Fiziko

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Fiziko esas la naturala cienco kun la maxim ampla skopi. Fizikisti studias la legi quin obedias la materio, energio, spaco ed la tempo, e la relati inter li. La fizik-legi enuncesas kustumale per matematikala formuli, qui deduktesas de la observaji per la ciencala metodo. Oportas parolar pri teoriala fiziko od experimentala fiziko segun la moyeni uzita por atingar konkluzi.

Fiziko esas proxima ligita ad matematiko - ke furnisas la logika kadro ube fizika legi povas esar precisa formulita e lua predukti quantita. Fizika teorii esas preske sempre expresita esas generale plu komplikita ke l'altra cienci. La diferanta inter fiziko e matematiko esas ke fiziko esas finala koncernita kun deskripti di materiala mondo, tale matematiko esas concernas kun abstrakto formi ke povas esar nedependanta. La distingo, tamen, esas ne sempre kompleta. To esas granda inquesto-areo mediacanta fiziko e matematiko, konocita kom matematika fiziko, dedikas por developar la matematika strukturo di fizika teorii.

Supere vido[redaktar | edit source]

Historio[redaktar | edit source]

Naturala filozofio[redaktar | edit source]

Naturala filozofio havas lua origino en Grekia dum arkaika periodo (650- 480 aK), kande pre-Sokratala filozofi kam Thales refuzis nenaturalistika expliki por naturala fenomeni e proklamis ke omna evento havas naturala kauzo. Lo propozis idei verifikita per raciono ed observo e multa di lua hipothezi provita sucesanta en experimento, por examplo atomismo.

Klasika fiziko[redaktar | edit source]

Klasika fiziko divenas separita cienco kande frua moderna europeani uzis ta experimentala e quantesala metodi por diskovrar qua esas nuna konsiderata esar la legi di fiziko. Kepler, Galileo e plu precize Newton diskovrita ed unifiita la diversa legi di movado. La deskovro di nova legi en termodinamiko, kemio, ed elektromagneteso rezultis de plu granda serchado eforti dum l'industriala revoluciono kam energio bezoni kreskis.

Moderna fiziko[redaktar | edit source]

Moderna fiziko komencas kun la verki di Max Planck en quatumo teorio ed Einstein en relativeso, e kontinuis en quantumo mekaniko pioniita da Heisenberg, Schrödinger and Paul Dirac

Centrala teorii[redaktar | edit source]

Tamen fiziko traktas kun larja varia di sistemi, to esas certa teorii qua esas uzita da tota fizikisti. Omna di ta teorii esas kredita esar fundamentala korekta, interna certa validajo. Per exemplo, la teorio di klasika mekaniko deskriptas exakte objekto-movo, kondicione ke ulo esas multa granda ke atomi e movinta multo min ke lumo-rapideso. Ta teorii kontinuas esar arei di aktiva sercho ; per exemplo, remarkinda aspekto di klasika mekaniko konocita kom kaoso-teorio esis deskovrita dum 20ma yarcento, kande lia principii esis enuncita da Isaac Newton.

Teorio Precipua subtemi Konceptaji
Klasika mekaniko Movo-legi di Newton, Lagrangiana mekaniko, Hamiltoniana mekaniko, Kaoso-teorio, Akustiko, Dinamiko dil Fluidi, Mekaniko dil kontinua medii Dimensiono, Spaco, Tempo, Movo, Duro, Rapideso, Maso, Impetuo, Forco, Energio, Angula inerteso, Momento, Konservo-legi, Harmonika ocilatoro, Ondi, Laboro, Povo,
Elektromagnetismo Elektrostatiko, Elektro, Magnetismo, Equacioni di Maxwell,Optiko Elektra charjo, Fluo, Elektra feldo, Magnetala feldo, Elektromagnetala feldo, Elektromagnetala radio, Magnetala monopolo
Termodinamiko e Statistikala mekaniko Kalorala mashini, Kinetika teorio Konstanto di Boltzmann, Entropio, Libera energio, Kaloro, Partigo-funciono, Temperaturo
Quantika mekaniko Voyo integrala formuleso, Schrödinger-equaciono, Quantika teorio dil feldi Hamiltoniano, Identa partikuli, konstanto di Planck, Quantika intrikeso, Quantika harmonika ocilatoro, Ondofunciono, Energio dil zeropunto
Teorio dil relativeso Specala relativeso, Generala relativeso Equivalo-principo, Quar-vektori, Referilo, Spaco-tempo, Foto-rapideso

Famoza fizikisti[redaktar | edit source]