Sono

De Wikipedio
Irez a navigado Irez a serchilo
Commons-emblem-trademark-issue.svgNuvola apps edu mathematics-p.svg
Ica artiklo bezonas revizo da ula persono qua konocas ambe Ido, ed ica temo ciencala, teknologiala, matematikala, filozofiala, sportala, edc.
Ka vu povas helpar ni revizar ol? Nuvola apps edu science.svg
Ica seciono od artiklo havas un o plura problemi:
- erori pri sintaxo o gramatiko
- konfuza texto o mala tradukuro
- manko di importanta informi pri la temo
- violaco di autoroyuro.

Ol mustos revizesar komplete.
Skemo reprezentas l’emiso di signali audebla.

En la Fiziko, sono esas vibrado qua propagas su quale akustikala ondo, tra transmiso-moyeno solida, liquida o gasoza. En homala fiziologio, "sono" esas la recevo di ca ondi, e lua percepto dal cerebro..[1] Nur akustika ondi kun frequenci inter 20 Hz e 20 KHz - ampleso dil audio-frequenco - povas esar perceptata da homi. Sub atmosferala preso equivalanta olta di marala nivelo, li reprezentas sono-ondi kun ondo-longeso de 17 metri til 1,7 centimetri.

Sono-propago[redaktar | redaktar fonto]

  • En kompresebla moyeno, exemple aero, sono propagesas segun formo di preso-vario kreita da sonala fonto. Exemple, sonobuxi uzas ta mekanismo. Notez ke sole la kompreso diplasas su e ne la molekuli di aero, tante kelka mikrometri. Kande on observas cirkli en aquo, l'ondo diplasas su ma l'aquo restas en la sama loko - ol movas vertikale e ne sequas l’ondi (stopilo pozita sur l’aquo restas en la mem poziciono sen diplasar su). Pro to, ne existas « vento » ante sonobuxo.
  • sono-rapideso dependas de naturo, temperaturo e preso de la moyeno. Pro ke aero es proxim perfekta gaso, la preso havas tre poka influo sur sono-rapideso. La rapideso di sono en perfekta gaso kalkulesas per la formulo o es volumina maso di gaso e lia kompresebleso. On vidas do ke sono-rapideso diminutas kande gaso-denso augmentas, e kande lua kompresebleso (la kapaceso di modifikar lua volumino pro koakt-efekto) kreskas.
  • Sono-ondi diplasas su proxim 344 m/s en 20 °C aero, parkuranta cirkume 1 kilometro omna tri sekondi. To esas utila por mezurar quante prexima falis ula fulmino dum sturmo (lum-rapido facinta lia percepto quasi instanta). Che aquo sono-rapideso esas 1482 metri po sekundo, ed en stalo ol esas 5050 m/s. Sono ne propagesas che vakuo, nam ne existas materio por suportar l'ondi produktita.

frequenco ed alteso[redaktar | redaktar fonto]

Sonala frequenco expresesas en Hertz (Hz), direte ligita kun l'alteso di perceptita sono, ma es sole un ek la kompozanti (videz Psikoakustiko). Kun febla frequenco korespondas grava sono, kun alta frequenco akuta sono.

Omni viva enti dotizita di audado povas perceptar nur parto di sono-spektro.

  • Meza homaro orelo perceptas sole la soni ke en certa plago di frequenco situita cirkum (segun l’evo, la kulturo, ec.) inter 30 Hz (soni infre ca limito nomizesas infrasoni) e 15 kHz (soni qui superiras ca limito nomizesas ultrasoni).
  • kato povas perceptar soni til 25 KHz.
  • hundo perceptas soni til 35 kHz.
  • vespertilio (ekolokajo) e delfino til 100 KHz.
  • elefanto perceptas soni infre 30 Hz.

Amplitudo ed intenseso[redaktar | redaktar fonto]

Altra importanta karaktero di sono, lia amplitudo. La percepta intenseso dependas (inter altri) dil amplitudo : sono povas esar forta o dolca (muzikisti dicas forte o piano). En aero l’amplitudo korespondas ad variani di ondo-presi.

Mezur-unajo[redaktar | redaktar fonto]

Ibe ube ofte preso es mezurita da pascali, en akustiko l’intenseso mezuras su da decibeli (dB). To es unajo qua uzas logaritmo sive di raporto di sona intenseso sur l’intenseso di refero expresita da watti per metro quadrato (10-12W.m-2), sive di raporto di preso produktita sur refero-preso, indikita da pascali (2.10-5 Pa). Ul esis selektita tale per ke to permesas havar cifri facila manipulebla, qua ne devenas tre granda o mikra (logaritmo), e per ke ta aceso korespondas plu bona akustiko ke percevas homala orelo kom sonora senco. Ma atencez, nociono di sonora levelo donas sole konfuza ideo di percepta senco, nam facas konsiderar orelo-sencala, qua varias precipue segun sono-frequenco (orelo es min sentebla ek baza frequesi). Plu bona proximigo di percepta volumino es donita en dBA (equilibrigas A).

La minima sono perceptebla dal homo korespondas a 0 dB, e ne absoluta silenco. Ta valoro havis selektita da experimentado per sono di frequenco 1000 Hz, valoras 10-12 W.m-2, tamen la maxim multa personi havas audebla solio supere 0 dB (proxim 4 dB). Doloranta solio es 130 dB, ma l’orelo povas subisita domaji de 85 dB (videz Psikoakustiko). Suficas chanjar la refero di povo o di preso (P0 o W0 en formulizi infra) per ke skalo di volumini sive totale chanjita. Pro to gradua decibeli sur la volum-butono di kateno Hi-fi ne korespondar kun akustika leveli ma kun elektrika povi di ekirar dil ampligo, to ke havas quasi nula komuna.

Timbro[redaktar | redaktar fonto]

Timbro determinas sono-koloro, qua ne es tre facila definar altre ke negativa maniero.

Spaco-tempo[redaktar | redaktar fonto]

Quale omna perceptebla fenomeni, tempo agigas fundamentala rolo per akustiko, nome en muziko. Existas mem tre strikta relati inter spaco e tempo, nam sono esas ondo qua propagas su en spaco dum tempo.

On distingas tri granda klasi di akustika signali :

  • periodala : Signali do la formo iteras en tempo (ad identa) ;
  • hazardala : Signali qui ne havas periodala karakteri. En infra, e ordinare, on interesas su ke ad restrikta ensemblo di ta signali ; to qua havas statistika stabila en tempo. On nomas li ergodika hazardala signali. Konkrete, to es kazo di bruisi (blanka o roza).
  • impulsa: Signali qua ne repetas en tempo e havas determina formo.
 Precipua artiklo: Fourier-transformo

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. (1969) - Fundamentals of Telephone Communication Systems - Western Electrical Company.