Minas Gerais: Diferi inter la revizi

De Wikipedio
Kontenajo efacita Kontenajo adjuntita
mNula rezumo di redakto
mNula rezumo di redakto
Lineo 46: Lineo 46:
[[Arkivo:MinasGerais MesoMicroMunicip.svg|thumb|left|320px|Subdividuro di Minas Gerais en municipi.]]
[[Arkivo:MinasGerais MesoMicroMunicip.svg|thumb|left|320px|Subdividuro di Minas Gerais en municipi.]]
[[Arkivo:Alto Caparao.jpg|thumb|320px|Montoza regiono proxim Alto Caparaó, an la regiono ''Zona da Mata''.]]
[[Arkivo:Alto Caparao.jpg|thumb|320px|Montoza regiono proxim Alto Caparaó, an la regiono ''Zona da Mata''.]]
Minas Gerais esas stato senlitora kun tota surfaco di {{formatnum:586522}} km², simila ad olta di kontinentala Francia. Ol esas 4ma maxim vasta stato di Brazilia, dop [[Amazonas (Brazilia)|Amazonas]], [[Pará]] e [[Mato Grosso]].
Minas Gerais esas stato senlitora kun tota surfaco di {{formatnum:586522}} km², aproxime simila ad olta di Francia, che Europana kontinento. Ol esas 4ma maxim vasta stato di Brazilia, dop [[Amazonas (Brazilia)|Amazonas]], [[Pará]] e [[Mato Grosso]].


[[Fluvio São Francisco]], longa de {{formatnum:3150}} km, esas la maxim extensa fluvio tote en Braziliana teritorio. Ol naskas en la montoza regiono ''Serra do Cipó'' e trairas Minas Gerais sude til norde. La monto ''Pico da Bandeira'', jacanta an la frontiero kun la stato [[Espírito Santo]], esas la maxim alta del stato, havanta {{formatnum:2891.89}} metri di [[altitudo]]. Du altra importanta fluvii dil stato esas [[fluvio Doce|Doce]] e [[fluvio Jequitinhonha|Jequitinhonha]], qui debushas an la litoro di Espírito Santo. La riveri Grande separas Minas Gerais de São Paulo, kontre ke la rivero Paranaíba separas Minas Gerais de [[Goiás]] e de [[Mato Grosso do Sul]]. Ambe unionas por formacar la [[fluvio Paraná]].
[[Fluvio São Francisco]], longa de {{formatnum:3150}} km, esas la maxim extensa fluvio tote en Braziliana teritorio. Ol naskas en la montoza regiono ''Serra do Cipó'' e trairas Minas Gerais sude til norde. La monto ''Pico da Bandeira'', jacanta an la frontiero kun la stato [[Espírito Santo]], esas la maxim alta del stato, havanta {{formatnum:2891.89}} metri di [[altitudo]]. Du altra importanta fluvii dil stato esas [[fluvio Doce|Doce]] e [[fluvio Jequitinhonha|Jequitinhonha]], qui debushas an la litoro di Espírito Santo. La riveri Grande separas Minas Gerais de São Paulo, kontre ke la rivero Paranaíba separas Minas Gerais de [[Goiás]] e de [[Mato Grosso do Sul]]. Ambe unionas por formacar la [[fluvio Paraná]].

Versiono ye 10:55, 19 dec. 2020

Minas Gerais
Chefurbo Belo Horizonte
Maxim granda urbo Belo Horizonte
Surfaco 586 522 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
21 119 536 (2017)
36,01 hab./km²
Guberniestro Romeu Zema (Novo) (2019-2022)
Posto-kodexo abreviuro MG
Horala zono UTC-3
(UTC-2 dum la somero)
TNP (yaro) R$ 351.38 miliardi (2012)
Reto www.mg.gov.br

Minas Gerais (IPA: [ˈminɐs ʒeˈɾajs]) esas un ek la 26 stati di Brazilia. Jacanta an la sud-estala regiono di la lando, ol havas kom vicini Bahia norde, Espírito Santo este, Rio de Janeiro sud-este, Sao Paulo sude e sud-weste, Mato Grosso do Sul, Goiás e Brasilia weste.

Bazala fakti pri Minas Gerais.

Historio

Kranio di Luzia.

La regiono ube nun jacas Minas Gerais ja habitesis da indijena populi cirkume 11.400 til 12.000 yari ante nun. Dum la yari 1970ma, arkeologiisti trovis trovis kranio di muliero - surnomizita Luzia - qua evas de ta epoko.

L'exploro di la regiono dal Portugalani komencis dum la 16ma yarcento. L'unesma "veini" di oro trovesis en 1693, en la montoza regiono Sabarabuçu, proxim la fluvii Carmo e Tripuí. Pose trovesis gemi e diamanti. En 1696 fondesis la vilajo Nossa Senhora do Ribeirão do Carmo qua divenis la nuna urbo Mariana en 1711.

Por transportar ta richesi, Portugalani konstruktis en 1697 la "rejala choseo" (Portugalane: "estrada real") qua ligis la portui di Parati e pose di Rio de Janeiro kun la regioni di la jaceyi, en Vila Rica (nune Ouro Preto), Serro ed, en lua maxim nordala punto, Diamantina.

Extraktado di oro proxim Vila Rica, dum la 18ma yarcento.

Dum l'unesma duimo dil 18ma yarcento, Minas Gerais divenis la maxim importanta ekonomiala regiono di Brazilia. En 1720 ol separesis administrale de São Paulo. Afrikana sklavi adportesis por laborar en la mineyi.

En 1750 la produktado di oro komencis diminutar. L'augmento di imposti stimulis ideo pri revolto, konocata kom Inconfidência Mineira, qua nesucesis. Un ek lua partopreninti, Joaquim José da Silva Xavier, konocita kom Tiradentes, mortigesis per jibeto ye la 21ma di aprilo 1792. Altra rezulto dil dekado di la minado esis ke kelka loki perdis habitanti, kontre ke altra komencis populeskar, exemple la nordo di Minas Gerais, la Zona da Mata este e sude de la nuna stato, e la regiono Triângulo Mineiro, weste.

Inauguro di Belo Horizonte, 1897.

Pos la nedependo di Brazilia en 1822 la regiono divenis provinco dil imperio. Kun la republiko, ol divenis stato. Lua nuna chef-urbo, Belo Horizonte, inauguresis ye la 12ma di decembro 1897.

Kafeo esis la precipua produkturo dil stato til 1929. L'edukado di bovaro ank esis importanta por lua richeso. São Paulo e Minas Gerais dominacis la politiko di Brazilia dum l'unesma tri yardeki dil 20ma yarcento: la prezidanti di la republiko ordinare originis o mustis havar politikala suporto de ta du stati por vinkar l'elekti. Ante l'elekti, un ek la du stati indikis lua kandidato por la prezidanteso, kontre ke en la sequanta elekto l'altra stato indikis la kandidato. To konocesis en la Portugalana kom Política do café com leite, (literala tradukuro: "politiko dil kafeo kun lakto"), pro la precipua richesi di la du stati.

Ta "politikala amikeso" ruptesis kande São Paulo decidis suportar la prezidantala kandidateso di Washington Luís, lua ex-guberniestro, sen suporto de Minas Gerais, qua decidis suportar Getúlio Vargas, opozinte. Malgre ke Washington Luís vinkis l'elekto, ilu pose revokesis per stato-stroko.

Minas Gerais duris influar en la politiko di Brazilia dum tota 20ma yarcento. Juscelino Kubitschek, qua guvernis Brazilia de 1956 til 1961, e Tancredo Neves, qua esis chefministro di Brazilia de 1961 til 1962 e pose helpis la transito di Brazilia de la militarala rejimo vers la ridemokratigo dum la yari 1980ma, naskis ibe e guvernis la stato.

Dum la yari 1970ma Italiana kompanio FIAT instalis fabrikerio en la urbo Betim por produktar automobili en Brazilia. To stimulis l'instalo di altra kompanii en la stato, por fabrikar kompozanti por automobili. En 2015 eventis granda ekologiala dizastro en la stato, kande granda barilo por kontenar fango kun rezidui di minerali ruptis en Mariana, Minas Gerais, Brazilia. Ultre l'ekologiala dizastro eventis la morti di personi: til la 16ma di novembro 17 korpi di trovesis meze la fango.[1] Mili di fishi mortis dum la sequanta dii en la fluvio Doce, un ek la precipua fluvii del stato. Ye la 25ma di januaro 2019, altra fango-barilo kun minerala eskombri ruptis, lor an l'urbo Brumadinho, este del stato, e produktis plu kam 250 morti.[2]

Geografio

Subdividuro di Minas Gerais en municipi.
Montoza regiono proxim Alto Caparaó, an la regiono Zona da Mata.

Minas Gerais esas stato senlitora kun tota surfaco di 586 522 km², aproxime simila ad olta di Francia, che Europana kontinento. Ol esas 4ma maxim vasta stato di Brazilia, dop Amazonas, Pará e Mato Grosso.

Fluvio São Francisco, longa de 3 150 km, esas la maxim extensa fluvio tote en Braziliana teritorio. Ol naskas en la montoza regiono Serra do Cipó e trairas Minas Gerais sude til norde. La monto Pico da Bandeira, jacanta an la frontiero kun la stato Espírito Santo, esas la maxim alta del stato, havanta 2 891,89 metri di altitudo. Du altra importanta fluvii dil stato esas Doce e Jequitinhonha, qui debushas an la litoro di Espírito Santo. La riveri Grande separas Minas Gerais de São Paulo, kontre ke la rivero Paranaíba separas Minas Gerais de Goiás e de Mato Grosso do Sul. Ambe unionas por formacar la fluvio Paraná.

La tri precipua biomi dil stato esas "cerrado" (savano) weste e centre, "caatinga" (vejetantaro di miarida regioni) norde, e "mata atlântica" (humida tropikala foresto) este e parto dil sudo, en la regiono konocata kom Zona da Mata. La maxim multa regioni antee kovrita da "mata atlântica" e "cerrado" subisis multa modifikuri pro l'adopto di diversa kultivi (soyo, kafeo, frukti) e pro l'urbanigo.

Ekonomio

Treno qua transportas fer-erco de Minas Gerais til la portuo Tubarão, che Espírito Santo.
Plantacerii di kafeo en São João do Manhuaçu.
Granda mineyo proxim l'urbo Confins.

Minas Gerais esas granda produktero di lakto e karno di bovaro, kafeo, soyo, sukrokano ed altra agrokultivala produkturi, ed anke minerali (specale fero). Soyo ed edukado di bovaro esas koncentrata en westo dil stato, en la regiono konocata kom Triângulo Mineiro.

Mmineral explotado, nome fer-erco, duras esar importanta por l'ekonomio dil stato, malgre ke ora extraktado nun ne esas tam importanta kam dum kolonial epoko. Parto ek la produktado di fer-erco transportesas per la ferovoyo Vitória-Minas til la portuo Tubarão, che Espírito Santo, kontre ke altra parto transformesas en stalo en l'urbi Ipatinga e João Monlevade, an la regiono konocata kom Vale do Aço ("valo dil stalo").

La maxim importanta industriala produkturi dil stato esas stalo, elektronikal equipuri, nutrivi, drinkaji e stofi. En Minas Gerais jacas Braziliana filialo di Fiat, Italiana fabrikanto di automobili. Altra importanta agado esas la produktado di komputerala programi, nome en l'urbo Santa Rita do Sapucaí, sude del stato.

Belo Horizonte esas la precipua financala centro dil stato. Altra urbi importanta por lua regionala komerco e servadi esas Uberaba ed Uberlândia en Triângulo Mineiro (weste del stato), Juiz de Fora e Governador Valadares este, Pouso Alegre e Varginha sude, e Montes Claros norde.

Turismo

Turismo esas altra importanta ekonomial agado en Minas Gerais. L'ekosistemi e peizaji, la historiala urbi, la fonti di minerala aqui e balneyi, e la gastronomio tradicionala dil stato esas importanta atraktivi por viziteri de altra regioni di Brazilia e mem stranjeri.

La maxim konocata turistala loki dil stato por la tradicionala vakanco-turismo esas:

Belo Horizonte, jacanta inter Brasília, Sao Paulo e Rio de Janeiro, e havanta moderna substrukturo urbala e hotelala, atraktabas tale nomizita "aferala e konvencionala turismo". Multa entraprezala ed aferala renkontri e ferii eventabas en la urbo de kelka yari til nun.

Panoramo pri l'urbo Caxambu.
Panoramo pri l'urbo Caxambu.

Demografio

En 2005 vivis en Minas Gerais 10.5% ek omna habitantaro di Brazilia. Ol esas la 2ma maxim populoxa stato di Brazilia, dop Sao Paulo.

La 10 maxim granda urbi di Minas Gerais
(2015)
Imaji Rango Nomo Habitantaro

Belo Horizonte

Uberlândia
1ma Belo Horizonte 2 502 557
2ma Uberlândia 662 362
3ma Contagem 648 766
4ma Juiz de Fora 555 284
5ma Betim 417 307
6ma Montes Claros 394 450
7ma Ribeirão das Neves 322 659
8ma Uberaba 322 126
9ma Governador Valadares 278 363
10ma Ipatinga 257 245
Fonto: IBGE[3]

Referi

  1. (16ma di decembro 2015) Veja lista de mortos e desaparecidos no rompimento de barragem em MG. G1.com. URL vidita ye la 23ma di januaro 2016.
  2. Retrospectiva: Rompimento da barragem de Brumadinho foi a primeira grande tragédia ambiental do ano. O Eco. URL vidita ye la 19ma di decembro 2020.
  3. (28ma di agosto 2015) Estimativas da população residente no Brasil e Unidades da federação com data de referência em 1º de julho de 2015. (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística.
Commons
Commons
Commons havas kontenajo relatante a: