Sono

De Wikipedio
Salti al navigilo Irez a serchilo
Commons-emblem-trademark-issue.svgNuvola apps edu mathematics-p.svg
Ica artiklo bezonas revizo da ula persono qua konocas ambe Ido, ed ica temo ciencala, teknologiala, matematikala, filozofiala, sportala, edc.
Ka vu povas helpar ni revizar ol? Nuvola apps edu science.svg
Ica seciono od artiklo havas un o plura problemi:
- erori pri sintaxo o gramatiko
- konfuza texto o mala tradukuro
- manko di importanta informi pri la temo
- violaco di autoroyuro.

Ol mustos revizesar komplete.
Skemo reprezentas l’emiso di signali audebla.

Sono esas ondo produktita per mekanika vibro di fluida o solida suporto e propagita per elastikeso di medio segun la formo di longesala ondi. Per fiziologika extenso, sono indikas l’audiva senco an qua ta vibro povas krear. La cienco qua studias soni nominesas akustiko. Psikakustiko kombinas akustico kun fiziologio e psikologio per determinar la maniero quale la soni perceptitesas ed interpretesas dal cerebro.

Sono-propagajo[redaktar | redaktar fonto]

  • En kompresebla moyeno, exemple aero, sono propagesas segun la forma di preso-vario kreita da sonala fonto. Exemple, sonobuxi uzas ta mekanismo. Notez ke sole la kompreso diplasas su e ne l’aero-molekuli, tante kelka mikrometri. Kande on observas cirkli en aquo, l’ondo diplasas su ma l’aquo restas en mem loko, ol movas vertikale e ne sequas l’ondi (stopilo pozita sur l’aquo restas en la mem poziciono sen diplasar su). Pro to, ne existas « vento » ante sonobuxo.
  • sono-rapideso dependas de naturo, temperaturo e preso di medio. Kom aero es proxim perfekta gaso, preso havas tre poka influo sur sono-rapideso. La rapideso di sono en perfekta gaso kalkulesas per la formulo o es volumina maso di gaso e lia kompresebleso. On vidas do ke sono-rapideso diminutas kande gaso-denso kreskas (inert-efekto) e kande lua kompresebleso (la kapaceso di modifikar lua volumo pro koakt-efekto) kreskas.
  • Son-ondi diplasas su proxim 344 m/s en 20 °C aero, parkuranta cirkume 1 kilometro omna tri sekondi. To esas utila per mezurar proxim la disto di fulmino dum sturmo (lum-rapido facinta lia percepto quasi instanta). En aquo lia rapideso es 1.482 m/s ed en stalo 5.050 m/s. Sono ne propagita en vakua, nam ne havas materio per suportar la produktita ondi.

Frequeso ed alteso[redaktar | redaktar fonto]

La sonala frequeso expresesas en Hertz (Hz), direte ligita kun l'alteso di perceptita sono, ma es sole un ek la kompozanti (videz Psikoakustiko). Kun febla frequeso korespondas grava sono, kun alta frequeso akuta sono.

Omni viva enti dotizita di audado povas perceptar nur parto di sono-spektro.

  • Meza homaro orelo perceptas sole la soni ke en certa plago di frequeso situita cirkum (segun l’evo, la kulturo, ec.) inter 30 Hz (soni infre ca limito nomizesas infrasoni) e 15 kHz (soni qui superiras ca limito nomizesas ultrasoni).
  • kato povas perceptar soni til 25 KHz.
  • hundo perceptas soni til 35 kHz.
  • vespertilio (ekolokajo) e delfino til 100 KHz.
  • elefanto perceptas soni infre 30 Hz.

Amplitudo ed intenseso[redaktar | redaktar fonto]

Altra importanta karaktero di sono, lia amplitudo. La percepta intenseso dependas (inter altri) dil amplitudo : sono povas esar forta o dolca (muzikisti dicas forte o piano). En aero l’amplitudo korespondas ad variani di ondo-presi.

Mezur-unajo[redaktar | redaktar fonto]

Ibe ube ofte preso es mezurita da pascali, en akustiko l’intenseso mezuras su da decibeli (dB). To es unajo qua uzas logaritmo sive di raporto di sona intenseso sur l’intenseso di refero expresita da watti per metro quadrato (10-12W.m-2), sive di raporto di preso produktita sur refero-preso, indikita da pascali (2.10-5 Pa). Ul esis selektita tale per ke to permesas havar cifri facila manipulebla, qua ne devenas tre granda o mikra (logaritmo), e per ke ta aceso korespondas plu bona akustiko ke percevas homala orelo kom sonora senco. Ma atencez, nociono di sonora levelo donas sole konfuza ideo di percepta senco, nam facas konsiderar orelo-sencala, qua varias precipue segun sono-frequeso (orelo es min sentebla ek baza frequesi). Plu bona proximigo di percepta volumo es donita en dBA (equilibrigas A).

La minima sono perceptebla dal homo korespondas a 0 dB, e ne absoluta silenco. Ta valoro havis selektita da experimentado per sono di frequeso 1000 Hz, valoras 10-12 W.m-2, tamen la maxim multa personi havas audebla solio supere 0 dB (proxim 4 dB). Doloranta solio es 130 dB, ma l’orelo povas subisita domaji de 85 dB (videz Psikoakustiko). Suficas chanjar la refero di povo o di preso (P0 o W0 en formuli infra) per ke skalo di volumi sive totale chanjita. Pro to gradua decibeli sur la volum-butono di kateno Hi-fi ne korespondar kun akustika leveli ma kun elektrika povi di ekirar dil ampligo, to ke havas quasi nula komuna.

Timbro[redaktar | redaktar fonto]

Timbro determinas sono-koloro, qua ne es tre facila definar altre ke negativa maniero.

Spaco-tempo[redaktar | redaktar fonto]

Quale omna perceptebla fenomeni, tempo agigas fundamentala rolo per akustiko, nome en muziko. Existas mem tre strikta relati inter spaco e tempo, nam sono esas ondo qua propagas su en spaco dum tempo.

On distingas tri granda klasi di akustika signali :

  • periodala : Signali do la formo iteras en tempo (ad identa) ;
  • hazardala : Signali qui ne havas periodala karakteri. En infra, e ordinare, on interesas su ke ad restrikta ensemblo di ta signali ; to qua havas statistika stabila en tempo. On nomas li ergodika hazardala signali. Konkrete, to es kazo di bruisi (blanka o roza).
  • impulsa: Signali qua ne repetas en tempo e havas determina formo.

Fourier-transformo

Registrago[redaktar | redaktar fonto]

Muziko[redaktar | redaktar fonto]

Muziko esas l'arto di kombinar la soni en melodio e harmonio.