Latina linguo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Commons-emblem-trademark-issue.svg
Ica artiklo bezonas revizo gramatikala. – Ka vu povas helpar ni revizar ica artiklo?
Latina linguo
(Lingua latina)
Parolata en:
Regiono:
Nombro di parolanti:
Rango:
Klasifikuro: Indo-Europana
 Latinida lingui
  Latina
Oficala stando
Oficala linguo en: Vatikan-Urbo
Regulata da: Opus Fundatum Latinitas
Kodi
ISO 639-1: la
ISO 639-2: lat
Wallsend platfom 2 02.jpg
Signo en Wallsend metro-stacio esas ambe en l'Angliana ed en la Latina, kom tributo pro la rolo di Wallsend kom avanposteno dil Romana Imperio.
Videz anke: Indo-Europana linguaroLinguaro

Latina esas linguo origine parolita ye Lazio ed anciena Roma. Malgre ke esas konsiderita linguo morta, poka eruditi e membri di klerikaro kristana parlar ol fluente. Latina esas linguo tre inflexita, kun tri genri, sep kazi, quar konjugi, sis tempi, sis personi, tri modi, du voci, du aspekti e du nombri.

Ol esas oficala linguo di Vatikano. Katolika Eklezio uzas ol kom oficala liturgiala linguo, quankam ek la Duesma Vatikana Koncilo permesas anke altra lingui. Anke uzesas por la nomini en ciencala klasifikado di animali e planti, por la yuro, por redaktar la Corpus Inscriptionum Latinarum ed en artikli en ciencala revui publikita totale o parciala en ica linguo. Lua studio, kun Klasika Grekiana, esas parto dil nomesita Klasikala Studii, ed proxime til la yari 60 esis quasi nekareebla en Letri-studii. Latin alfabeto, derivita ek la Grekiana, esas la maxim uzata en la mondo.

LATINA SKRIBITA E LATINA PAROLITA

La klasika latina skribisesis dum quar yar-centi : Un ante Kristo, e Un, Du, Tri pos Kristo.

Pose skribesis plu vicine kun la linguo vere parolita del tempo.

Kande Ciceron o Cezar skribabas "populus" e "populum" ili decabas vere "populu".

Al yarcento Tri pos Kristos homo nekonocata hodie skribis la "Appendix probi" quan ni povas traduktar "Repertorio de (ico estas) korekta".

Al debuto esas skribato :

Decez X Ne decez Y

Pose estas koluni di vorti.

Yen kelka exempli :

auris oricla (la orelo, ube vedesas ja la franciana oreille)

olim      oli   (L'ido estas do tre arkaika)

idem     ide  (samo, sama)

vinea    vinia

(ube ni vedas ja "la vinho" d'oc, "la viña" espaniana, "la vigne" franciana)

frigida           fricda  (arverniana : fréida /friyda/, espaniana, frìa)

masculus     masclus  (oc : lou mascle)

calida            calda   (oc d'Aurillac : caldo)

vetulus          vetlus  (arverniana dil 63 : vèi, cataloniana : vell)

viridis             virdis   (arverniana : vîrd)

mensa            mesa

(espaniana : mesa, romaniana : masa, mese al pluralo)

pavor            paor   (formo d'oc del Mez-Evo; nun "paour" en Lemuzino)

auctor          autor   (qua facas plu bela la fido)

persica         pessica = la persiko

(la formo korekta restis plu ofte : la persec en oc, piersica en romaniana.

Ma "la pêche" franciana venas dil unesma formo)

Solis               soliculus   = la suno

(Soliculus ne estas eroro ma diminutivo afektiva.

Onu vedas ja la franciana "soleil", la rumancha "sulegl" e la formi d'oc "souguilh, saurelh, soulelh...")

equus            caballus = kavalo

(caballus venas del galiana "caballos" = kavalo di laboro. Ol venis da la legionari qua ofte esis Galli al fino del Imperio)

capus                testa   = la kapo  (la linguo d'oc konservis la du vorti)

(testa esabas "poto di tero". Onu pensas ke la vorto venis de formuli kum "Tu decas stultaji, tu havas truo en poto" detita ironike)