19ma yarcento

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Historio > yarcento
18ma yarcento\leftarrow19ma\rightarrow20ma yarcento
Kursiva yaro ne apartenas a ca yarcento:
1800a yari: 1800 01 02 03 04 05 06 07 08 09
1810a yari: 10 11 12 13 14 15 16 18 18 19
1820a yari: 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29
1830a yari: 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39
1840a yari: 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49
1850a yari: 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59
1860a yari: 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69
1870a yari: 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79
1880a yari: 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89
1890a yari: 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99
1900a yari: 1900
La mondo en 1897. Britanian imperio esas en roz-koloro.

Dum la 19ma yarcento eventis inter altri la krulo di Hispanian, l'Unesma e la Duesma Franciana Imperio, di Chinian imperio, e di Santa Romana e Mughal imperii. Dum ta yarcento kreskis la teritorii e l'influi di Britanian imperio, Usa, Rusian imperio, Germanian imperio, di la duesma kolonial imperio di Francia e di Japonian imperio. Unionita Rejio divenis klare la dominanta povo pos 1815.

Multa ciencala deskovraji facesis en ta yarcento: Charles Darwin publikigis L'Origino dil Speci en 1859 e propozis evoluciono-teorio. Gregor Mendel studiis longatempe la biologiala heredo, l'origino di moderna genetiko.

Multa importanta inventuri developesas ad omnadia uzo, exemple la vaporo-lokomotivo, la telegrafo, la telefonilo, la lampo. Industriala produktado per mashini kreskas ma lo ne donas prospero ad omna homi.

En 1804 la habitantaro di Tero esis cirkum 1 biliono, e komencis kreskar rapide dum la yarcento. La habitantaro di Europa duopligis dum la yarcento, de 200 milioni til 400 milioni.

Sklaveso grande reduktesis dum la yarcento: en 1833 ol abolisesis en tota Britaniana kolonii; en Usa ol abolisesis pos Usana interna milito. En Brazilia ol abolisesis en 1888. Simile, serfeso abolisesis en Rusian imperio.

En la komenco dil yarcento naskas Imperio-stilo en Francian arkitekturo. En la mezo dil yarcento aparis Neogotika-stilo ed en fino di yarcento Art-Nouveau-stilo.

José de San Martín proklamas la nedependo di Peru ye la 28ma di julio 1821.

De 1809 til 1898 preske tota Hispana kolonii en Norda, Centrala e Sud-Amerika obtenas lua nedependi. Kuba esas la lasta, ma ol perdas lua nedependo en 1898 kande Usa vinkas Hispania en Usana-Hispaniana milito. Brazilia divenas nedependanta de Portugal ye la 7ma di septembro 1822. En 1825 Uruguay divenas nedependanta de Brazilia.

En Pacifiko rejulo Kamehameha 1ma o Kamehameha la Granda unionas tota l'insuli di Havayi sub lia regno en 1810. Kamehameha-dinastio guvernas til 1893, kande Usana trupi revokas lasta imperiestrino, Liliʻuokalani.

Mapo di Afrika en 1913, rezulto di lua divido dum la 19ma yarcento.

L'Europana povi (Francia, Unionita Rejio) dividis Afrika en koloniala zoni, exemple Franciana West Afrika. Portugal mantelis lua kolonii en Angola, Mozambik ed altra mikra teritorii, Belgia recevis Belga Kongo (nune Demokratial Republiko Kongo) dum ke Italia recevis Libia, Eritrea e Somalia, e Germanian imperio recevis Tanganyika, Namibia e Kamerun. Nur Etiopia e Liberia restis nedependanta dum la fino dil siglo.

Anke teritorii en Azia dividesis en influo-zoni o kolonii. Francia okupis Indochinia, dum ke Unionita Rejio okupis Indiana subkontinento e militis tri foyi kontre Burma, e vinkis Chinia dum l'unesma e la duesma opiumo-militi. Li establisis kolonio en Hong Kong.

1801 til 1850[redaktar | edit source]

Dum l'unesma duimo dil 19ma yarcento eventis inter altri:

Europa[redaktar | edit source]

La frontieri di Europa pos Wien-kongreso en 1815.

Azia[redaktar | edit source]

Nord-Amerika[redaktar | edit source]

Sud-Amerika[redaktar | edit source]

Oceania[redaktar | edit source]

  • Indijena populi di Australia diminutas drastike pro ataki da koloniani.

1851 til 1900[redaktar | edit source]

Dum la duesma duimo dil 19ma yarcento eventis inter altri:

Mondo[redaktar | edit source]

Europa[redaktar | edit source]

Giuseppe Garibaldi e la Reda Kamizi en Milazzo-batalio.

Azia[redaktar | edit source]

Afrika[redaktar | edit source]

Nord-Amerika[redaktar | edit source]

Centr-Amerika[redaktar | edit source]

Sud-Amerika[redaktar | edit source]

La teritorii di Peru, Bolivia e Chili ante Pacifiko-milito.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Trevelyan, George Macaulay (1912) - Garibaldi and the Thousand - . (London) Longmans.