Autor-yuro

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
R Puzzle.png - Ca artiklo bezonas gramatikala revizo. Ka tu povas helpar ni en la revizo?
La simbolo di autor-yuro.

Autor-yuro esas formo di intelektala proprieto qua grantas la kreanto di originala verko (exemplo literaturo, filmo, muziko, pikturo, informatiko, e.c.) la direktado e la jerado exkluziva dum periodo pri ta verko, inkluzita lua publikigado, distributo ed adaptado; pose ta verko divenas publika proprieto. Autor-yuro aplikas ad irgo expresebla formo di ideo od informo ke esas nedependanta e distinta. Kelka autoritati anke agnoskas "etikala yuri" ad kreanto di verko, kom la yuro per esar imputita ta verko.


Fair use[redaktar | edit source]

La fair use esas Usana doktrino pri autor-yuro qua permisas la uzo limitata di materiali sub autor-yuro sen permisuro de la posedanti de la direkti, exemplo por skopi akademika o jurnalistika. Ica doktrino su apogas en la direkto de libereso de vorto de la prima emenduro a la konstituco de Usa.

Quankam la expreso fair use esas unika en senso legal a la Usa, ol su uzas anke informale en altra landi por deskriptar direkti simila existanta en qua landi. En altra resortisi de common law (direkto komuna) existas direkto simila sub la nomo de fair dealing. La resortisi di civila yuro havas altra limitizi e exceptizi a la Autor-yuro.

Autor-yuro en diferanta landi[redaktar | edit source]

L'autor-yuro diferas de un lando ad altra. La majoritato de la diferi koncernas la questiono se la verki produktata per la guvernado falas sub Autor-yuro o no, quante tempo duras la Autor-yuro pos la morto de la skriptisto, e la definuro de fair use. En kauzo de ica diferi, ula verko povas a la sama tempo esar sub Autor-yuro en lando e esar en la domeno publika en altra.

Problemi kun l'autor-yuro[redaktar | edit source]

Kreativeso[redaktar | edit source]

Multa personi kredas ke la yuri pri autor-yuro prokuras la kreado de nova verki e la invento de nova idei, permistante a la skriptisto recevar rekompensaturo financa por ilua esforco e provizante impulso a la produkturo de verki futura. Ma la kritikanti konstatas ke la yuri de Autor-yuro perturbas la kambio e amelioraciono kreativa de idei, verki e inventi.

Kontrolo per editanti[redaktar | edit source]

La domi redaktistala existas por prokurar la publikaciono de verki, facante omna laboro asociata kun la publikaciono, divulgo e vendo de la verko kambie de porciono de la profiti. La domi redaktistala esas ofta selective relate la verki vendata, e trovar editanti por onua verko povas tre desfacile.

Tamen, la vendo de onua propra verko povas esar plu desfacila: multa merkati jacas preske komplete kontrolita da un minoritato di granda editanti, do la libro-butiki generale ne vendas la verki publikigita da nedependant autori. La kritikanti dicas ke la yuri de Autor-yuro prokuras ica kontrolo per la domi redaktistala, e perturbas la eniro en la merkato de autori nedependanta.

Kontenajo aperta[redaktar | edit source]

Por solvar ta problemi, grupi de autori nedependanta inventis l'ideo pri kontenajo aperta, qua furnisas a omni permisuro de copiar, chanjar e distributar o vendar ilua verki, subjektato a ula reguli rezervata en licencuro di kontenajo aperta. Kelke kondicioni tipika en kontenajo aperta esas:

  • La verki kambiata o derivata devas inkluzar notici qua furnisas kredito a la autori original.
  • Se ulu distributas la verko kambiata o derivata, la recevanti de la nova verko devas recevar la sama permisuri coperiente la verko kompleta, inkluzanta la chanjuri e parti adjuntata.
  • Sub kelke licencuri esas interdiktata vendar la verko o uzar lu por skopi komercala.

La pagini de Wikipedio acesesas sub la GNU permiso por dokumentigo libera qua permisas uzar la kontenajo sub, en fundo, la prima duo de ca kondicioni.

Videz anke[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a: