Siria

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Siria
الجمهوريّة العربيّة السّوريّة
Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah
Flag of Syria.svg Coat of arms of Syria.svg
Flago di Siria Blazono di Siria
Nacionala himno:
Homat el Diyar
Syria in its region (claimed).svg
Urbi:
Chefurbo: Damascus
Precipua urbo: Aleppo
Lingui:
Oficala lingui: Araba
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Bashar al-Assad
· Chefministro: Imad Khamis
Surfaco: (88ma granda)
· Totala: 185 180 km²
· Aquo: 1,1 %
Habitanti: (53ma granda)
· Totala: 22 457 763[1] (2011)
· Denseso di habitantaro: 118,3 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Siriana pundo
Veho-latero: dextre
ISO: SY
SYR
760
Reto-domeno: .sy*
Precipua religio: islamo, 89,3%


Siria esas lando qua jacas en Mez-Oriento. Lua vicini esas Turkia norde, Irak este, Jordania ed Israel sude, e Libano e Mediteraneo weste.

Bazala fakti pri Siria.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Siria

La vorto Siria originis de Greka Σύριοι Syrioi, nomo donita a multa Asiriana populi. L'urbo Ebla, fondita cirkume la yaro 3000 aK probable komercis kun Sumeriani, Amoriani e kun Egiptiana faraoni.

Romana teatro en Bosra.

Romani anke konquestis la regiono e, dum 2ma e 3ma yarcenti, kelka Roman imperiestri esis naskinta en Siria.

En 640 Islama generalo Khalid ibn al-Walid konquestis la regiono. En 1260 Mongoli arivis kun armeo di 100 000 soldati. Dum la 16ma yarcento la regiono divenis parto dil Otoman imperio.

Dum l'Unesma mondomilito Franci e Britaniani projetis dividar ed okupar la regiono.[2] Pos milito, Francia okupis Siria e Libano. Kun la falo di Franciana guvernerio en 1940 dum la Duesma Mondomilito, Siria divenis parto di Vichy Francia til 1941, kande Britaniani okupis ol. Siria deklaris nedependo en 1941 kom republiko, ma nur la 1ma di januaro 1944 lua nedependanta guvernerio agnoskesis.

Quankam l'ekonomio kreskis forte pos la nedependo, la politiko restis nestabila: de 1946 til 1956 Siria havis 20 chefministri e 4 konstituci. Dum ta periodo, Siriana judi ekmigris de la lando vers Israel. En novembro ta yaro Siria signatis pakto kun Sovietia por permisar komunista influo super la guvernerio kambie avioni, tanki ed altra militarala equipuri[3]. Ta augmento di Siriana militarala povo desquietigis Turkia, qua timis ke Siria probis okupar İskenderun, historiala litijo inter la lu landi.

Politikala nestabileso di Siria pos 1954, lua paraleleso kun Egiptia pri extera politiki, e l'apelo di exterala chefeso di Gamal Abdel Nasser dum la krizo di Suez kreis suporti en Siria pri l'uniono kun Egiptia[3]. Ye la 1ma di februaro 1958 Nasser e Siriana prezidanto Shukri al-Quwatli anuncis l'uniono di la du republiki e la kreado dil Unionita Araba Republiko. Tota politikala partisi en Siria, inkluzite komunista, cesis aktivesi.

Tamen, l'uniono kun Egiptia ne esis sucesoza. Ye la 28ma di septembro 1961 militarala stato-stroko komandita da Abd al-Karim al-Nahlawi riestablisis Sirian Araba Republiko. Ye la 8ma di marto 1963 itere eventis stato-stroko, qua revokis lor prezidanto Nazim al-Kudsi. Salah al-Din al-Bitar divenis chefministro di la lando, e la partiso Baath asumis povo. Ye la 23ma di februaro 1966 itere eventis stato-stroko, e Salah al-Din revokesis dal milististi de sinistra partiseto dil partiso Baath, komandita dal generalo Salah Jadid.

En 1967 eventis sis-dia milito kontre Israel, e Siria perdis la kolini di Golan. Ye la 12ma di marto 1971 Hafez Al-Assad asumis povo e guvernis til lua morto ye la 10ma di junio 2000. Lua filiulo, Bashar al-Assad asumis povo ta yaro e guvernabas til nun.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Siria esas formale unesala republiko. La nuna konstituco adoptesis en 2012. Segun ol, l'exekutiva povo konsistas ek la la prezidanto kom chefo chefo di stato, du viceprezidanti, la chefministro kom chefo di guvernerio, e la konsilistaro di ministri. Se la chefministro recevas voto di desfido de simpla majoritato, lu demandesas renuncar. La prezidanto mustas esar Mohamedana, quankam la Stato ne havas oficala religio.

La parlamento di Siria havas unika chambro kun 240 membri, qui elektesas por 4 yari.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Siria kun lua precipua urbi e stradi.

Siria jacas inter la latitudi 32º e 38º N, e la longitudi 35º e 43º E. Ol konsistas ek arida platajo, quankam la nord-westo di lando, apud Mediteraneo, esas plene verda. La regioni "Al Jazira" (nord-weste de la lando) e "Hawran" (sude) esas importanta regioni por agrokultivo.[4]

Weste til este on povas distingar tri geografiala regioni en Siria: plana e basa tereni apud la litoro adweste, duopla montaro ube existas multa vali, e la platajo kovrata per dezerto adeste, qua okupas granda parto di la lando. Eufrati, lua maxim importanta fluvio, trairas la lando denorde adeste. La maxim alta monto di Siria esas Monto Hermon, kun 2 814 metri di altitudo an la frontiero kun Libano.

La klimato en Siria esas sika e varma, e vintri esas temperema. En alta regioni povas nivar dum vintro.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

Refinerio di petrolo en Homs.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Siria

La precipua produkturo di Sirian ekonomio esas petrolo. Ol anke produktas naturala gaso, salo e fosfato.

Agrokultivo kreskis pos la konstrukturo di l'aquobarilo Tabka, e nune produktas precipue grani, kotono, olivo e legumi.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Siriani kun tradicionala vestaro en Damaskus.

Segun statistiki de The World Factbook por 2017, Siria havis 18 028 549 habitanti. La maxim multa (90,3%) esas Arabi. Kurdi, Armeni ed altri esas 9,7%.[5]

L'oficala linguo di la lando esas Araba, l'oficala linguo di la lando.[5] La lingui Kurda, Armeniana, Aramaika e Cirkasiana anke parolesas, ma ne esas oficala. Kelka habitanti povas parolar la Franca o l'Angla kom duesma linguo.

La religio kun maxima nombro di adepti esas Mohamedana, por 87%, precipue Sunni (74%). La cetera Mohamedani esas Alawiti, Ismailiti e Shi'a. Kristani esas 10% (inkluzite Ortodoxi, Nestoriani ed Uniati), Druzi esas 3%, ed existas kelka judi en Damaskus ed Aleppo.[5]

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Dum la 14ma yarcento aK skribisti kreis kuneiforma alfabeto en l'urbo Ugarit, nuna Ras Shamra. Arkeologiisti fondis evidentaji di un kulturo en la regiono qua prosperis samatempe kam Mezopotamiana ed Egiptiana, ed esis tam richa kam la du.

Siriana skriptisti kontributis multe por Araba literaturo, exemple Muhammad Maghout, Haidar Haidar, Ghada al-Samman, ed altri.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html
  2. (1932) Report of the Commission Entrusted by the Council with the Study of the Frontier between Syria and Iraq. URL vidita ye la 2013-07-08.
  3. 3,0 3,1 Syria:World War II and independence www.britannica.com
  4. National Council of Geography Teachers (U.S.) (1928). The Journal of Geography. The Journal of geography. p. 167.
  5. 5,0 5,1 5,2 The World Factbook - "Syria". CIA. URL vidita ye la 14ma di julio 2018.