Tailando
| Tailando | ||
| ราชอาณาจักรไทย Ratcha Anachak Thai | ||
| Standardo di Tailando | Blazono di Tailando | |
| Nacionala himno: | ||
| Phleng Chat | ||
| Chefurbo: | Bangkok | |
| · Habitanti: | 6.486.401 (2000) | |
| Precipua urbo: | Bangkok | |
| Oficala lingui: | Tai | |
| Tipo: | Monarkio | |
| · Rejo: | Rama X | |
| · Chefa ministro: | Prayut Chan-o-cha | |
| · Totala: | 513.120 km² | |
| · Aquo: | 0,4 % | |
| · Totala: | 65.998.436 (2010) | |
| · Denseso di habitantaro: | 132,1 hab./km² | |
| Valuto: | Baht | |
| Veho-latero: | sinistre | |
| ISO: | TH
| |
THA
| ||
764
| ||
| Reto-domeno: | .th*, list of Internet top-level domains* | |
| Precipua religio: | Budismo, 85,3% | |
| Oficala retosituo: | http://www.thaigov.go.th/ | |
Tailando, antee Siam, esas lando jacanta en sud-estal Azia. Lu havas kom vicini Myanmar norde e weste, Laos norde ed este, Kambodja sud-este, e Malaizia sude.
Bazala fakti pri Tailando.
Historio[redaktar | redaktar fonto]
| Precipua artiklo: Historio di Tailando |
Tailando ja habitesis dum Paleolitiko. La regiono subisis l'influi de Indiana kulturi e religii. Exemple dum la rejio di Funan, qua existis de la 1ma yarcento aK til cirkume 550, parolesis la Anciena linguo Khmer e havis hinduismo kom religio. La rejio di Funan extendis su de nuna Tailando til la litoro di nuna Vietnam.
Ante la falo dil imperio Khmer (dum la 13ma yarcento) diversa stati (Tai, Mon, Khmer e Malaya rejii) existis ibe. La populo Tai translojis su de suda Chinia vers la nuna Tailando dum la 10ma yarcento. An la nuna centro di Tailandana teritorio existis de la 7ma til la 10ma yarcento la kulturo Mon-Dvaravati.
De 1351 til 1767 existis la rejio di Ayutthaya, qua establisis komercala relati kun Chiniani, Vietnamani, Indiani, Japoniani, Persiani, e pose kun Portugalani, Hispani, Franci e Nederlandani. En 1511 Portugalana Duarte Fernandes establisis ambasadeyo en la rejio.
La reji di Ayutthaya permisis la komercisti rezidar en vilaji exter la muregi del urbo. Dum la regni di Somdet Phra Narai en Tailando (1656 til 1658) e di Louis la 14ma en Francia, la du korti mantenis forta ligili, e Franca ambasadisti komparis la richeso e grandeso de Ayutthaya kun la de Paris.
En 1767 la rejio di Ayutthaya finis pro l'invado da Burmani. Lua chefurbo brulesis e lua teritorio partigesis. En 1769 la generalo Taksin riunigis la teritorio e proklamis su rejulo. Ilu guvernis til 1782 kande, pos konsideresir dementa, ilu revokesis, enkarcerigesis e pose mortigesis.
La moderna historio di Tailando komencis en 1782, kande Rama la 1ma asumis kom rejulo, l'unesma rejo de la dinastio Chakri. Rama la 1ma fondis Bangkok, qua divenis la chefurbo di la lando. Lua heredinti divenis koncernita pri la minaci de Europana kolonialismo, pos la vinki di Britaniani en Burma en 1826. La sam yaro, Siam signatis pakto pri amikeso e komerco kun Britaniani. En 1833 Usa establisis ambasadeyo en Siam.
Ante 1932 Tailando en havis parlamento, pro la legifala povo esir en la manui de la rejo. Tamen, ye la 24ma di junio ta yaro, grupo di civili surnomizita Khana Ratsadon (la Partiso di la Populo) duktis nesangoza revoluciono qua finis l'absoluta povo de la dinastio Chakri, e forcis l'adopto di l'unesma konstituco di la lando. L'oficala nomo di Tailando esis Siam til la 23ma di junio 1939, kande ol chanjesis vers la nuna nomo.
Politiko[redaktar | redaktar fonto]
De 1932 til nun Tailando havis 20 konstituci, la lasta adoptita en 2017. To montras la politikala nestabileso di la lando, qua subisis multa stato-stroki dum olua historio. Segun la nuna konstituco, Tailando esas konstitucala monarkio. La rejulo esas la chefo di stato, dum ke la chefministro esas la chefo di guvernerio. La parlamento elektas la chefministro, e lu indikesas dal monarko.
Segun la konstituco di 2007 la parlamento havis du chambri: la Senato (Wuthisapha) havis 150 membri ed esis la Supra chambro, kontre ke la Chambro di Reprezentanti havis 500 membri ed esis la basa chambro. Pos la stato-stroko di 2014 e l'adopto di nova konstituco ca sistemo modifikesis e nune la legifala povo havas unika chambro kun 220 membri. En 2017 nova konstituco promulgesis, ma til nun ne eventis nova elekti.
La nuna strukturo dil judiciala povo di Tailando esas organizata segun la konstituco di 2007. Segun ol, existas 4 sistemi: la Judiciala korto, l'Administrala korto, militala korti, e la Korto Konstitucala. La Komisitaro Aziana pri Homala Yuri (Asian Human Rights Commission) konsideras la sistemo judiciala di Tailando "kaosala".
Geografio[redaktar | redaktar fonto]
Kun preske 514 000 km² e 64 milion habitanti, Tailando esas la 50ma maxim vasta e la 20ma maxim populizita lando de la mondo. Ol esas 2-ople plu granda kam l'Unionita Rejio.
La nordo di la lando esas montoza, e lua maxim alta monto esas Doi Inthanon, kun 2565 metri di altitudo.
Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]
| Precipua artiklo: Ekonomio di Tailando |
Demografio[redaktar | redaktar fonto]
Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Tailando havis 68 615 858 habitanti.[1] La maxim multa (97,5%) esas del etnio Tai, 1,3% esis Burmanana, 1,1% esis de altra etnii, e min kam 1% esas nekonocita, segun statistiki por la yaro 2015.[1]
L'oficala linguo di la lando esas Tailandana, parolata da 90,7% kom unesma linguo, e da altra 6,4% kom duesma linguo.[1] L'elito parolas l'Angla kom duesma linguo.
La religio kun maxima nombro di adepti esas Budismo por 94,6% de la habitantaro. Mohamedani esis 4,3% e Kristani esis 1% en 2015.[1]
| La maxim granda urbi di Tailando (2015) |
| Rango | Nomo | Habitantaro | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1ma | Bangkok | 5 782 159 | |||||
| 2ma | Nonthaburi | 270 609 | |||||
| 3ma | Nakhon Ratchasima | 174 332 | |||||
| 4ma | Chiang Mai | 174 235 | |||||
| 5ma | Hat Yai | 157 467 | |||||
| 6ma | Udon Thani | 155 239 | |||||
| 7ma | Pak Kret | 152 881 | |||||
| 8ma | Chaophraya Surasak | 132 172 | |||||
| 9ma | Khon Kaen | 129 581 | |||||
| 10ma | Ubon Ratchathani | 105 081 | |||||
Bangkok |
Nonthaburi |
||||||
| Fonto: [2] | |||||||
Kulturo[redaktar | redaktar fonto]
Referi[redaktar | redaktar fonto]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 CIA. East Asia/Southeast Asia::Thailand - The World Factbook. URL vidita ye la 25ma di decembro 2018.
- ↑ Citypopulation. Thailand: Regions and Municipalities.