Formiko

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Commons-emblem-trademark-issue.svgNuvola apps edu mathematics-p.svg
Ica artiklo bezonas revizo da ula persono qua konocas ambe Ido, ed ica temo ciencala, teknologiala, matematikala, filozofiala, sportala, edc.
Ka vu povas helpar ni revizar ol? Nuvola apps edu science.svg

Formiko esas sociala insekto (Himenoptero), qua formacas kolonii nominita formikaro.

Fire ants02.jpg

Origini[redaktar | redaktar fonto]

L'unesma konocita formiki aparis dum fino di kretaceo ed esis evolucioni de vespi.

Morfologio[redaktar | redaktar fonto]

Ulo ecelar pri altra insekti precipue per anteni kon markita kudo e per pedunklo en perlo-formo de unesma abdomino segmenti. Ecepte dum riprodukturo, maxim multa speci di formiki esas sen ala.

Developo[redaktar | redaktar fonto]

Formiko developas per kompleta metamorfoso, pasinta da diferanta sequanta standi : komence ovo, seque larvo, pos nimfo (kelkafoye pupo) por lasta divenas adulto. La larvo, sen gambo, esas maxime dependanta del adulti. La precipua morfologia diferi inter rejini e laboristi, ed inter la diferanta kasti di laboristi kande existas, kreesas per la nutriva rejimo dum larva etapo.

Nova laboristo pasas l'unesma dii di adulta vivo okupar su pri rejino e yuni. Seque ol partoprenas konstrukto e nesto-manteno, pos provizar e defensar la nesto. Ta chanji esas sat bruska e definas tempora kasti.

Che certa formiki, existas anke fizika kasti. Segun lia statuto, la laboristi esas mikra, meza o granda, ta lasta parto-prenas provizar ante. Ofte la maxim granda esas disproporcionala: kapo plu granda e mandibuli plu forta. Che kelka speci, meza laboristi desaparis, ed existas granda diferi inter la mikri e la giganti, nominita kelka-foye soldati quankam la defensiva rolo ne esas necese la precipua.

Komporto[redaktar | redaktar fonto]

Komuniko[redaktar | redaktar fonto]

La komuniko inter formiki facas su precipue per kemiala vapori nomizita feromoni. Ta flaranta orientala sistemo esas kombinita kun vizuala kompozi (reper-punti, sun-poziciono). Feromoni esas anke mixita kun la nutrivo kambiita da trofalaxio, informinta omna sur la stando e nutrivuro di samspecani.

Kolektiva komporto[redaktar | redaktar fonto]

Formiki atakas e defensas su tra mordi ed en certa speci, tra lanso di formika acido (fomicinae) qua fuzas insekt-kitino, o da pikinta kun helpo di dardo (myrmicinae).

Che plu-multeso di speci, la kolonio havas komplexa sociala organizo e esas kapabla realigar dificila taski (exemple, explotar maxim bona nutrivo-fonto). Ta organizo aparas kun multa interagi inter formiki, na dirita da rejino.

Simbiotika relati[redaktar | redaktar fonto]

  • Di afidio sekretacas sukra liquido nominita mieleto. Ordinare ul tombas sur sulo, ma certa formiki nutrivas su. Formiki tenas ye disto predatori e transportas l'afidi ad maxim bona loki por nutrivar su. Certa placas li mem en la formikaro, per la speci nutrivas su sur planto-racini.