Seloniana linguo
| Seloniana linguo | |
|---|---|
| Geografiala distributado: | Historiale en Selonia (nuna sud-estala Latvia e nord-estala Lituania) |
| Quanto di parolanti: | 0 (mortinta linguo, parolata til la 14ma–15ma yarcento) |
| Klasifikuro: | Indo-Europana linguaro Baltika lingui Estala Baltika (o transita) Seloniana |
| Oficala stando: | Nula |
| Kodexi | |
| ISO 639-3 | ne havas (nekodexigita, mis) |
Seloniana linguo esas mortinta Baltika linguo parolata da la Seloni (latve sēļi, lituaniane sėliai) en la regiono Selonia (latve Sēlija, lituaniane Sėla), nuntempe sud-estala Latvia e nord-estala Lituania. Ol extingesis cirkume la 14ma o 15ma yarcento, kande la Seloni asimilesis da Latviani e Lituaniani. La linguo esas konocata nur per toponimi, hidronimi, personala nomi e kelka traiti konservita en la Latviana dialekto di Selonia.
Historio
[redaktar | redaktar fonto]La Seloni esis Baltika tribuo qua habitis la sinistra rivo di la fluvio Daugava (latve Daugava, lituaniane Dauguva), inter la regioni di Latgalia este e Zemgalia weste. La nomo "Selonia" probable devenas de la Baltika radiko *sel- ("fluar", "liquido") o de hidronimo. Li esis mencionita en la Livoniana kroniko da Henrikus de Latvia (13ma yarcento) kom Selones o Selones.
Dum la 13ma yarcento, la regiono esis konquestita da la Livoniana ordeno e pose divenis parto di la Livoniana konfederaciono. La Seloni gradope perdis lia linguo e kulturo, asimilante a la Latviani e Lituaniani. La lasta mencioni pri la Seloniana kom separata linguo esas de la 14ma yarcento, e pos ta tempo ol judikesas kom extingita. Tamen, kelka traiti di la Seloniana dialekto transvivis en la Latviana dialekto di Selonia, qua havas partikulara vorti e fonetika traiti.
Geografiala distributo
[redaktar | redaktar fonto]La Seloniana parolesis en la historiala regiono Selonia, qua jacis sudeste de la Riga-gulfo, alonge la sinistra rivo di la fluvio Daugava. La regiono kovris parti di la nuntempa:
- sud-estala Latvia (provinco Jēkabpils, Aizkraukle, Daugavpils, e parti di Rēzekne);
- nord-estala Lituania (regiono Aukštaitija, precipue la distrikti Rokiškis, Zarasai, Ignalina).
La precipua urbi en la regiono esas Jēkabpils e Daugavpils. La limiti kun altra Baltika tribui esis: Zemgalia weste, Latgalia este, Aukštaitija sude e la fluvio Daugava norde. Pro la manko di skribita dokumenti, la exakta extenso dil linguo esas necerta.
Karakterizivi
[redaktar | redaktar fonto]La Seloniana apartenas a la estala grupo di Baltika lingui (o, segun kelka klasifikuri, a la transita grupo inter estala e westala). Ol havas multa similesi kun la Latviana e la Lituaniana, ma kun kelka traiti qui distingas ol. La informo esas fragmentala, bazita precipue sur onomastiko e la komparo kun altra Baltika lingui.
- Fonetiko: On supozas ke la Seloniana havis simila vokala sistemo a la Latviana, kun longa e kurta vokali. La palatalizo esis probable developata, simila a la Latviana, ma min forte kam en Lituaniana. La konsonanto s e š esis distingata, quale en altra Baltika lingui. La diftongo ie e uo probable esis komuna.
- Gramatiko: La gramatiko esas rekonstruktita per komparo kun altra Baltika lingui. On kredas ke ol havis deklinado di nomi kun kin o sis kazi (nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, lokativo, instrumentalo) e konjugado di verbi kun tri personi, tri nombri (singularo, pluralo, dualo?) e tri tempi.
- Vortaro: La vortaro esas konocata nur per nomi. Multa toponimi en Selonia havas Baltika radiki, exemple -upe (rivero), -ezers (lago), -sils (foresto di pini), -muiža (domeno). Personal nomi kom Selonus, Sēlpils, Rokiškis montras Baltika origino.
Exempli di vorti (hipotezala)
[redaktar | redaktar fonto]Pro la manko di texti, la sequanta vorti esas rikonstruktita o hipotezala, bazita sur toponimi e komparo kun altra Baltika lingui:
| Ido | Seloniana (rikonstruktita) | Latviana | Lituaniana | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| rivero | upe (?) | upe | upė | lago | ezers (?) | ezers | ežeras | foresto | sils (?) | sils | šilas | monto | kalns (?) | kalns | kalnas | domo | nams (?) | nams | namas |
Noto: La formi esas necerta e ne atestata rekte.
Texti e monumenti
[redaktar | redaktar fonto]Ne existas skribita texti en la Seloniana. La linguo konocesas nur per:
- Toponimi e hidronimi en la historiala regiono Selonia: Sēlija, Sēlpils, Jēkabpils, Daugavpils, Zarasai, Rokiškis, e multa lagi e riveri.
- Personal nomi mencionita en kroniki: Selonus, Sēlpils, Rūsiņš, Viestards.
- Fragmenti en la Latviana dialekto di Selonia, qua konservas ula Seloniana traiti, exemple partikulara vorti e fonetika traiti.
La maxim famoza menciono pri la Seloni esas en la Livoniana kroniko da Henrikus de Latvia (13ma yarcento), qua deskriptas lia batalii kontre la Germana ordeno e lia konverto a Kristanismo.
Nuntempala stando
[redaktar | redaktar fonto]La Seloniana esas mortinta linguo. Lua heredajo viveskas en la Latviana e Lituaniana, qui asimilis la Seloni. Kelka traiti di la Seloniana dialekto esas videbla en la Latviana dialekto di Selonia, qua havas partikulara vorti e fonetika traiti. Anke en la nord-estala Lituaniana dialekto (Aukštaitija) existas influi de la Seloniana.
Nuntempe, la nomo "Selonia" esas konservata en la Latviana regiono Sēlija e en la Lituaniana regiono Sėla, e la historiala memoro pri la Seloni esas parto di la nacionala identeso di amba landi. Exist asocioni qui studias la Seloniana linguo e kulturo, ma la movado por rivivigo esas multe plu mikra kam por la Anciena Prusiana.
Referi
[redaktar | redaktar fonto]- Būga, Kazimieras. Rinktiniai raštai. Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla, 1958–1961.
- Endzelīns, Jānis. Latviešu valodas vēsture. Rīga: Latvijas Universitāte, 1938.
- Zinkevičius, Zigmas. Lietuvių kalbos istorija. Vilnius: Mokslas, 1984–1994.
Extera ligili
[redaktar | redaktar fonto]- Sēlija – Latviana regiono e kulturo
- Lietuvos istorija – Lituaniana historio
- Lingvarium – linguistika arkivo