Linguaro

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
La precipua linguala familii del mondo.

La lingui di la mondo grupifesas segun parenteso a linguari o familii linguala. Linguari havas branchi, branchi havas grupi e grupi havas subgrupi di lingui. Linguo havas dialekti e subdialekti. Individuo havas idiolekto e multa stili.

Parenteso di lingui deskovresas per la helpo di tre bazala vorti, exemple, per la nomi di korpoparti ed organi homala, di (mikra) numeri, di parenteso familiala, di objekti en la naturo. Ofte linguisti povas detektar vorti pruntita ek anciena propra vorti. Tre distanta parentesi onu ne povas deskovrar quankam ula lingui havus samatipa vorti e linguala traiti. Maxim longe onu povas retroirar en la tempo 6000 til 7000 yari, per la helpo di linguala materialo. La rezultaji di linguala studio montresas kom rikonstrukti, qui esas - sen ula justa texti - sempre hipotezala.

Segun la ideo di parenteso, ula lingui evolucionis ek ula bazo-linguo o komenco-formo. Evolucioninta lingui esas linguidi di bazo-linguo. Ofte parenteso di lingui montresas kom arboro kun branchi e brancheti, ma nuntempe ofte pledesas anke bushi di lingui. Exemple, Latina esas bazo-linguo di sua linguidi, Hispana, Franca, Italiana e.c., e linguo di antiqua Vikingi vivas en sua linguidi, Dana, Sueda, Norvegiana e.c.

Lingui qui ne havas parenta nomizesas izolita, altralatere onu povas dicar ke linguo formacas linguaro. Izolita lingui esas, exemple, Koreana, Japoniana, Baskiana, Burushaskiana.

En linguo-tipologio lingui grupifesas segun linguala traiti. Ula du lingui ek diferanta linguari povas havar tre samatipa traiti e formacar propra grupo tipologiala.

Linguari en Afrika e Sud-west Azia[redaktar | redaktar fonto]

Nijer-Kongo-linguaro[redaktar | redaktar fonto]

Konsistas ek plu kam 1000 lingui. Ica linguaro konsideresas ankore hipotezala.

  • Benue-Kongo lingui
  • Nilo-Saharana linguaro (100 lingui) (Nubia). Poziciono di ca linguo-grupo ne esas unsenca. Olu povas esar propra linguaro.
  • Koi-san lingui (50 lingui) (San, Koi, Nama)

Videz Wikipedio en la Swahili, Xosa, Zulu

Afro-Aziana linguaro[redaktar | redaktar fonto]

Konsistas ek 280 lingui.

Videz Wikipedio en Arabia, Hebrea, Maltana

Linguari en Amerika[redaktar | redaktar fonto]

Nord-Amerikana lingui[redaktar | redaktar fonto]

  • Eskimoana lingui (Yupik, Inuit, Aleut)
  • Atabaska lingui (30 lingui) (Navaho, Apashi, forsan anke Tlingit)
  • Algonkin lingui (30 lingui) (Arapaho, Negra-Pedo, Kree, Cheyene, Mohikana, Ojibwa, Potawatomi)
  • Irokesa lingui
  • Siu (Angle: sioux) lingui
  • Penuti lingui
  • Hoka lingui

Central-Amerikana lingui[redaktar | redaktar fonto]

  • Uto-azteka lingui (30 lingui) (Komanche, Hopi, Paiute, Shoshone, Azteka (= Nahuatl))
  • Mayana lingui
  • Otomi-Mangue lingui (Mixteka, Zapoteka)

Videz Wikipedio en Nahuatl.

Sud-Amerikana lingui[redaktar | redaktar fonto]

  • Quechua
  • Aymara
  • Tupi-lingui (Guarani)
  • Mapuche (= Araukana)
  • Arawak-linguaro
  • Karibiana lingui (45 lingui)
  • Pano-lingui (35 lingui)
  • Tukano-lingui (25 lingui)
  • Ge-lingui (20 lingui)

Videz Wikipedio en Aymara, Guarani, Quechua.

Linguari en Eurazia[redaktar | redaktar fonto]

Altaika linguaro[redaktar | redaktar fonto]

Indo-Europana linguaro[redaktar | redaktar fonto]

Uralika linguaro[redaktar | redaktar fonto]

Kaukaziana lingui[redaktar | redaktar fonto]

La Kaukaziana linguaro konsistas ek 40 lingui, qui parolesas en mikra areo en Kaukazo.

  • Nordal-westala grupo (Abkaziana, Kabardi, Adyge)
  • Nordal-estala grupo (Checheniana, Dagestaniana)
  • Sudala grupo (Kartvela lingui) (Gruziana)

Videz Wikipedio en Gruziana.

Dravidana lingui[redaktar | redaktar fonto]

Dravidana lingui esas exemple Telugu, Tamil, Kanada, Malayalam.

Videz Wikipedio en Malayalam, Tamili.

Izolita (senparenta) lingui[redaktar | redaktar fonto]

Senparenta lingui en Eurazia esas:

  • Baskiana (en Hispania e Francia)
  • Burushaskiana (en Kashmir, Pakistan)
  • Sumeriana (mortinta, en Mesopotamia)

Videz Wikipedio en Baska.

Linguari di Estal-Azia ed Oceania[redaktar | redaktar fonto]

Chino-Tibetana linguaro[redaktar | redaktar fonto]

Chino-Tibetana lingui forsan formacas linguaro di 250 lingui. Altralatere onu dicas ke Chiniana e Tibetian-Burmana esus diferenta linguari.

Videz Wikipedio en Burmana, Chiniana, Tibetana.

Tai lingui[redaktar | redaktar fonto]

Tai lingui esas exemple Tai e Lao. La poziciono di Tai lingui ne esas certena. Altri konsideras ke li esus Chino-Tibetana lingui, altri ke li esus Austronesiana lingui.

Videz Wikipedio en Lao, Tai.

Mon-kmer lingui[redaktar | redaktar fonto]

Mon-kmer lingui esas, exemple, Kmer e Vietnamana.

Videz Wikipedio en Kmer, Vietnam

Austroneziana linguaro[redaktar | redaktar fonto]

Austroneziana (Malaya-Polineziana) linguaro konsistas ek 1000 lingui.

  • Westala grupo (500 lingui) (Javana, Sundana, Malayana (= Bahasa Indoneziana), Tagaloga (= Filipino, Pilipino), Cebuana, Ilocana, Malagasa)
  • Estala (Oceanika) grupo (Tahiti, Tonga, Samoa, Maori, Havayi, Fidji)

Videz Wikipedio en Bahasa Melayuana, Indoneziana, Tagaloga.

Lingui en Nova-Guinea[redaktar | redaktar fonto]

En Nova-Guinea parolesas 1000 lingui ma lia parenteso esas necerta. Linguari en Nova-Guinea - relative mikra areo - esas 60.

Australiana lingui[redaktar | redaktar fonto]

Australiana lingui parolesas en Australia. Pama-Nyungan linguaro esas linguaro di aboriginal Australiani. Esas 250 lingui, exemple Warlpiri ed Aranda.

Izolita (senparenta) lingui[redaktar | redaktar fonto]

Senparenta lingui en Estal-Azia esas:

Koreana e Japoniana havas kelka komuna traiti kam Altaika lingui.

Videz Wikipedio en Japoniana, Koreana.

Altra lingui[redaktar | redaktar fonto]