Angola

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Angola
República de Angola
Flag of Angola.svg Coat of arms of Angola.svg
Flago di Angola Blazono di Angola
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Angola Avante!
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationAngola.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Luanda
· Habitanti: 2,819,000 (2001)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Luanda
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Portugalana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: José Eduardo dos Santos
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· [[{{{Nomo_listo_chefo_guverno}}}|{{{Titulo_chefo_guverno}}}]]: {{{chefo_guverno}}}
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (23ma granda)
· Totala: 1,246,700 km²
· Aquo: neglijebla%
Habitanti: (50ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2014)
· Totala: 25,789,024[1] (2014)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 20.69 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Kwanza
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .ao
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo (94%)
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Angola jacas en centralwest Afrika. Lua vicina landi esas Demokratial Republiko Kongo en nordo, Zambia en esto, Namibia en la sudo. Weste jacas l'oceano Atlantiko.

Angola havas anke l'enklavo Kabinda inter la Demokratial Republiko Kongo e la Republiko Kongo.

La nomo Angola venas de la titulo Ngola, qua esis la titulo di l'anteriora rejo.

Bazala fakti pri Angola.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Angola.

L'unesma habitanti di la nuna Angola esis la populi Khoisan, qui esis chaseri e kolekteri e vivis dispersita. Kun l'expanso di bantua populi dum la granda bantua migrado pos la yaro 1000, la populi Khoisan intermariajis kun li o migris vers la sudo. Kelka mikra grupi Khoisan duras existar en la sudo di Angola, proxim la frontieri kun Botswana e Namibia.

Ultre chasar e kolektar, Bantui anke praktikis agrokultivo. Li probable originis ulaloke inter nuna Sudan e Kamerun. La maxim konocita bantua rejio esis la Rejio di Kongo, qua okupis nuna nordwesto di Angola.

Portugalani renkontras la habitanti dil rejio di Kongo.

En 1482 arivis Portugalana floto komandita da Diogo Cão. To esis l'unesma kontakto di bantui kun Europani. Portugalani establisis diplomacala relati kun la Rejio di Kongo en 1483. Luanda fondesis en 1575 da Paulo de Novais.

De 1580 til 1640, quale altra kolonii di Portugal, la regiono apartenis a Hispania. En 1641 Nederlandani okupis Luanda, ma Portugalani rikonquestis ol en 1648. Pose li komencis militala kampanio kontre la rejii Kongo e Ndongo, vinkita komplete en 1671.

En 1885 Berlin-konfero establisis la frontieri inter Europana kolonii en Afrika. Pos 1891, Angola divenis oficala teritorio di Portugal kun exakta defino di frontiero-limiti kun Britaniana teritorii.

Soldati de FNLA en 1973.

Ye la 4ma di februaro 1961 komencis la milito pri la nedependo di Angola, ube tri forci - la Fronto Nacionala por la Liberigo di Angola (FLNA), la Populala Movado por la Nedependo di Angola (MPLA, lore kun ideologio Marxista), e la Nacional Uniono por la Totala Nedependo di Angola (UNITA), pluse la Fronto por la Libereso dil enklavo di Kabinda (FLEC) - luktis kontre Portugalana trupi, qui recevis militala helpo de Sudafrika. La milito duris til 1974 e produktis mili di morti e la fugo di mili di refujinti vers Portugal.

Angola divenis nedependanta de Portugal ye la 11ma di novembro 1975. Lua unesma prezidanto esis Agostinho Neto. Pos la nedependo eventis 26-yara interna milito qua ruinigis la stato e la habitantaro. Preske 1 milion personi mortis pro l'interna milito, qua nur finis pos la morto di Jonas Savimbi, chefo di politikala grupo UNITA. Pos la pacala proceso, UNITA divenis la precipua partiso del opozantaro.

Quankam la politikala situeso plubonigis, la prezidanto José Eduardo dos Santos refuzis institucar regulala politikala proceso. Meze la precipua problemi di lando esas la granda quanto di exploziva mineyi - qua duras viktimigar personi til nun - e la militeto en Kabinda.

Politiko[redaktar | edit source]

La Nacional Asemblajo di Angola.

Angola esas prezidantala republiko. Prezidanto José Eduardo dos Santos esas la chefo di stato ed anke chefo di guvernerio, e guvernas lando depos 1979. En Angola, la prezidanto anke havas kelka legifala povi ed indikas la membri de la Supra Tribunalo di lando. La guberniestri di la 18 provinci ank indikesas dal prezidanto. Do, fakte, la legala principo pri la partigo di povi esas abolisita.[2]

La Nacional Asemblajo (Assembleia Nacional, la parlamento di lando) havas unika chambro kun 220 membri, di qui 130 elektesas proporcionale a la votado recevita por singla de la partisi, e 90 elektesas da lokal asemblaji di la provinci. Ne existas senato. La nuna konstituco di Angola aprobesis ye la 27ma di januaro 2010.

La prezidanto di la republiko indikas la membri di la Supra Tribunalo di Angola. Nur 12 ek la 140 municipi di Angola havas lokala tribunali.

Geografio[redaktar | edit source]

Angola esas la 23ma maxim vasta lando del mondo. Ol havas 5,198 km di frontieri: 2,511 km kun la Demokratial Republiko Kongo, 201 km kun la Republiko Kongo, 1,376 km kun Namibia e 1,110 km kun Zambia. Lua litoro havas 1,600 km di extenso, norde til sude. La maxim alta monto esas Monte Moco, kun 2,620 metri di altitudo.

La klimato di Angola esas tropikala kun du sezoni: sika de mayo til oktobro, e pluvoza de novembro til aprilo.

Politikala subdividuro[redaktar | edit source]

Mapo di Angola kun lua 18 provinci.

Angola havas 18 provinci

  1. Bengo (Caxito)
  2. Benguela (Benguela)
  3. Bie (Kuito)
  4. Cabinda (Cabinda)
  5. Cuando Cubango (Menongue)
  6. Kwanza Norte (N'Dalantando)
  7. Kwanza Sul (Sumbre)
  8. Cunene (Ondijiva)
  9. Huambo (Huambo)
  10. Huila (Lubango)
  11. Luanda (Luanda)
  12. Lunda Norte (Lucapa)
  13. Lunda Sul (Saurimo)
  14. Malange (Malanje)
  15. Moxico (Luena)
  16. Namibe (Namibe)
  17. Uige (Uige)
  18. Zaire (M'Banza Kongo)

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Angola.

Angola havas multa petrolo, diamanti ed erci.

Demografio[redaktar | edit source]

Cirkume 28% de la habitantaro di Angolana vivas s en lua chef-urbo, Luanda.

Ambox important.svg Ca seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Kulturo[redaktar | edit source]

Ambox important.svg Ca seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Referi[redaktar | edit source]

  1. 2014 population census (INE Angola)
  2. Jorge Miranda, "A constituição de Angola de 2010", O Direito (Lisboa), nº 142, 2010


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando