Prim Greka linguo
| Prim-Greka linguo | |
|---|---|
| Geografiala distributado: | Historiale en la sudo di Balkani, Egea regiono e westala Anatolia (hipotezala) |
| Quanto di parolanti: | 0 (mortinta linguo, rikonstruktita) |
| Klasifikuro: | Indo-Europana linguaro Helenika lingui Prim-Greka linguo |
| Oficala stando: | Nula |
| Kodexi | |
| ISO 639-3 | ne havas (nekodexigita, mis) |
Prim-Greka linguo (anke Protogreka linguo) esas la hipotezala komuna ancestro di la Greka lingui, rikonstruktita per la komparativa metodo ek la Greka dialekti e la Mikenana texti. Ol parolesis probable dum la Bronz-epoko en la sudo di la Balkani, cirkume la 3ma e 2ma yarmilo aK, ante la divido di la Greka linguaro en Ioniana, Doriana, Aeoliana, Arkadiana-Kiprana ed altra varianti.
Historio
[redaktar | redaktar fonto]La existo di Prim-Greka linguo inferesis dum la 19ma yarcento, kande linguistikisti komparis la Greka kun altra Indo-Europana lingui e rikonstruktis la komuna Indo-Europana fonetiko e gramatiko. La Greka montras klara aparteno a la Indo-Europana familio, ma ol havas traiti qui distingas ol de la altra branchi. La studio di la Mikenana linguo (atestita en Lineala B skriburo de la 15ma til 13ma yarcenti aK) furnisis importanta datumi por la rekonstrukto, pro ke ol esas la maxim anciena atestita formo di la Greka.
On kredas ke la parolanti di Prim-Greka arivis en la sudo di Balkani dum la frua Bronz-epoko (cirkume 2300–2000 aK), posible de la nordo, portante kun su la Indo-Europana linguo. Li asimilis o remplasis la antea Egea lingui, qui posible esis ne-Indo-Europana (exemple la Minoana linguo). La divido di la Greka linguaro komencis dum la meza Bronz-epoko, e dum la fer-epoko la precipua dialektala grupi ja existis.
Geografiala distributo
[redaktar | redaktar fonto]La Prim-Greka parolesis probable en la regiono qua nun esas Grekia, la sudo di Albania, la sudo di Nord-Makedonia, e la westala rivo di Turkia (Anatolia). La Mikenana civilizuro (cirkume 1600–1100 aK) uzis frua formo di la Greka en la Peloponezo e Kreta. La distribuado di la dialekti en la 1ma yarmilo aK sugestas ke la parolanti di Prim-Greka expansis sude e sud-weste, okupante la peninsulo e la insuli.
Pro la manko di skribita dokumenti, la exakta extenso esas necerta, ma on supozas ke ol okupis la basa tereni e la litoro di la Egea maro, ube la Mikenana civilizuro developesis.
Karakterizivi
[redaktar | redaktar fonto]La Prim-Greka rekonstruktesas per la komparo di la Greka dialekti kun altra Indo-Europana lingui. Ol havas multa traiti qui distingas ol de la Prim Indo-Europana linguo, inkluzite la developo di palatalizo, la perdo di kelka laringali, e la sonora aspiri → senvoca aspiri chanjo.
Fonetiko
[redaktar | redaktar fonto]- La Prim-Greka perdis la Indo-Europana laringali (h₁, h₂, h₃), ma lia efekti restis en la vokali (exemple: h₂ → a, h₃ → o).
- La labiovelari (kʷ, gʷ, gʷʰ) chanjesis a bilabiali (p, b, pʰ) en kelka pozicioni, o a dentali (t, d, tʰ) en altri, o a velari (k, g, kʰ).
- La sonora aspiri (bʰ, dʰ, gʰ) divenis senvoca aspiri (pʰ, tʰ, kʰ), qui pose developis a frikativi en la moderna Greka (f, θ, x).
- La vokalo-sistemo esis richa, kun longa e kurta vokali, e la acento esis mobila e tonala (quale en la anciena Greka).
Gramatiko
[redaktar | redaktar fonto]La Prim-Greka havis fleksionala gramatiko, simila a la Prim Indo-Europana, ma kun kelka simpligo:
- Deklinado di nomi kun kin kazi: nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, vokativo. La lokativo e instrumentalo fuzis kun la dativo o perdis.
- Tri gramatikala generi: maskula, femina, neutra.
- Tri gramatikala nombri: singularo, pluralo, e dualo (qua desaparis en la maxim multa dialekti, ma existis en la Mikenana e kelka arkaika formi).
- Verbo-sistemo kun tri tempi (prezento, aoristo, perfekto) e tri modi (indikativo, subjuntivo, imperativo), plu optativo en la klasika Greka.
- La pronomi e partikuli esis simila a ti dil altra Indo-Europana lingui.
Vortaro
[redaktar | redaktar fonto]La vortaro di la Prim-Greka inkluzas multa heredita Indo-Europana radiki, ma ank pre-Greka substrato, probable de la Egea lingui (exemple vorti por maro, olivo, vino). Multa Greka vorti havas neklara etimologio, sugestante pruntaji de ne-Indo-Europana lingui.
Exempli di vorti (rikonstruktita)
[redaktar | redaktar fonto]La sequanta vorti esas rikonstruktita per la komparo di la Greka dialekti e la Mikenana:
| Prim-Greka (rikonstruktita) | Signifiko | Anciena Greka | Latina (por komparo) | ||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| *pā́tēr | patro | πατήρ (patḗr) | pater | *mā́tēr | matro | μήτηρ (mḗtēr) | mater | *wódr̥ | aquo | ὕδωρ (húdōr) | unda (ondo) | *édomai | me manjas | ἔδομαι (édomai) | edō (me manjas) | *déḱm̥ | dek | δέκα (déka) | decem | *h₁éḱwos | kavalo | ἵππος (híppos) | equus |
Noto: La formi esas hipotezala e rikonstruktita per la komparativa metodo.
Texti e monumenti
[redaktar | redaktar fonto]Ne existas skribita texti en la Prim-Greka. La linguo rikonstruktesas nur per la komparativa metodo ek la atestita Greka dialekti. La maxim anciena skribita formi di la Greka esas:
- La Mikenana texti en Lineala B (cirkume 1450–1200 aK), qui montras frua Greka dialekto.
- La Homerala poemi (8ma yarcento aK), qui konservas arkaika traiti.
Ti texti permisas rekonstruktar la antea etapo, qua esas la Prim-Greka.
Nuntempala stando
[redaktar | redaktar fonto]La Prim-Greka esas mortinta linguo, ma ol esas la bazo di la Greka linguaro, qua nun inkluzas la moderna Grekiana e la Tsakona (la sola vivanta dialekto qua ne devenas de la Koiné). La studio di la Prim-Greka esas parto di la Indo-Europana linguistiko e kontributas a la kompreno di la prehistorio di la Balkani e la Egea regiono.
Referi
[redaktar | redaktar fonto]- Beekes, Robert S. P. Comparative Indo-European Linguistics: An Introduction. Amsterdam: John Benjamins, 1995.
- Fortson, Benjamin W. Indo-European Language and Culture: An Introduction. Oxford: Blackwell, 2004.
- Sihler, Andrew L. New Comparative Grammar of Greek and Latin. Oxford: Oxford University Press, 1995.
- Ethnologue: Uncodified languages (mis).
Extera ligili
[redaktar | redaktar fonto]- Indo-European.info – informo pri Indo-Europana lingui
- Indo-European Documentation Center – resursi
- Palaeolexicon – vortari di antiqua lingui