Mongola lingui

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Linguistic map of the Mongolic languages.png

Mongola lingui esas un grupo en Altaika linguaro. En evoluciono di Mongola lingui dicernesas tri periodi:

I. La periodo di anciena Mongola finis c. 1200. Ne existas anciena texti, ma esas konkluzita ke esis du precipua dialekti, de qui un divenis la bazo di Libro-Mongola.

II. De periodo di Meza-Mongola (1200–1500) esas prezervita multa linguala materiali. Dum Chingiz-kano e sua propaginti Mongola esis en poziciono di mondala linguo. Per estala dialekto skribita dokumenti esas komparate multa, ed esas prezervita Araba-Mongola e Persiana-Mongola vortari, quin Islamana eruditi kompilis ye 13ma e 14ma yarcenti. De sudala dialekto ne existas ula literaturala traci.

III. Periodo di nuna Mongola komencis kun Buddhana renesanco, qua produktis ampla literaturo. Mongoli turnis a Buddhani c. 1575, e pose komencis tradukar verki ek Sanskritana, Chiniana e Tibetana. Nuna lingui dividas su en estala e westala grupi.

Linguisti ne esas unanima pri klasifiko di Mongola lingui. Yen tri diferanta klasifiki ek diversa fonti.

Klasifiki[redaktar | redaktar fonto]

1ma klasifiki[redaktar | redaktar fonto]

3 grupi: Estala, Westala e Altri
Estala grupo:

  • Dagura / Daura (multe diferas de altri; parolesas en Interna-Mongolia, Chinia)
  • Monguora (en Kansu di Chinia)
    • Tu
    • Paongan / Bao’an / Bonan
    • Santa / Thung-hsiang
    • Flava Uigura (Kansu di Chinia)
  • Mongola (7 dialekti)
    • Halha Mongola (generala e literaturala linguo di Mongolia)
    • Ordos / Urdus (linguo di Interna-Mongolia)
    • Chahaari
    • Urat
    • Harchin (10 dialekti)

Westala grupo:

  • Oirata (en Mongolia, Sinkiang; dialekti i.a. Torguta, Dorbota)
  • Kalmuka (proxima ad Oirata)

Altri:

  • Mogola (Iranigita / Persianigita (?) restajo-linguo en Afganistano)

2ma klasifiki[redaktar | redaktar fonto]

2 Grupi: Estala e Westala
Estala grupo:

  • Daguro
  • Monguoro (Bonan, Dongxiang, (Estala-)Yugur)
  • Oirata-Halha

Westala grupo:

  • Mogola

3ma klasifiki[redaktar | redaktar fonto]

2 Branchi: Estal-Mongola brancho e Westal-Mongola brancho
Estal-Mongola brancho:

Westal-Mongola brancho:

  • Oirata
  • Kalmuka
  • Buryata
  • Mogola
  • Dagura
  • Monguora
  • Santa
  • Paomgan

Videz Wikipedio en Mongola