Sociologio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Sociologio esas sociala cienco quo vizas deskriptar ed explikar kolektiva homala konduto - en kulturi, socii, komunesi e subgrupi - per explorar l'institucala relati qui existas inter individui qui sustenas ica konduto.

En sociologio uzesas diversa interdiciplinala tekniki di inquesto por analizar ed interpretar, sub diversa teoriala vidopunti, la kauzi, signifiki e kultural influi qui motivizas la diversa kondutala tendenci di homi, note kande li kunvivas socie en la sama loko.

Sociologio relatas antropologio, quo tradicionale enfokigas mikra, izolita socii, e sociala psikologio, quo emfazas subgrup-konduto. Nune sociologio emfazas la studio di sociala strukturi ed institucuri e la kauzi ed efekti di chanjo. Pro to sociologio relatas ekonomiko e politikala cienco.

Ne ja matura fako, sociologio ankore vacilas inter la tradiciono di spekulala exploro e la probi fondar sua explori sur ti dil fizikala cienci. Precipue pro la komplexeso di lua temo e la politikal impliki di sociala chanjo, questioni pri justa metodi e skopi es ankore nesolvita. Esas poke dubitebla, tamen, ke presanta sociologiala problemi existas ye omna niveli en omna socii.

Historio[redaktar | edit source]

En la origini di sociologio kom cienco esas la verki e la studii di personi quale Karl Marx, Henri de Saint-Simon, Auguste Comte, Herbert Spencer, Émile Durkheim, Georg Simmel, Talcott Parsons, Ferdinand Tönnies, Vilfredo Pareto, Max Weber, Alfred Schütz, Harriet Martineau, Beatrice Webb e Marianne Weber. Tamen, dum la mez-epoko pensisti quale Ibn Khaldun ja elaboris pensaji qui povas konsideresar "sociologiala".

Dum Racion-epoko e pos la Franca revoluciono la studii pri homala agi ganis importo. Skriptisti quale Voltaire, Montesquieu e Giambattista Vico decidis studiar la institucuri sociala e politikala de Europa. La deziro pri krear un "fiziko di la socio" (una cienco por studiar la socio tam preciza kam la fiziko) dum la 19ma yarcento aparis kun la pensi di Auguste Comte, kreinto di la filozofiala pensado konocita kom pozitivismo, quankam l'unesma filozofo qua defendis l'uzo di ciencala metodi por studiar la socio esis Henri de Saint-Simon (1760-1825). Comte, qua esis sekretario di Saint-Simon, developis lua teorii sub la premisi dil pozitivismo. Ilu kreis la vorto sociologio en 1824 per la uniono di latina vorto socius ("kompano", "kamarado") kun Greka logos ("studio di"), ed uzis ol en lua libro "Kurso pri pozitiva filozofio", publikigita unesme en 1838.[1]

Preske samatempe, Lorenz von Stein prizentis la konceptajo pri sociologio kom cienco, en lia libro Die Wissenschaft der Gesellschaft ("la cienco dil socio") ed agregis a sociologio la metodo dialektika de Friedrich Hegel e la studio pri sociala movadi. Do la diciplino ganis dinamika vidado di la socio. Von Stein konsideresas la fondero di la cienci pri publika administrado.

Alexis de Tocqueville anke konsideresas prekursoro di la sociologio, kande ilu studiis Franca revoluciono e la socio di Usa. En lua verko "La Demokratio en Amerika" ilu analizis generale la socii e komparis Usana socio kun l'Europana socii. Karl Marx esis altra filozofo qua influis profunde la sociala pensado e la kritiko dum la 19ma yarcento.

Dum la komenco dil 20ma yarcento Émile Durkheim decidis studiar la "sociala fakti" (definita da ilu kom "la formi, extere la individio, di facar kozi, sentar e vivar qui koaktas forte la ago dil individuo) quale li esis "kozi" konkreta. Un di la skopi di sociologio esis divenar autonoma cienco, e Durkheim probis separar sociologio de filozofio e psikologio. Pro to ilu konsideresas un di la patri di sociologio. Altralatere Max Weber, samatempano de Durkheim, selektis altra metodo: ilu uzis politikala cienco, ekonomikala cienco, la filozofii pri la kulturo e pri la yuro ed anke la studii pri religio por studiar la socii.

Importanta sociologiala teorii developesis en Germania, e to stimulis la kreo di la nomizita "Skolo di Frankfurt" (Germane Institut für Sozialforschung, "Instituto pri sociala inquesto") en Frankfurt am Main la yaro 1923. La inquestisti mixis la teorii di Hegel, Karl Marx e Sigmund Freud, quankam divergis kun kritiki de la nomizita "reala socialismo" e pose mixis psikoanalizo, antipozitivista sociologio ed existencialismo.

Precipua nomi di la sociologio[redaktar | edit source]

Referi[redaktar | edit source]

  1. voz Sociología en Salvador Giner, Emilio Lamo de Espinosa y Cristóbal Torres (editores). 2001. Diccionario de Sociología Alianza Editorial.
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Sociologio