Siria

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Siria
الجمهوريّة العربيّة السّوريّة
Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah
Flag of Syria.svg Coat of arms of Syria.svg
Flago di Siria Blazono di Siria
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Homat el Diyar
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
Syria in its region (claimed).svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Damascus
· Habitanti: 1,711,000 (2009)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Aleppo
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Araba
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Bashar al-Assad
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· Chefministro: Wael Nader Al-Halqi
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (88ma granda)
· Totala: 185,180 km²
· Aquo: 1,1%
Habitanti: (53ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2011)
· Totala: 22,457,763[1] (2011)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 118,3 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Siriana pundo
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .sy
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: islamo, 89,3%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Siria esas lando qua jacas en Mez-Oriento. Lua vicini esas Turkia en nordo, Irak en esto, Jordania ed Israel en sudo, e Libano ed Mediteraneo en westo.

Bazala fakti pri Siria.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Siria.

La vorto Siria originis de Greka Σύριοι Syrioi, nomo donita a multa Asiriana populi. L'urbo di Ebla, fondita cirkum 3000 aK probable komercis kun Sumeriani, Amoriani e kun Egiptiana faraoni.

Romani anke konquestis la regiono e, dum 2ma e 3ma yarcenti, kelka Roman imperiestri esis naskinta en Siria.

En 640 Islama generalo Khalid ibn al-Walid konquestis la regiono. En 1260 Mongoli arivis kun armeo di 100 000 soldati. Dum 16ma yarcento ol divenis parto di Otoman imperio.

Dum l'Unesma mondomilito Franci e Britaniani projetis dividar ed okupar la regiono.[2] Pos milito, Francia okupis Siria e Libano. Kun la falo di Franciana guvernerio en 1940 dum la Duesma Mondomilito, Siria divenis parto di Vichy Francia til 1941, kande Britaniani okupis ol. Siria deklaris nedependo en 1941 kom republiko, ma nur la 1ma di januaro 1944 lua nedependanta guvernerio agnoskesis.

Quankam l'ekonomio kreskis forte pos la nedependo, la politiko ne havis stabileso: de 1946 til 1956 Siria havis 20 chefministri e 4 konstituci. Dum ta periodo, Siriana judi ekmigris de lando vers Israel. En novembro ta yaro Siria signatis pakto kun Sovietia por permisar komunista influo super la guvernerio kambie avioni, tanki ed altra militarala equipaji[3]. Ta augmento di Siriana militarala povo desquietigis Turkia, qua timis ke Siria probis okupar İskenderun, historiala litijo inter la lu landi.

Politikala nestabileso di Siria pos 1954, lua paraleleso kun Egiptia pri extera politiki, e l'apelo di exterala chefeso di Gamal Abdel Nasser dum la krizo di Suez kreis suporti en Siria pri l'uniono kun Egiptia[3]. Ye la 1ma di februaro 1958 Nasser e Siriana prezidanto Shukri al-Quwatli anuncis l'uniono di la du republiki e la kreado di Unionita Araba Republiko. Tota politikala partisi en Siria, inkluzite komunista, cesis aktivesi.

Tamen, l'uniono kun Egiptia ne esis sucesoza. Ye la 28ma di septembro 1961 militarala stato-stroko komandita da Abd al-Karim al-Nahlawi riestablisis Sirian Araba Republiko. En 8 di marto 1963 itere eventis stato-stroko, qua renversis lore prezidanto Nazim al-Kudsi. Salah al-Din al-Bitar divenis chefministro di lando, e la partiso Baath asumis povo. En 23 di februaro 1966 itere eventis stato-stroko, e Salah al-Din revokesis dal milististi de sinistra partiseto dil partiso Baath, komandita dal generalo Salah Jadid.

En 1967 eventis sis-dia milito kontre Israel, e Siria perdis la kolini di Golan. En 12 di marto 1971 Hafez Al-Assad asumis povo e guvernis til lia morto ye la 10ma di junio 2000. Lia filiulo, Bashar al-Assad asumis povo ta yaro e guvernas til nun.

Politiko[redaktar | edit source]

Siria esas formale un republiko, kun prezidanto e chefministro. Lua parlamento havas un chambro kun 240 membri, qui elektesas por 4 yari. Lua konstituco adoptesis ye la 13ma di marto 1971[4].

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Siria kun lua precipua urbi e stradi.

Siria jacas inter la latitudi 32º e 38º N, e la longitudi 35º e 43º E. Ol konsistas ek arid alta planajo, quankam la nord-westo di lando, apud Mediteraneo, esas plene verda. La regioni "Al Jazira" (en la nord-westo di lando) e "Hawran" (en la sudo) esas important agrokultiva regioni.[5]

De esto til westo on povas distingar tri geografiala regioni en Siria: plana e basa tereni apud litoro en westo, un duopla montaro ube existas multa vali, e la alta planajo kovrata da dezerto en esto, qua okupas granda parto di lando. Eufrati, lua maxim importanta fluvio, krucumas lando de nordo til esto. La maxim alta monto di lando esas Monto Hermon, kun 2,814 metri di altitudo en la frontiero kun Libano.

La klimato en Siria esas sika e varma, e vintri esas temperema. En alta regioni povas okurar nivo dum vintro.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Refinerio di petrolo en Homs.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Siria.

La precipua produkto di Sirian ekonomio esas petrolo. Ol anke produktas naturala gaso, salo e fosfato.

Agrokultivo kreskis pos la konstrukturo di l'aquobarilo Tabka, e nune produktas precipue grani, kotono, olivo e legumi.

Demografio[redaktar | edit source]

Cirkume 87% de la Siriani esas islamani (74% sunniti e 13% shiiti) ed altra 10%, o 2.5 milion habitanti, esas kristani.

La maxim granda urbo esas Aleppo. Altra granda urbi esas la chef-urbo, Damascus, e Homs.

Kulturo[redaktar | edit source]

Dum la 14ma yarcento aK skribisti kreis kuneiforma alfabeto en l'urbo Ugarit, nuna Ras Shamra. Arkeologiisti fondis evidentaji di un kulturo en la regiono qua prosperis samatempe kam Mezopotamiana ed Egiptiana, ed esis tam richa kam la du.

Sirian autori kontributis por Arabiana literaturo, kun nomi kom Muhammad Maghout, Haidar Haidar, Ghada al-Samman, ed altri.

Referi[redaktar | edit source]

  1. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html
  2. (1932) Report of the Commission Entrusted by the Council with the Study of the Frontier between Syria and Iraq. URL vidita ye la 2013-07-08.
  3. 3.0 3.1 Syria:World War II and independence www.britannica.com
  4. "Constitution of Syria"
  5. National Council of Geography Teachers (U.S.) (1928). The Journal of Geography. The Journal of geography. p. 167.