ante dil publikado di La rebeleso di Atlas, demandesis a Ayn Rand se povas prizentar l'esenco di objektivismo koncize. Lua rispondo esis:

  1. Metafiziko: Objektiva realeso.
  2. Episteologio: Raciono.
  3. Etiko: Propra intereso.
  4. Politiko: Kapitalismo.

Metafiziko: Objektiva realeso[redaktar | edit source]

Cquote1.png Naturo, por esor dominita, devas esar obeita Cquote2.png
Cquote1.png Realeso existas kam absoluta objektivo: fakti esas fakti, nedepende dil sentimenti, deziri, esperi o pavori dil homi Cquote2.png

La fundamentala precipui dil objektivista metafiziko esas:

  1. Unesmeso di l'existado: Stablas ke realeso existas nedepende dil homala konscienco.
  2. Lejo di identeso (Aristotela "A egalesas A"), qua stablesas ke omna qua existas havas fixita e finita naturo.
  3. L'axiomo di l'existado di konscienco, qua stablesas que oni esas konscienta.
  4. Lejio di kasualeso, kam korolario dil Lego di identeso, qua establisas ke kozi komportas segun lua naturo.

Kelka objektivista idei[redaktar | edit source]

Egoismo esas vertuo[redaktar | edit source]

Por objektivismo racionala egoismo esas vertuo, e irga formo di altruismo esas nemorala, nam ol existas nula racionala motivo por pozar la necesi di l'altri avan la propra racionala necesi.

Ayn Rand nomizas al neracionala egoisti "egoisti sen ego", nam emocionala kaprici ne esas ego. La raciono esas ego.

Fiereso esas vertuo[redaktar | edit source]

Por objektivismo racionala fiereso esas krono di oma altra vertui. Se oni esforcar por havar produktiva e racionala vivo, oni ganos la yuro di esar fiera dil morala e materiala valori quon atingos.

  • Tamen, objektivismo kondenas neracionala fiereso, kam esar ek tala lando, raso o esar nobela nam l'individuo facis nenio por ganar la yuro di esar fieresa.

Humilo esas vicio[redaktar | edit source]

Inverse, humilo (o desalta su-estimo) esas vicio nam la humila konsideresas di poka valoro e ne plu bona kam l'altri. Por objektivismo, esar en ta estajo e konsiderar ol kam bona mortas irga tipo di ambocio en l'individuo.

Extremeso esas bona[redaktar | edit source]

Por objektivismo, la kulti al "mediala termino", al kompromiso ed al konsenso esas simptomi di nesekureso en propra valori ed en propra decidi, konsequenco neevitebla dil filozofio di Platon e Kent e di lia idi, qua subtenas ke sekura savo pri la monod esas neatingebla. Por to por l'objektivismo, extremeso esas konsiderata kam "bona".

Personala sakrifiko esas omnatempe nemorala[redaktar | edit source]

Oni ne nevas sakrifikesas, nulatempe, sub nula cirkumstanco.

Akti nomita kam "sakrifiki" ne esas tala. Exemple, homo arriskas su por salvar lua muliero e filii e perdas ol. Ta homo ne esas "sakrifikanta", ja ke lua vivo sen ta personi ne havus valoro, do lu facas racionala transaciono. Se ta homo riskus lua vivo por salvar nekonocati, esus facanta nemorala akto.

Ne existas positiva yuri[redaktar | edit source]

Objektivismo subtenas ke positiva yuri ne existas nam kreus obligacioni qua destruktis negativa yuri (qui esas l'unika ke existas) di altri.

Segun ta argumento, nun existas negativa yuri, to esas, yuro a ne havar interferi en propra vivo, dum ke oni ne interferus en vivo di altri. Ta esas la yuri rekoliata en la Konstituco di Usa: vivo, libereso e serchado di feliceso.

Videz anke[redaktar | edit source]