Suda regiono (Brazilia)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Região Sul do Brasil
Ne havas libera imajo.svg Ne havas libera imajo.svg
Brazil Region Sul.svg
Totala surfaco 576,774.31[1] km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
29,016,114[2] (2014)
50.31 hab./km²
Horala zono UTC-3
KLP (yaro) R$ 672.05 miliardi (2011)[3]

La Suda regiono di Brazilia (en la Portugalana: Região Sul do Brasil) esas geografiala regiono di Brazilia konsistanta ek 4 stati: Paraná, Santa Catarina e Rio Grande do Sul. Ol havas totala surfaco de 576,409.6 km², qua reprezentas cirkume 7% de la totala surfaco di la lando, ed esas la 3ma maxim habitata regiono di la lando, havante 27,384,815 habitanti segun la kontado 2010[4]. Ol havas la maxim granda IHD di Brazilia - 0.831 - e preske 95% de lua habitantaro savas lektar e skribar.

Ca subdividuro - Suda regiono - esas nek politikala nek administrala, havante signifiko nur geografiala. Lua 3 stati ordinare havas simila peizaji ed ekonomii.

Historio[redaktar | edit source]

Ruini di São Miguel das Missões, misiono jezuita en Rio Grande do Sul.

Lua unesma habitanti esis indijeni, precipue de la rasi Guarani, kaingang e ‘’charrua’’. De la 16ma yarcento til la fino di la 18ma yarcento la regiono esis objekto di konkurso inter Portugal e Hispania, pro ke la limito inter la kolonii di la du landi ne esis klara. La Portugalani komencis la koloniigo di la litoro e fondis l'urbo Laguna en 1676. La Hispani koloniigis mar-fore, e pos 1682 Hispana jezuiti fondis la "sep urbeti di misioni" en nuna Rio Grande do Sul. Dum la 16ma e 17ma yarcenti bandeirantes (Braziliana e Portugalana pionira exploreri) eniris la regiono por kaptar indijeni kun la skopo uzar li kom sklavi, kontre la volo dal jezuiti.

En 1750 Kontrato di Madrid agnoskis la nuna Rio Grande do Sul e granda parto de nuna Santa Catarina kom Portugalana teritorio, ed en 1759 Markezo de Pombal imperis jezuiti abandonar Portugalana teritorii. En 1807 kreesis la kapitanio di Rio Grande do Sul. En 1811 Portugalana e Braziliana trupi okupis nuna Uruguay, qua divenis Cisplatina provinco. En 1824, du yari pos la nedependo di Brazilia, l'unesma enmigranti, de Germania, komencis arivar en Rio Grande do Sul.

De 1825 til 1828 eventis milito por la nedependo di Cisplatina provinco, nune Uruguay. En 20 di februaro 1827 en la batalio di Ituzaingó, proxim la urbo Santa Maria en Rio Grande do Sul, Arjentiniana ed Uruguayana trupi vinkis la Braziliani. En 27 di agosto 1828 Brazilia agnoskis la nedependo di Uruguay.

Atako kun kavali dum la milito di Farrapos, pikturo Guilherme Litran.

De 20 di septembro 1835 til 1845 eventis la t.n. milito di Farrapos en la provinco di Rio Grande do Sul. La provinco probis divenar nedependanta, e luktis kontre l'absenteso di autonomio di Braziliana provinci. Revolucioneri recevis la helpo da Giuseppe Garibaldi e havis kom un de lia chefi Bento Gonçalves da Silva, qua divenis l'unesma prezidanto di Rio Grande do Sul. Li vinkis kelka batalii e helpis fondar la "republiko Juliana" en Santa Catarina, qua duris kurte. Pos kelka decidiganta vinki dal imperiali, en 1 di marto 1845 paco-pakto signatesis.

De 1864 til 1870 eventis la milito di Paraguay, pos ke Paraguay, krucuminte Arjentiniana provinco di Misiones, atakis Rio Grande do Sul. Uruguay ed Arjentinia bataliis alonge Brazilia kontre Paraguay. Ye la 18ma di septembro 1865 Paraguayani kapitulacis en Uruguaiana ed abandonis la regiono, ma la milito duris en Paraguayana teritorio til la morto di la diktatoro Francisco Solano López.

Dum la 19ma yarcento duris l'eniro da Europana enmigranti, precipue Italiani e Germani, ma anke mikra grupi de Poloni, Rusi ed altri. L'Italiani fondis plura urbi, exemple Bento Gonçalves e Garibaldi, e la Germani fondis altra urbi, exemple Canela e Gramado en montala regiono nomizita Serra Gaúcha. Dum la komenco di la 20ma yarcento la lasta frontiera limito kun Arjentinia establisesis kun la helpo da Usana prezidanto Grover Cleveland. La lasta regiono koloniigita en la sudo di Brazilia esis nordal e westal Paraná, dum 1930a e 1940a yari, kun l'expanso di la produktado di kafeo. Japoniani, Arabi ed altra ne-Europana populi, same kam filii di enmigranti e Braziliani de altra stati, koloniigis ta regiono. En 1970a yari pro l'ecesanta subdividuro di tereni por heredajo, pro l'exhausteso di suli en kelka regioni di Rio Grande do Sul e pro l'inundado di tereni por konstruktar Itaipu hidrobarilo eventis ekmigro da habitanti de Rio Grande do Sul e Paraná vers altra regioni, exemple Centro-westala regiono di Brazilia o vers Paraguay (l'origino dil nomizita brasiguaios).

Populo[redaktar | edit source]

Oktoberfest en Blumenau, Santa Catarina, urbo koloniigita dal Germani.
Prezidanto Lula da Silva vizitas Caxias do Sul, urbo kolonigiita dal Italiani.
Gaucho, Rio Grande do Sul.
Sociologino Azelene Kaingang, naskinta en Rio Grande do Sul, esas indijenino.

Expresiva nombro di habitanti de la sudo di Brazilia decendas de Europani qui ekmigris vers la regiono, note Italiani en la tri stati e Germaniani en Santa Catarina e Rio Grande do Sul. Ta enmigranti fondis kelka urbi, exemple Caxias do Sul, Bento Gonçalves e Garibaldi (Italiani), Gramado, Canela e Nova Petrópolis (Germani). Altra importanta Europana ekmigranti esis Ukraini en Paraná, Acoriani en Florianópolis ed en Rio Grande do Sul, e mikra grupi di Rusi e Poloni.

En la frontierala urbi, exemple Foz do Iguaçu, Uruguaiana e Chuí existas personi de Mez-Oriento e de anciena Otoman imperio, note Siriani, Libanani ed Armeniani. Japoniani koloniigis la nordo di Paraná por kultivar kafeo. Recente, Chiniani, de la kontinento e de Taiwan, establisis su en la frontieri kun Paraguay, Arjentinia ed Uruguay por laborar precipue kun komerco.

Segun kontado en 2006, plu multa dil habitantaro di Suda regiono (79.6%) deklaris esar "blanko".[5] Multa motivi atraktis Europana enmigranti a la sudo di Brazilia, un di ol esis la subtropikala klimato,[nota 1] kun temperaturi plu kolda kam la tropikala klimato de altra regioni. Dum la 19ma yarcento existabis anke l'intereso dal Imperiala guvernerio pri la koloniigo di ta regiono, lore havante poka habitantaro. Kun l'aboliso di la sklaveso, la guvernerio di Brazilia stimulis l'arivo di enmigranti, por verkar en plantacerii ed en la industrio. Fine, la du mondomiliti adportis mili di Europani, qui fugis de la konflikti e de la nacional-socialisti, a Brazilia.

La habitanto di Rio Grande do Sul, ma anke la habitanto dil Pampa en Brazilia, Uruguay ed Arjentinia nomizesas Gaúcho. Ordinare li esas mestici de blanki (Portugalani, Hispani) kun kelka Afrikana ed indijena sango, de rasi charrua e guarani.

Existas mikra grupi di decendanti de Afrikani en la tri stati, e di pura indijeni de rasi Guarani e Kaingang en Rio Grande do Sul e Paraná. Anke existas personi de altra regioni di Brazilia.

Geografio[redaktar | edit source]

Granda parto di la regiono jacas sub la Tropiko di Kaprikorno. Nur la nordo di Paraná jacas super ta lineo. La klimato esas subtropikala kun 4 sezoni. Dum vintro on povas nivar en alta monti de la regiono, en la stati di Santa Catarina e Rio Grande do Sul. La varma temperaturi dum somero atraktas Arjentiniana, Uruguayana e Paraguayana turisti por la litoro di Santa Catarina e Rio Grande do Sul.

Reliefo[redaktar | edit source]

On existas montaro paralela a la litoro, qua krucumas la regiono de la bordero kun Sao Paulo en nordo til la nord-esto di Rio Grande do Sul en sudo. La maxim alta monto en la regiono esas Pico Paraná, kun 1,922 metri di altitudo. La basa tereni okupas mikra arei en la litoro ecepte en Rio Grande do Sul, ube jacas la lagi Lagoa dos Patos (la maxim granda de Rio Grande do Sul), Lagoa Mirim (en la frontiero kun Uruguay, ed altra).

Vejetantaro[redaktar | edit source]

Araucaria (Braziliana konifero) en Pelotas, Rio Grande do Sul.
Femino di capivara (la maxim granda rodero di Sud-Amerika) kun yuni en la regiono di Taim, Rio Grande do Sul.

En la litoro restas apene mikra boski di Mata Atlântica, tropikala foresto qua kovris regioni proxim Braziliana litoro de Rio Grande do Norte til Rio Grande do Sul, e weste til la regiono di Foz do Iguaçu. En regioni plu alta, on existis boski di araucária, endemika Braziliana konifero.

En westo e sudo di Rio Grande do Sul existas la vejetantaro di Pampa, formacita per gramini, quI uzesas kom naturala pastureyo. En sud-esto di Rio Grande do Sul, proxim la frontiero kun Uruguay, existas la mixo di gramini kun inundebla vejetantaro, plaji e marshi, en la regiono konocita kom Banhado do Taim, inter l'urbi Santa Vitória do Palmar e Rio Grande. Restas poka originala vejetantaro mar-fora la tri stati. En multa regioni ol substitucesis per plantacerii.

Ekonomio[redaktar | edit source]

La Suda regiono esas la duesma maxim richa regiono di Brazilia, e reprezentis 18.6% de Braziliana KLP en 2003. Ol havas importanta industrio, agrokultivo e servadi.

Agrokultivo

La tri stati, note Paraná, esas granda exportaceri di soyo, e Rio Grande do Sul produktas parto di la frumento konsumata en Brazilia. Santa Catarina e Rio Grande do Sul produktas granda parto di la pomi e piri konsumata en Brazilia. La nordo di Paraná anke produktas kotono, sukrokano, oranjo, frumento e kafeo. En Rio Grande do Sul produktesas maizo, fazeolo, terpomo, manioko, kafeo, rizo en inundebla regioni, ed anke frumento. Mateo povas esar extraktata o kultivata.

Mutoni en Rio Grande do Sul.
Edukado

La tri stati edukas porki por alimentar interna ed exterlanda merkati. Cirkume 18% de Braziliana trupi di bovaro e 60% de la mutoni edukesas en naturala pastureyi di Rio Grande do Sul. La regiono esas la duesma maxim granda produktero di lakto en Brazilia.

Extraktado

Ligno e mateo en foresti. Pesko an litoro di tri stati (la regiono produktas 25% de omna peskado produktata en Brazilia, note sardino, kreveti, edc. Karbono, kaolino e argilo extraktesas en la kontinento, dum ke petrolo extraktesas en la maro.

Industrio

Laktala industrio; transformo di karno; transformo di ligno; moblo, celulozo; automobili en metropolala regioni di Curitiba e Porto Alegre; petrokemio, ledro e shui en metropolala regiono di Porto Alegre; vino en Rio Grande do Sul, sigareto en Santa Cruz do Sul (Rio Grande do Sul), transformo di agrokultivala produkturi, stofi.

Aeroportuo Internaciona di Curitiba.
Transporto

La Suda regiono havas bona sistemo di transporti, qua unionas ol kun altra Braziliana regioni e kun la vicina landi di Mercosur ed altra landi. La portuo di Paranaguá esas la precipua exportacero di grani di Brazilia, note soyo. Altra importanta portui esas Porto Alegre e Rio Grande (Rio Grande do Sul), ed Imbituba, Laguna, Itajaí e São Francisco do Sul, en Santa Catarina. L'aeroportui di Curitiba, Porto Alegre e Foz do Iguaçu, la precipua de la regiono, recevas internaciona aviacadi.

Aquofalo di Iguasu, en la frontiero kun Arjentinia.
Turismo

La regiono esas importanta destino por Braziliana turisti pro lua peizaji, note la regiono di Serra Gaúcha, l'aquofalo di Iguasu, la plaji di Florianópolis, Balneário Camboriú, Barra Velha e Torres, la regiono di la misioni kreita da jezuiti, la Valo di Itajaí, la Nacionala parko di Aparados da Serra, e l'urbi São Joaquim ed Urubici, ube povas nivar dum vintro. La regiono anke recevas stranjera turisti, note Arjentiniani, Uruguayani e Paraguayani, qui prizas precipue lua litoro.

Kuntara landala produkto di la regiono (Fonto:IBGE/2006)
Stati KLP (R$ 1000,00) % de nacionala KLP % de regionala KLP KLP per persono
Paraná 136 681 933 6.4% 34.2% 13,158
Santa Catarina 93,193,324 4.0% 21.5% 15,638
Rio Grande do Sul 156,883,171 8.2% 44.3% 14,310

Demografio[redaktar | edit source]

Botanika Gardeno di Curitiba, Curitiba, la maxim granda urbo de Suda regiono.
Urbo Stato Habitantaro en 2007
Curitiba[6] Paraná 1,828,092
Porto Alegre Rio Grande do Sul 1,441,554
Londrina[6] Paraná 505,184
Joinville Santa Catarina 487,003
Caxias do Sul Rio Grande do Sul 419,852
Florianópolis Santa Catarina 416,564
Pelotas Rio Grande do Sul 350,358
Canoas Rio Grande do Sul 333,322
Maringá Paraná 324,397
Foz do Iguaçu Paraná 309,113
Ponta Grossa Paraná 304,973

Kulturo[redaktar | edit source]

La richa kulturo di suda regiono recevis l'influi di enmigranti, e konservas, kom exemplo, dansi e muziki de Italiani, Acoriani e Germaniani. L'uzajo di mateo kom drinkajo developis su en la regiono e facas parto de la kulturo di gauchos, kun lua dansi e muziko.

Kelka exempli di notora intelektuali, skriptisti, piktisti, muzikisti e politikisti de la regiono:

Noti[redaktar | edit source]

  1. Nur la sudo di Brazilia havas subtropikala klimato, kun mezvalora temperaturi di 16ºC til 20ºC, ma la vintri povas esar plu kolda, pro l'influo de polala aero.

Referi[redaktar | edit source]

  1. (15ma di januaro 2013) Área Territorial Brasileira. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 2ma di septembro 2014.
  2. (28ma di agosto 2014) ESTIMATIVAS DA POPULAÇÃO RESIDENTE NOS MUNICÍPIOS BRASILEIROS COM DATA DE REFERÊNCIA EM 1º DE JULHO DE 2014. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 13ma di septembro 2014.
  3. http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/images/2522_3643_173712_106392.gif
  4. IBGE. Dados do Censo 2010.
  5. (2006) PNAD (en Portugalana). URL vidita ye la 18ma di mayo 2008.
  6. 6.0 6.1 Estimativas populacionais 2008. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE).