Frankfurt am Main

De Wikipedio
Irez a navigado Irez a serchilo
Frankfurt am Main
Frankfurt am Main montage.jpg
Kelk imaji pri Frankfurt am Main.
Flag of Frankfurt am Main.svg Wappen Frankfurt am Main.svg
Standardo Blazono
Lando: Flag of Germany.svg Germania
Stato: Hesia
Informo:
Latitudo: 50°06'37" N
Longitudo: 08°40'56" E
Altitudo: 112 m
Surfaco: 248,31 km²
Habitanti: 732 688 (2015)
Denseso di habitantaro: 2.699 hab./km²
Disto de Berlin: 545,5 km
Horala zono: UTC+1
(UTC+2 dum la somero)
Urbestro: Peter Feldmann (SPD)
Mapo di Frankfurt am Main
Oficala retosituo:
http://www.frankfurt.de
Anciena quartero Römerberg (infre en l'imajo) e moderna komercala edifici.

Frankfurt am Main o simple Frankfurt esas urbo alonge rivero Main, en la stato Hesia, Germania. Ol esas la maxim populoza urbo di Hesia e la 5ma maxim populoza urbo di Germania. Segun statistiki de 2015, ol havis 732 688 habitanti. Lua surfaco esas 248,31 km². Lua metropolala regiono havas 2,3 milion habitanti, e lua tota surfaco amontas a 2 458 km².

Frankfurt esas importanta centro mondala pri komerco, kulturo, eduko, turismo e transporto. Ol esas sideyo di importanta korporacioni Europana. L'urbo esas importanta financala centro, e l'Europana Centrala Banko, Deutsche Bundesbank, Deutsche Bank, DZ Bank, KfW e Commerzbank havas sideyi ibe. Lua borso (Börse Frankfurt) esas la 12ma maxim granda de la mondo. Lua aeroportuo (Flughafen Frankfurt Main) esas la maxim uzata de Europa, ed un ek la maxim importanta de la mondo.

L'urbo gastigas influiva universitati, exemple Instituto Goethe, l'Universitato di Aplikata Cienci di Frankfurt (Frankfurt University of Applied Sciences), l'Universitato pri Muziko e Pleanta Arti (Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Frankfurt am Main) e la Skolo pri Financo e Jerado di Frankfurt (Frankfurt School of Finance & Management) havas lia sideyi ibe.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Karolus la Granda deskovras vadeyo che rivero Main. Aquarelo da Leopold Bode.

Segun arkeologiala restaji trovita proxim la katedralo di Frankfurt, la regiono habitesis adminime de neolitiko. Ol fondesis posible dal Romani ye la 1ma yarcento aK. En 259 o 260 Romani abandonis la regiono.

Segun dokumento de 794, existis kolonieto an la kolino ube nun existas la katedralo nomizita Franconofurd o Francorum vadus. La du nomi referas rokoza vadeyo (Germane: furt) qua posibligis trairar rivero Main, lore plu larja kam nun. Karolus la Granda instalis lua korto en Franconofurd ed organizis sinodo ibe en junio 794. En 843, Frankiani konstruktis ibe lia maxim importanta palaco.

En 1220, Friedrich la 2ma, Santa Romana imperiestro, abolisis l'ofico di Reichsvogt (sorto di advokato qua exercis kelka responsi di feudala sinioro), qua remplasesis per l'ofico di alkaldo (Germane Schultheiß), qua facis aplikar la decidi dil imperiestro. Dum la 13ma e la 14ma yarcento, l'urbo gradope recevis plusa privileji, exemple la ferio yarala di autuno en 1240, e la ferio yarala di printempo en 1330. Depos 1266 Frankfurt havis sua propra gildo, e depos 1311 l'alkado elektesis lokale.

Depos 1147, la maxim multa imperiestri de Santa Romana imperio kronizesis en Frankfurt, e depos 1356, imperiala buloletro determinis ke 7 princi mustus elektar la "rejo di Romani", qua pose kronizesus imperiestro dal papo. La lasta Santa Romana imperiestro kronizita ibe esis Franz la 2ma, en 1792.

Kande l'anciena imperio finis existar en 1806 Frankfurt cesis esar imperiala urbo, ma divenis chef-urbo di la "kunfederuro di Rheno", kreita da Napoléon Bonaparte. La kunfederuro dissolvesis pos la vinkeso di Napoléon dum la batalio di Leipzig en 1813. Tamen, la kongreso di Wien (1814 til 1815) paktis pri krear la Germana kunfederuro, qua remplasis la kunfederuro di Rheno. La nova kunfederuro konsistis ek 39 suverena princii sub prezido di Austria. La chef-urbo di la kunfederuro, qua duris de 1815 til 1866, esis Frankfurt. L'urbo kreskis lente exter lua murego, e til 1837 lua pordegi klozesis dum la komenco di la nokto, e se ulu arivis pose, lu mustus pagar tarifo por enirar.

Pos la kreo di la Kunfederuro Nord-Germana, Frankfurt perdis politikal influo por Berlin. Ye la 16ma di julio 1866, l'urbo anexesis da Prusia, kin yari ante la Milito Franca-Prusiana. Ye la 10ma di mayo 1871 la pakto qua finis la milito e kreis Germana imperio signatesis en Frankfurt.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

L'urbo e la rivero Main.

La reliefo di Frankfurt esas plana, jacanta an amba rivi dil rivero Main, sud-este de la montaro Taunus. An la sudo dil urbo jacas la Foresto di Frankfurt, la maxim larja urbala foresto de Germania.

La klimato dil urbo esas moderema, kun influo oceanala (Cfb, segun la klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger). La maxim kolda monato esas januaro, kun temperaturo mezavalora di 1,6°C. La maxim varma monato esas julio, kun mezavalora temperaturo di 20°C. La mezavalora yarala temperaturo esas 10,6°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 629,18mm. La maxim pluvoza monato esas julio (64,7 mm), kontre ke la maxim sika monato esas februaro (40,9 mm).

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

Aeroportuo di Frankfurt.
Treno de S-Bahn che staciono Friedberg

Multa Autobahnen konvergas o trairas Frankfurt, exemple la Bundesautobahn 3 (Köln a Würzburg) e Bundesautobahn 5 (liganta Basel, en Suisia, a Hannover).

Tri aeroportui servas Frankfurt: Frankfurt-Hahn (jacanta 120 km del urbo), Frankfurt-Egelsbach (jacanta sud-este del urbo) e l'aeroportuo di Frankfurt (Flughafen Frankfurt am Main), jacanta 12,7 km de lua centro, qua esas lua precipua aeroportuo. En 2018 entote 69 514 414 veheri uzis ol.

Frankfurt havas 64,9 kilometri di metroo (U-bahn), dividita inter 9 linei kun entote 86 stacioni. L'unesma lineo inauguresis en 1968. Ol anke havas 9 linei di suburbala treni (S-bahn) anke kun 9 linei, 111 stacioni e 303 km di extenso totala. De la centrala ferovoyala staciono di Frankfurt departas treni qui ligas l'urbo a Berlin, Bruxel, Marseille, Amsterdam ed altra Europana urbi.

Katedralo di Santa Katarina.