Tokyo

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Tokyo
Tokyo Montage 2015.jpg
Kelk imaji pri Tokyo.
Flag of Tokyo Prefecture.svg Emblem of Tokyo Metropolis.svg
Flago di Tokyo Blazono di Tokyo
Lando: Flag of Japan.svg Japonia
Informo:
Latitudo: 35°41' N
Longitudo: 39°46' E
Altitudo: 6 m
Surfaco: 2 187 km²
Habitanti: 13 185 502 (2011)
Denseso di habitantaro: 5 796 hab./km²
Horala zono: UTC+9
Urbestro: Shintaro Ishihara
Mapo:
Mapo di Tokyo
Oficala retosituo:
metro.tokyo.jp
Distrikto Shibuya, en Tokyo.

Tokyo o Tokio (en Japoniana: 東京 Tōkyō) esas un ek la 47 prefektii di Japonia, ed anke chef-urbo e maxim populizita urbala centri de la lando. Ol esas sideyo di Japonian imperio. Lua nomo signifikas en la Japoniana 'chef-urbo dil esto'. Ol jacas en la regiono Kantō, sud-weste de Japonia, en l'insulo Honshu. Ol inkluzas l'insuli Izu ed Ogasawara.

Ultre esar la maxim granda urbo di Japonia, ol ank esas un ek la maxim populizita urbi del mondo. La prefektio havis 13 185 502 habitanti en 2011. Lua surfaco esas 2187,08 km². Lua metropolala regiono havas entote 37.8 milion habitanti.

Lua sistemo di treni ed urbala fervoyo esas un ek la maxim okupata del mondo. L'Olimpiala Ludi eventis en 1964 en l'urbo, unesma-foye en Azia. En 2020 l'Olimpala Ludi eventos itere en Tokyo.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Tokyo fondesis cirkume 1456 e komence nomesis Edo.[1] En 1590 Tokugawa Ieyasu trsnsformis Edo en lua bazo, e kande ilu divenis shoguno en 1603, l'urbo divenis centro por lua armeo. Dum la sequanta yari, lua habitantaro kreskis multe ed ol divenis un ek la maxim populoza urbi dil mondo, kun plu kam 1 milion habitanti dum la 18ma yarcento.

Dum Meiji-epoko, ol rinoimzesis Tokyo. Imperiestro Meiji movis lua domicilo al urbo e transformis ol de facto en chef-urbo di la lando, mem kande l'imperiestro vivis en Kyoto. Tokyo konstante rikonstruktesis pos granda fairi e ter-tremi, qui tormentis l'urbo. Tamen, ta longa periodo di retreto finis en 1853, kande Usana komodoro Matthew Perry arivis, e negociis l'aperto di la portui di Shizuoka e Hakodate por komerco kun l'Ocidento. To stimulis la demando por stranjera vari ed adportis l'augmento dil inflaciono. Social agiteso kreskis, e kulminis en revolti. Dume, la suportinti dil imperiestro uzis ta revolti por augmentar l'imperiala povo, e revokis la lasta Tokugawa shoguno, Yoshinobu, en 1867.

La staciono Shimbashi pos la ter-tremo di 1923.

Depos 1900 lua habitantaro komencis koncentresar proxim la fervoyala sistemo. Suburbala fervoyi konstruktesis po relate chipa preco en la sama nivelo kam la stradi.

Tokyo subisis du granda katastrofi dum la 20ma yarcento: la ter-tremo di 1923, e la duesma mondomilito. La ter-tremo kun forteso 7.9 che la skalo di Richter eventis ye l'1ma di septembro 1923, produktis diversa fairi e mortigis plua kam 140 mil personi en tota Japonia. La bombardi di 1944 e 1945 kun incendiala bombi produktis de 75.000 til 200.000 civili morti, e destruktis plua kam la duimo dil urbo.

Pos la milito, l'urbo rikonstruktesis komplete, ed en 1964 ol esis eventeyo por l'Olimpiala Ludi.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Tokyo e l'insuli Izu.
Tokyo e l'insuli Ogasawara, qui apartenas ad ol.

Tokyo jacas centre-weste del insulo Honshu e nordweste de la bayo di Tokyo. La disti inter lua extrema punti esas 90 km este til weste, e 25 km norde til sude. Lua mezavalora altitudo esas 40 metri. L'urbo havas multa insuli en lua teritorio, qui povas distar 1850 km de la centro del urbo. Administrale, la lego Japoniana konsideras Tokyo to (都, vorto tradukita quale "metropolo"). Lua strukturo kontenas 23 specala quarteri (特別, ku), qui, ante 1943, formacis l'urbo Tokyo tale dicita.

En 2008, cirkume 36% ek la surfaco di Tokyo konsistis ek naturala parki, inkluzite la Nacionala Parko Ogasawara, qua distas cirkume 1.000 km de la centro dil urbo, jacante an l'insuli Bonin (Ogasawara). La Parko Ogasawara establisesis en 1972, esante Mondala Heredo di la Homaro segun l'UNESKO.

Dum lua historio, Tokyo subisis grandega ter-tremi, quale en 1703, 1782, 1812, 1855, 1923, e nedirete en 2011. La grandeso dil ter-tremo di 1923 atingis 8.3 segun la skalo di Richter, e mortigis plua kam 142 000 personi. To esis la lasta foyo en ke la centrala areo di Tokyo frapesis violentoze.

La klimato dil urbo esas humida subtropikala (Cfa segun la klimatala klasifikuro di Köppen). La mezavalora temperaturo en agosto (somero) esas 26,4°C, dum ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 5,2°C.

La mezavalora yarala pluvozeso esas 1528,8 mm, e la maxim pluvoza monato esas septembro, kun mezavalore 209,9 mm.

Imperiala Palaco, en Tokyo.
Imperiala Palaco, en Tokyo.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Nussbaum, Louis-Frédéric (2005). "Tōkyō".

Extera ligilo[redaktar | redaktar fonto]