Vokalo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Vokalo

Vokalo esas pronuncuro. Kande on produktas vokalo, en pronunco-truo ne existas obstrukti formata da sono-labii, lango, denti, labii od altro. Tatempe aero-fluo iranta ek pulmoni povas trairar libere.

Un vokalo povas esas silabo di ula linguo, ma konsonanto devas havar preske sempre un vokalo kun lu.

La poziciono e la formo di lango e la labii altrigas qualesi di pronunco-truo, lore produktesas diversa soni. Vokali klasifikesas segun frontaleso (palataleso) e dopaleso (velareso), e segun klozeso ed aperteso di pronunco-loko. Anke la posturo di labii efektigas, por exemplo, ronda vokalo havas mikra truo.

En horizontala dimensiono vokalo povas esar

  • fronta (palatala) – intera – dopa (velara).

En vertikala dimensiono vokalo povas esar

  • klozita – meza – apertita od
  • klozita – mimeza – miapertita – apertita.

Segun posturo di labii vokalo povas esar

  • ronda (labiala) – mironda – vasta (nelabiala) od
  • ronda (labiala) – mironda – mivasta – vasta (nelabiala).

Por exemplo, la vokali di Ido esas

litero horizontale vertikale labii
a dopa apertita vasta
o dopa meza ronda
u dopa klozita ronda
e fronta meza vasta
i fronta klozita vasta

Lingui di mondo havas anke vokali, quale

litero horizontale vertikale labii
ä fronta apertita vasta
ö fronta meza ronda
ü fronta klozita ronda

Pluse kompleta vokali, en lingui di mondo esas reduktita vokali. Li pronuncesas generale meze en muzelo(?). Ofte li havas anke ula nuanco di ula vokalo kompleta.

Ultempe liquido-konsonanto (lateralo o tremulanto) povas posedar funciono di vokalo e funcionas kom parto formacinta silabo, por exemplo, en Cheka vorto vlk ‘volfo’ l (lateralo) lasas aero-fluo pasar tra lateri di lango, ed en Kroata familio-nomo Prso tremulanto r lasas aero-fluo ruptante pasar preter apexo(?).

Lingui havas anke diversa diftongi qui pronuncesas kam un sono.