Autor-yuro

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
La simbolo di autor-yuro.

Autor-yuro esas formo di intelektala proprieto qua grantas la kreanto di originala verko (exemplo literaturo, filmo, muziko, pikturo, informatiko, e.c.) la direktado e la jerado exkluziva dum periodo pri ta verko, inkluzita lua publikigado, distributo ed adaptado; pose ta verko divenas publika proprieto. Autor-yuro aplikas ad irgo expresebla formo di ideo od informo ke esas nedependanta e distinta. Kelka autoritati anke agnoskas "etikala yuri" ad kreanto di verko, kom la yuro per esar imputita ta verko.


Fair use[redaktar | edit source]

La fair use esas doktrino en la yuro de direkto de autoro de la Stati Unionata qua permisas la uzo limitata de materiali sub direkti de autoro sen permisuro de la posedanti de la direkti, exemplo por skopi akademika o jurnalistika. Ica doktrino su apogas en la direkto de libereso de vorto de la prima emenduro a la konstituco de Usa.

Quankam la expreso fair use esas unika en senso legal a la Usa, ol su uzas anke informale en altra landi por deskriptar direkti simila existanta en qua landi. En altra resortisi de common law (direkto komuna) existas direkto simila sub la nomo de fair dealing. La resortisi de direkto civila havas altra limitizi e exceptizi a la direkto de autoro.

Direkto de autoro en landi distinga[redaktar | edit source]

Landi distinga havas diferanta yuri qua guvernas la direkti de autoro. La majoritato de la diferi koncernas la questiono se la verki produktata per la guvernado falas sub direkto de autoro o no, quante tempo duras la direkto de autoro pos la morto de la autoro, e la definuro de fair use. En kauzo de ica diferi, ula verko povas a la sama tempo esar sub direkto de autoro en lando e esar en la domeno publika en altra.

Problemi kun la direkto de autoro[redaktar | edit source]

Kreativeso[redaktar | edit source]

Multi kredas ke la yuri de direkto de autoro prokuras la kreaciono de nova verki e la invento de nova idei, permistante a la autoro recevar rekompensaturo financa por ilua esforco e provizante impulso a la produkturo de verki futura. Ma la kritikanti konstatas ke la yuri de direkto de autoro perturbas la kambio e amelioraciono kreativa de idei, verki e inventi.

Kontrolo per editanti[redaktar | edit source]

La domi redaktistala existas por prokurar la publikaciono de verki, facante omna laboro asociata kun la publikaciono, promociono e vendaciono de la verko en kambio de porciono de la profiti. La domi redaktistala esas ofta selective relate la verki vendata, e trovar publikatoro por onua verko povas tre desfacile.

Sen publikatoro, tamen, la vendaciono de onua propra verko povas ankore plu desfacile: multa merkati stacas sub kontrolo preske kompleta de minore editanti importanta, e por kauzi praktika la butiki no vendas generale la verki publikata per autori sama. La kritikanti dicas ke la yuri de direkto de autoro prokuras ica kontrolo per la domi redaktistala, e perturbas la eniracio en la merkato de autori nedependanta.

Kontenajo aperta[redaktar | edit source]

Kom solvo de ica problemi, grupi de autori nedependanta inventabas la ideo de kontenajo aperta, qua furnisas a omni permisuro de copiar, chanjar e distributar o vendar ilua verki, subjektato a ula reguli rezervata en licencuro de kontenajo aperta. Kelke kondicioni tipika en kontenajo aperta esas:

  • La verki kambiata o derivata devas inkluzar notici qua furnisas kredito a la autori original.
  • Se ulu distributas la verko kambiata o derivata, la recevanti de la nova verko devas recevar la sama permisuri coperiente la verko kompleta, inkluzanta la chanjuri e parti adjuntata.
  • Sub kelke licencuri esas interdiktata vendar la verko o uzar lu por skopi komercala.

La pagini de Wikipedio esas acesata sub la licencuro GNU por dokumentaciono libera qua permisas uzar la kontenajo sub, en fundo, la prima duo de ica kondicioni.

Temi ligata[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a: