Komputero

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Imajo pri komputero ed olua parti


*Komputero o *komputoro o *komputatoro esas informatikala aparato qua povas traktar informi segun proceduri. Ordinare komputero esas aparato projetita por exekutar diversa informatiko-taski, exemple matematikala funcioni. Vasta-sence anke ludokonsoli, posh-telefonili e kalkulili esas komputeri.

Quale komputeri funcionas[redaktar | redaktar fonto]

Maxim multa komputeri uzas cirkuiti elektrikala, di qui la primitiva parti uzas Booleana algebro por logika procedi. La Booleana algebro fondesas sur du vereso-valori: vera (1) e falsa (0). Pro to esas naturala ke on prizentas ca valori per la binara sistemo. Un vereso-valoro esas konocata kom bito.

Komputeri ordinare uzas la modelo da John von Neumann, en qua la programo e la informo esas datumi gardita en la memoro dil komputero. La komputero exekutas programi per lektar la datumi del memoro ed interpretar li segun instrucioni en mashin-linguo. Singla instruciono exekutas simpla operaco, exemple per lektar bit-serio de memoro-loko, adicionar du bit-serii o chanjar la exekutata memoro-loko.

La parto dil komputero qua exekutas l'instrucioni esas la procesoro, o central-procedanta unajo (CPU). La procesoro esas mikra cirkuito integra. Persona komputeri ordinare havas un CPU, kontre ke serv-komputeri havas du, quar, o mem multa mili, en la kazo di superkomputeri.

Arkitekturo di komputero[redaktar | redaktar fonto]

Komputeral sistemo konsistas ek yena parti:

  • aparati
    • procesoro, qua exekutas programi
    • memoro, ube la programi e datumi gardesas
    • periferiala aparati, uzebla por lektar od imprimar datumi
  • programaro
    • ferma programi (Angle: firmware), kontenata dal aparati.
    • dominaco-programo esas programaro qua direktas e koordinas omna agi, repartisas ed utiligas provizuri dil komputero. Ol agas anke kom hosto por la diversa programi qui laboras en la komputero. Kom hosto, un de la skopi dil dominaco-programo esas traktar omna detali pri la operaco dil aparato.

Parti di tablo-komputero[redaktar | redaktar fonto]

Moderna tablo-komputero konsistas ek multa parti aparta, qui esas generale:

  • un o multa procesori
  • chefplako, qua konektas altra parti al procesoro
  • central-memoro, ube la datumi uzata dal programi gardesas til ke la komputero extingesos
  • aparati di amas-memoro, qui esas uzata por gardar datumi permananta
    • un o multa harda diski
    • DVD/CD-aparato
    • disketo-aparato (quankam nun obsoleta)
  • grafik-karto, (kontenata da matro-plako, ed aparta karto) a qua onu konektas un o multa monitori
  • fono-karto, a qua onu povas konektar lautparolili e mikrofono
  • kontrol-equipuri
    • klavaro
    • muso
  • reto-karto, qua permisas datum-trafiko inter reti di altra komputeri (exemple Internet)
  • imprimilo
  • imajo-lektero

Etimologio[redaktar | redaktar fonto]

  • La termino komputero, derivita direte de Angla computer, sustenesas anke da Italiana computer, Germana Computer e Rusa компьютер (komp'júter) e pluse da multega lingui exter AFGHIR. Ol ya esas la maxim uzata internaciona radiko por nomizar ica aparato en la tota mondo. Anke lua derivajo komputerizar havas vasta susteno internaciona.
  • La termino komputoro esas la maxim anciena formo en Ido. Til recenta yari, ol esis la formo maxim uzata dal idisti. Ol esas judikebla kom quaza abreviuro dil internaciona radiko komputator, sequanta la modelo di vorti quala motoro, projektoro, monitoro e.a. Tamen ol havas nula susteno internaciona.
  • La termino komputatoro, la maxim recenta en Ido, sequas la formo di vorti quala kondensatoro, transformatoro e.a. e sustenesas i.a. dal Hispana computadora (vorto uzata en Amerika).