Diferi inter la revizi di Albania

Salti al navigilo Irez a serchilo
1 394 bitokojn aldonis ,  antaŭ 1 jaro
+texto, imaji, referi
m
(+texto, imaji, referi)
| Blazono = Albania state emblem.svg
| Imajo_mapo = Europe location ALB.png
| Chefurbo = [[Tirane]]
| Lojanti_chefurboHabitanti_chefurbo = {{formatnum:585756}} ([[2005]])
| Precipua_urbo = [[Tirane]]
| Oficala_lingui = [[Albaniana linguo|Albaniana]]
| Guvernerio = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato = Listo dipri prezidanti di Albania
| Titulo_chefo_stato = Prezidanto
| Chefo_di_stato = [[Ilir Meta]]
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo di chefministri di Albania
| Titulo_chefo_guverno = Chefministro
| chefo_guverno = [[Edi Rama]]
| Surfaco = {{formatnum:28748}}
| Rango_surfaco = 139
| Surfaco_aquo = 4,7
| Habitanti = {{formatnum:36596162876591}}<ref>{{cite nameweb|title=Popullsia e Shqipërisë, 1 Janar 2017|publisher=INSTAT |url=CIA>https://web.archive.org/web/20171014102732/http://www.ciainstat.gov.al/al/themes/librarypopullsia/publications/the-world-factbookbooks/geos2017/alpopullsia-e-shqip%C3%ABris%C3%AB,-1-janar-2017.htmlaspx |accessdate=23ma di marto 2019}}</ref>
| Rango_habitanti = 12998
| Yaro = 20102017
| Denseso di habitantaro = 111,1
| Reto_kodexo = .al
| Religii = [[islamo]] 65-70%, [[Kristanismo]] 20-25%
}}
'''Albania''' (en [[Albaniana linguo|Albaniana]] ''Shqipëri/Shqipëria'') esas lando quajacanta jacas enan sudal Europa. LuaLu vicinahavas landikom esasvicini [[Montenegro]] nord-weste, [[Kosovo]] (lando ne agnoskata da [[Serbia]]) nord-este, [[Republiko Macedonia]] este, e [[Grekia]] sude. AdwesteWeste jacas la litoro di [[Adriatiko]]. Albania distas min kam 72 km de [[Italia]], tra l'Adriatiko.
 
'''Bazala fakti pri Albania'''
 
== Politiko ==
[[Arkivo:Tirana_-_Albanian_National_Assembly_(by_Pudelek)Tirana,_consiglio_dei_ministri,_02.jpgJPG|thumb|left250px|200px|Parlamento''Kryeministria'' laboreyo dil chefministro di Albania.]]
[[Arkivo:Tirana_-_Albanian_National_Assembly_(by_Pudelek).jpg|thumb|left|250px|Parlamento di Albania.]]
Albania esas [[parlamento|parlamentala]] [[republiko]]. La prezidanto esas la [[chefo di stato]], ed elektesas por 5-yara periodo da Nacional AsemblajoAsemblitaro. Nun esas [[Bujar Nishani]]. La [[chefministro]] esas la [[chefo di guvernerio]], ilqua esas nune [[Edi Rama]].
 
La parlamento (''Kuvendi i Republikës së Shqipërisë'' - Nacional AsemblajoAsemblitaro di Albania) havas unika chambro kun 140 membri, qui elektesas dal populo por 4 yari. La nuna [[konstituco]] adoptesis ye la [[28ma di novembro]] [[1998]].
 
[[Judiciala povo]] kompozesas ek konstitucala korto, korto di kasaco, Apelo-korti di apelo, e distriktala korti. La membri dil konstitucala korto elektesas dal parlamento por admaxime 9-yara periodo.
 
== Geografio ==
[[Arkivo:2013-10-05_Valbona,_Albania_8265.jpg|thumb|250px|left|La nomizita "Albanian Alpi" esas prolonguro de la Dinarik Alpi, qui iras de Italia til Albania e Kosovo.]]
[[Arkivo:Himarë-Albania6.JPG|thumb|right|140px250px|Litoro en [[Himarë]].]]
Albania havas 172 km de [[frontiero|frontieri]] kun [[Montenegro]], 115 km kun [[Kosovo]]<ref>Kosovo ne agnoskesas kom nedependanta stato da [[Serbia]]. LaYe la [[17ma di februaro]] [[2008]] la Nacional AsemblajoAsemblitaro di Kosovo unlatere deklaris luasua nedependonedependesko.</ref>, 151 km kun la [[Republiko Macedonia]] e 282 km kun [[Grekia]]. Lua [[litoro]] havas 487 km di extenso. La [[Oronto stretajo Oronto]] separas Albania de [[Italia]] e havas min kam 100 km di totala extenso.
 
IcaLa lando kompozesaskonsistas ek monti, kolini e mikra planaja landi. La maxim alta monto esas [[Golem Korab]], kun 2.754 metri di [[altitudo]], jacanta an la nomizita "Albanian Alpi". La maxim longa [[riverofluvio]] di ca lando esas [[Drin fluvio Drin|Drin]], kun 335longa kmde di335 extensokm.
 
An la litoro la [[klimato]] esas Mediteraneal, kun averajamezavalora temperaturi di 7º [[Celsius|°C]] dum [[vintro]] e 24º°C dum [[somero]]. En montalamontoza regioni, la klimato esas kontinentala.
 
== Politikala subdividuro ==
Albania havas 12 regioni e 36 distrikti.provinci, La distriktiqui esas:
{| width="100%" align="center" |
| width="33%" style="vertical-align: top;" |
* [[Provinco di Berat|Berat]]
* [[Provinco di Bulqize|Bulqize]]
* [[Provinco di Delvine|Delvine]]
* [[Provinco di Devoll|Devoll]]
* [[Provinco di Diber|Diber]]
* [[Provinco di Durrës|Durrës]]
* [[Provinco di Elbasan|Elbasan]]
* [[Provinco di Fier|Fier]]
* [[Provinco di Gjirokastra|Gjirokastra]]
* [[provinco diProvinco Gramsh|Gramsh]]
* [[Provinco di Has|Has]]
* [[Provinco di Kavaje|Kavaje]]
| width="33%" style="vertical-align: top;" |
* [[Provinco di Kolonje|Kolonje]]
* [[Provinco di Korce|Korce]]
* [[Provinco di Kruje|Kruje]]
* [[Provinco di Kucove|Kucove]]
* [[Provinco di Kukes|Kukes]]
* [[Provinco di Kurbin|Kurbin]]
* [[Provinco di Lezhe|Lezhe]]
* [[Provinco di Librazhd|Librazhd]]
* [[Provinco di Lushnje|Lushnje]]
* [[Provinco di Malesi e Madhe|Malesi e Madhe]]
* [[Provinco di Mallakaster|Mallakaster]]
* [[Provinco di Mat|Mat]]
| width="33%" style="vertical-align: top;" |
* [[Provinco di Mirdite|Mirdite]]
* [[Provinco di Peqin|Peqin]]
* [[Provinco di Permet|Permet]]
* [[Provinco di Pogradec|Pogradec]]
* [[Provinco di Puke|Puke]]
* [[Provinco di Sarande|Sarande]]
* [[Provinco di Shkoder|Shkoder]]
* [[Provinco di Skrapar|Skrapar]]
* [[Provinco di Tepelene|Tepelene]]
* [[Provinco di Tirane|Tiranë]]
* [[Provinco di Tropoje|Topoje]]
* [[Provinco di Vlorë|Vlorë]]
| width="33%" style="vertical-align: top;" |
[[Arkivo:AlbaniaNumberedPrefectures.png|thumb|rigth|120px|Regioni di Albania.]]
 
== Demografio ==
[[Arkivo:Albanian_dialects.svg|thumb|250px|Dialekti del [[Albaniana linguo|Albaniana]]]]
La mezavalora evo di Albaniana habitantaro esas 28.9 yari,<ref>[http://web.archive.org/web/20090303205559/http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/femrameshkuj2006.pdf Women, Men and shefit's in Albania 2006]</ref> yuna kande komparata ad altra Europana landi. De [[1991]] til [[2004]] cirkum {{formatnum:900000}} Albaniani ekmigris, de qui aproxime 600.000 establisis su en [[Grekia]]<ref>[http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=239 Albania:looking beyond borders]. Migration Policy Institute</ref>. La maxim multa esas Albaniani, kun mikra grupi di Greki, Macedoniani, Bulgari, ed altri.
[[Arkivo:Great_Mosque_of_Durres_2016_Albania.jpg|thumb|left|250px|La granda [[moskeo]] di [[Durrës]].]]
Segun statistiki de ''The World Factbook'' por julio 2018, Albania havis {{formatnum:3057220}} habitanti.<ref name=CIA/> La maxim multa (82,6%) esas Albaniani. Greki esas 0,9%, altri esas 1%, e 15,5% esas sen specigo, segun la [[demografiala kontado]] di 2011.<ref name=CIA>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html|title=Europe::Albania - The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=23ma di marto 2019|language={{en}}}}</ref> La mezavalora evo didil Albaniana habitantaro esas 28.9 yari,<ref>[http://web.archive.org/web/20090303205559/http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/femrameshkuj2006.pdf Women, Men and shefit's in Albania 2006]</ref> yuna kande komparata ad altra Europana landi. De [[1991]] til [[2004]] cirkumcirkume {{formatnum:900000}} Albaniani ekmigris, de qui aproxime 600.000 establisis su en [[Grekia]]<ref>[http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=239 Albania:looking beyond borders]. Migration Policy Institute</ref>. La maxim multa esas Albaniani, kun mikra grupi di Greki, Macedoniani, Bulgari, ed altri.
 
L'oficala linguo di la lando esas [[Albaniana linguo|Albaniana]], oficala e parolata da 98,8% de la habitantaro. Ol havas du precipua [[dialekto|dialekti]], ''Gheg'' e ''Tosk'', ed altra dialekti (''Arbanasi'', ''Arbëreshë'') parolata en vicina landi (Kroatia, Italia, edc). [[Greka linguo|La Greka]] parolesas da 0,5%, 0,6% parolis altra lingui, e 0,1% ne informis pri linguo en 2011.<ref name=CIA/>
Ne exitas oficala statistiki pri [[religio]]: ''The World Factbook'' de CIA kalkulas ke cirkume 70% esas [[islamo|Mohamedani]], 20% [[Ortodoxa kristanismo|Ortodoxisti]] e 10% [[katolikismo|katoliki]]<ref name=CIA/>. Segun ''World Christian Encyclopaedia'' en [[2009]] 38.8% esis Mohamedani, 16.1% Ortodoxi, 16.8% katoliki ed altri 16.8% ne havis religii<ref>http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Albania/rbodies.html</ref>.
 
La [[religio]] kun maxima nombro di adepti esas Islamo: 56,7% de la habitantaro. Katoliki Romana esas 10%, Ortodoxi esas 6,8%, ateisti esas 2,5%, ''Bektashi'' (religio qua originis de Sufismo) esas 2,1%, 5,7% praktikis altra religii e 16,2% ne mencionis religio.<ref name=CIA/>
La maxim granda urbo esas [[Tirane]]. Altra importanta urbi esas [[Durrës]] ed [[Elbasan]].
 
La maxim grandapopuloza urbo esas [[Tirane]]. Altra importanta urbi esas [[Durrës]] ed [[Elbasan]].
 
== Kulturo ==
[[Arkivo:Meshari.jpg|thumb|250px|''Meshari''.]]
''Meshari'' ("la meslibro") da [[Gjon Buzuku]] publikigita en [[1555]] konsideresas la maxim anciena libro en [[Albaniana linguo]], ma existas evidentaji ke ca linguo ja skribesis dum la 14ma yarcento. Dum la [[19ma yarcento]] eventis "Albaniana rivivigo" kun influi de [[romantikismo]], e kelka skriptisti divenis notora en Albaniana [[literaturo]]: la romanisti [[Jeronim De Rada]] e [[Naim Frashëri]], e la poeti [[Ndre Mjeda]] e [[Andon Zako Çajupi]]. La maxim bone konocata nuntempala skriptisto en Albaniana linguo esas [[Ismail Kadare]].
[[Arkivo:Ismail Kadare v0.jpg|thumb|250px|left|[[Ismail Kadare]]]]
''Meshari'' ("la meslibromesolibro") da [[Gjon Buzuku]] publikigita en [[1555]] konsideresasjudikesas kom la maxim anciena libro en [[Albaniana linguo]], ma existas evidentaji ke ca linguo ja skribesis dum la 14ma yarcento. Dum la [[19ma yarcento]] eventis "Albaniana rivivigo" kun influi de [[romantikismo]], e kelka skriptisti divenis notora en Albaniana [[literaturo]]: la romanisti [[Jeronim De Rada]] e [[Naim Frashëri]], e la poeti [[Ndre Mjeda]] e [[Andon Zako Çajupi]]. La maxim bone konocata nuntempala skriptisto en Albaniana linguo esas [[Ismail Kadare]].
 
Albaniana havas richa folklorala [[muziko]], ed ol esas parto di la nacional identeso. Ol havas influi Iliriana, Greka, Romana, Bizancana ed Otomana. Existas granda stilistikala diferi inter la muziko de le ''Gheg'' (qui habitas norde de la lando) e de le ''Tosk'' e le ''Labs'' (qui habitas sude de la lando). Pri la moderna muziko, ol recevis influi del Ocidentala [[rock]], [[hip hop]] e [[pop]]. Recente, kelk artisti naskinta en Albania, [[Kosovo]], od en Albaniana diasporo ganis internaciona notoreso, exemple [[Silva Gunbardhi]], [[Bebe Rexha]], [[Action Bronson]] (artala nomo di '''Ariyan Arslani''') [[Elvana Gjata]] e [[Dua Lipa]].
81 346

redakturi

Selektar dum la navigado