Burundi

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Republika y'u Burundi
République du Burundi
Flag of Burundi.svg Blason du Burundi.svg
Flago di Burundi Blazono di Burundi
Mapo di Burundi
Chefurbo: Bujumbura
·Habitanti: 378,397 (2003)
Precipua urbo: Bujumbura
Oficala linguo: Franciana, Kirundi
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Pierre Nkurunziza
Surfaco: (145ma granda)
·Totala: 27,834 km²
·% aquo: 7,8
Habitanti: (89ma granda)
·Totala: 10,395,931[1] (2009)
·Denseso di habitantaro: 323 hab./km²
Nacionala himno: Burundi bwacu
Pekunio: Franko di Burundi
Reto-kodo: .bi
Precipua religio: kristanismo, 91,7%

Burundi esas lando en central Afrika. Lua vicina landi esas:

On kredas ke la lando nomizesas segun la Barundi-populo.

Bazala fakti pri Burundi.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Burundi.

Unesma atesto di un rejolando en Burundi evas de la 16ma yarcento, proxim la monti en esto di lando. Dum rejio di Ntare 4ma Rutaganzwa Rugamba (de cirkum 1796 til 1850) la rejolando duoplikis lua totala surfaco. Europana misioneri komencis arivar en 1856 e komparis l'organizuro di ta rejolando kun Anciena Grekia.

Germanian imperio komencis okupar la regiono en 1890, ed en 1899 transformis ol en parto di Germana West-Afrika, ke anke enkorpigis Ruanda. Kontree Ruandana monarko, Burundiana rejo Mwezi 4ma Gisabo ne aceptis Europan influo. Germania uzis la forco por submisar la teritorio.

En 1916 dum unesma mondomilito Belgia okupis Burundi. Pos la vinkeso di Germania, Ruanda e Burundi pasis a kontrolo di Belgia, e formacis la kolonio nomizita Ruanda-Urundi.

La lukto por nedependo en Burundi sufris influi de la konflikto inter la Hutu populo e la Tutsi populo en vicina Rwanda. En novembro 1959 Hutu atakis Tutsi en Rwanda, e multa Tutsi fugis vers Burundi por eskapar la persekuto. Kande en Burundi, Tutsi komencis atakar lokala Hutu.

Burundi divenis nedependanta de Belgia en 1 di julio 1962[2] kom konstitucala monarkio, kun Mwami Mwambutsa 4ma kom rejulo. En la parlamento, Hutu e Tutsi havis egala reprezenti. Kande rejulo Mwabutsa eligis un Tutsi kom chefa ministro, le Hutu, majoritato en la parlamento, revoltis su. Kom konsequo, la polico, komandita da Hutu, esis brutale supresita e substitucita da armeo komandita da un Tutsi, kapitano Michel Micombero. La sequanta chefa ministro de Tutsi rasala grupo, esis asasinita.

En 1966 rejulo Mwabutsa renversesis da stato-stroko komandita da lia filiulo, Ntare. La sama yaro la chefa ministro, kapitano Michel Micombero, renversis Ntare e deklaris Burundi un republiko.

Politiko[redaktar | edit source]

Burundi esas prezidantala republiko. La chefo di stato e la chefo di guvernerio esas la prezidanto, qua elektesas por kin-yara mandato. Nune esas Pierre Nkurunziza. Nuna konstituco adoptesis en 13 di marto 1992 pos referendo.

La parlamento havas 2 chambri: Senato (Sénat), kun 49 membri e Nacionala Asemblajo (Assemblée nationale), kun 118 membri. Lando havas 21 politikala partisi.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Burundi kun lua precipua urbi.
Ruzizi-fluvio.

Burundi ne havas litoro. Lando jacas en alta planajo en la centro di Afrika. Ol esas parto di Albertine-fenduro, la westala parto di Est-Afrikana-fenduro. Lago Tanganyika jacas sud-weste de lando, en la bordero kun Demokratial Republiko Kongo.

Lua mezvalora altitudo esas 1,707 metri. La maxim alta monto di lando esas Monto Karonje, kun 2,760 metri super mar-nivelo. Lua precipua fluvii esas Ruzizi e Kagera.

Lando havas poka originala foresti: on kalkulas cirkum 600 km² la restajo di originala foresti.

Lua klimato esas equatorala e tropikala. Pluvi esas neregulara, plu intensa en nordwesto. La majoritato di lando recevas 1,300 mm til 1,500 mm di pluvi omnayare. La planajo di Ruzizi e la nord-esto di lando recevas 750 mm til 1000 mmm omnayare.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Burundi.

Burundi esas un di la kin maxim povra landi dil mondo. Ol havas la min granda KLP per persono dil mondo. Kobalto e kupro esas lua precipua minerala rekursi, e lando exportas kafeo e sukro.

Demografio[redaktar | edit source]

Pueri en Bujumbura.

De la habitantaro 85% esas Hutu (bantui), 14% esas Tutsi (hamitiki), 1% esas Twa (pigmei), 3,000 personi esas Europani e 2,000 esas Aziani.[1]

La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Bujumbura. Altra importanta urbi esas Gitega, Bururi e Ngozi.

Kristani esas 67% di la habitantaro, di qui 62% esas katoliki e 5% esas protestanti ed Anglikani. Mohamedani esis 2.5% de la habitantaro en 2008.[1]

L'Unionita Nacioni kalkulis ke en 2012 existis 430 mediki (1 por cirkum 23,000 habitanti) e 5,424 flegisti en Burundi.[3] En 2010 Unionita Nacioni lansis raporto qua afirmis ke 970 mulieri de 100,000 mortis pos parturar. La viv-esperajo en Burundi esis 50 yari en 2005, kontre 42 yari en 2000 - mem basa.

Kulturo[redaktar | edit source]

Kirundi, Franciana e swahilia parolesas en tota lando[1]. Min kam 60% de lua habitanti savas lektar e skribar, pro poka atendo a skolo. Nur 10% di studenti eniras liceo.

Basketbalo, kurado e futbalo esas la maxim populara sporti.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 The World Factbook - Burundi (in Angla). URL vidita ye 23 di marto 2015.
  2. http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm
  3. EL ESTADO DE LAS PARTERAS EN EL MUNDO (in Hispana). URL vidita ye 23 di marto 2015.


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii

Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra

Ne agnoskata nedependesi
Somalilando | Puntlando