Greka mitologio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Commons-emblem-trademark-issue.svg
Ica artiklo bezonas revizo gramatikala. – Ka vu povas helpar ni revizar ica artiklo?
Statuo di Zeus, Greka deo.

Greka mitologio esas ensemblo di miti e legendi da l'antiqua Greki qui parolas pri la dei e la heroi, la naturo dil mondo, la origni e la signifo di lua propra kulti e rituala praktiki. Ol esis parto di la religio di antiqua Grekia. La moderna serchisti rekursas a miti e studias li por plubonigar la konoco di religiala e politikala institucuri di Grekiana civilizeso, ed anke por komprenar la naturo di propra mito-kreado.

Generala visiono di mitala historio[redaktar | redaktar fonto]

Greka mitologio chanjis por akomodar l'evoluciono di lua propra kulturo, di qua mitologio esas parto. En Greka miti konservita per literaturala verki, quale trovesas en la fino di progrevisa chanji, esas politikala, quale montris Gilbert Cuthbertson.

L'unesma habitanti di Balkani esis populi qui praktikis l'agrokultivo e qui, per animismo, asignis spirito a singl aspekto di naturo. Fine, ica spiriti prenis homala formo ed entris en lokala mitologio kom dei. Kande tribui de la nordo invadis la peninsulo, adportis kun li nova nova dearo, apogita sur konquesto, forco, la valoro dil batalio e la violentoza heroismo. Altra dei plu anciena di agrokultivala mondo fuzionis kun ti dil plu povoza invazori o perdis lua importo.

Pose la mezo di Arkaika Periodo la miti pri rilati inter dei e heroi facis plu ofta, indikante paralela developado di pedagogiala pederastio (παιδικός ἔρως paidikos eros), qua kredesas esis introduktita en 630 aK. Cirkume la fino dil 5ma yarcento aK., la poeti asignis eromeno* (adolecanto qua esis sexuala kompano) ad omna importanta dei ecepte Ares, ed a multa legendala personi. La antea existanta miti, quale ta di Akhilleus e Patroclus, anke esis riinterpretita kun pederasta lumo. Alexandrala poeti unesme e pose plu ordinare literaturala mitografi di l'antiqua Romana imperio, adaptis talemaniere naraci di Grekia mitologiala personi.

La suceso di epika poezio esis krear historiala cikli, e kom rezulto developar senco di mitologiala konologio. Talemaniere Grekia mitologio desfaldas kom fazo di developado dil mondo e dil homo. Quankam la propra kontredici di ta naraci facas neposibla absoluta temporala lineo, on povas dicernar proximigala konologio. Mitologiala historio dil mondo povas dividesar en tri o quar granda periodi:

  • L'origina mitaro o deala tempo (teogonii, naskigo dil dei): naraci pri la diveno dil mondo, la dei e la homala raso.
  • La tempo kande homi e dei inter-rilatigis: historii pri l'unesma interago de dei, mi-dei e mortemuli.
  • La heroala tempo, ube la deal agado esis min aktiva. La lasta e plu fama heroala legendi deskriptas la Troya-milito e lua rezulti (qui altri konsideras quara tempo).

Quankam la nuntempala reserchisti maxim ofte interesas pri la deala tempo, la Grekia verkisti di l'Arkaika e Klasika periodi precipue preferis la heroala, e registris kronologio e importanta eventi por respondar la fundamentala demandi pri quale la mondo kreesis. Exemple, la heroala Iliado e Odiseo esis plu granda e plu famoza kam la Teogonio e la Homera Himni. Influita da Homero, la kulto di heroi ristrukturigis la spiritala vivo, segun la divizo inter la mondo dil dei e ta dil mortinta heroi, c.e. la ktoniki di l'olimpiani. En lua Labori e Dii, Hesiodos deskriptas qua homala tempi (o rasi): ora, arjenta, bronza e fera. Ta rasi o epoki esis nedepende kreita da dei, Kronos formacis la ora e Zeus la cetera. Hesiodos situas la horala tempo (o raso) juste pose la bronza, e la lasta (dum qua la poeto vivis) esus la fera, la min bona segun il pro la enirado di maleso pro Pandora, qua liberigis omna mala karakterizaji dil vivo, min l'espero. En lua Metamorfosi, Ovidio inspiradis en ta Hesiodala koncepto pri la quar tempi.