Fiziko

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search

Fiziko esas la naturala cienco kun la maxim ampla skopi. Fizikisti studias la “legi” qui obedias la materio, energio, spaco ed la tempo, e la relati inter li. La fizikala legi enuncesas kustumale per matematikala formuli, qui deduktesas de la inquesti per ciencala metodo. Oportas parolar pri teoriala fiziko od experimentala fiziko segun la moyeni uzita por atingar konkluzi.

Commons-emblem-trademark-issue.svg
Ica artiklo bezonas revizo gramatikala. – Ka vu povas helpar ni revizar ica artiklo?

Fiziko havas proxima ligili kun la matematiko - qua furnisas la logika kadro ube fizikala legi povas esar precise formulita e lua predikti mezurita. Fizikala teorii esas ordinare plu komplikata kam l'altra cienci. La diferi inter fiziko e matematiko esas ke fiziko koncernesas kun deskripti pri la mondo materiala, dum ke matematiko esas koncernas kun abstrakta formi quin povas esar nedependanta. La distingo, tamen, esas ne sempre kompleta. To esas granda inquesto-areo mediacanta fiziko e matematiko, konocita kom matematika fiziko, dedikas por developar la matematika strukturo di fizikala teorii.

Supere vido[redaktar | redaktar fonto]

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Naturala filozofio[redaktar | redaktar fonto]

Naturala filozofio havas lua origino en Grekia dum arkaika periodo (650- 480 aK), kande pre-Sokratala filozofi quale Thales refuzis nenaturalistika expliki por naturala fenomeni e proklamis ke omna evento havas naturala kauzo. Ilu propozis idei verifikita per raciono ed observo e multa ek lua hipotezi pruvesis sucese per experimenti, exemple l'atomismo.

Klasika fiziko[redaktar | redaktar fonto]

Klasika fiziko divenas separita cienco kande frua moderna europeani uzis ta experimentala e quantesala metodi por diskovrar qua esas nuna konsiderata esar la legi di fiziko. Kepler, Galileo e plu precize Newton diskovrita ed unifiita la diversa legi di movado. La deskovro di nova legi en termodinamiko, kemio, ed elektromagneteso rezultis de plu granda inquestala esforci dum l'industriala revoluciono, kande la bezono di plua energio kreskis.

Moderna fiziko[redaktar | redaktar fonto]

La moderna fiziko komencis kun la verki di Max Planck pri la quantika teorio e di Einstein pri la relativeso, e duris kun la quantika mekaniko, studiita unesme da Heisenberg, Schrödinger e Paul Dirac.

Centrala teorii[redaktar | redaktar fonto]

Tamen fiziko traktas kun larja varia di sistemi, to esas certa teorii qui uzesas dal omna fizikisti. Omna ek ta teorii esas kredita esar fundamentala korekta, interna certa validajo. Exemple, la teorio di klasika mekaniko deskriptas exakte objekto-movo, kondicione ke ulo esas multa granda ke atomi e movinta multo min ke lumo-rapideso. Ta teorii duras esar arei di aktiva sercho ; exemple, remarkinda aspekto di klasika mekaniko konocita kom kaoso-teorio deskovresis dum la 20ma yarcento, kande lia principii enuncesis da Isaac Newton.

Teorio Precipua subtemi Konceptaji
Klasika mekaniko Movo-legi di Newton, Lagrangiana mekaniko, Hamiltoniana mekaniko, Kaoso-teorio, Akustiko, Dinamiko dil Fluidi, Mekaniko dil kontinua medii Dimensiono, Spaco, Tempo, Movo, Duro, Rapideso, Maso, Impetuo, Forco, Energio, Angula inerteso, Momento, Konservo-legi, Harmonika ocilatoro, Ondi, Laboro, Povo,
Elektromagnetismo Elektrostatiko, Elektro, Magnetismo, Equacioni di Maxwell,Optiko Elektra charjo, Fluo, Elektra feldo, Magnetala feldo, Elektromagnetala feldo, Elektromagnetala radio, Magnetala monopolo
Termodinamiko e Statistikala mekaniko Kalorala mashini, Kinetika teorio Konstanto di Boltzmann, Entropio, Libera energio, Kaloro, Partigo-funciono, Temperaturo
Quantika mekaniko Voyo integrala formuleso, equaciono di Schrödinger, Quantika teorio dil feldi Hamiltoniano, Identa partikuli, konstanto di Planck, Quantika intrikeso, Quantika harmonika ocilatoro, Ondofunciono, Energio dil zeropunto
Teorio dil relativeso Specala relativeso, Generala relativeso Equivalo-principo, Quar-vektori, Referilo, Spaco-tempo, Foto-rapideso

Famoza fizikisti[redaktar | redaktar fonto]