Demokratial Republiko Kongo

De Wikipedio
Salti al navigilo Irez a serchilo
Demokratial Republiko Kongo
République Démocratique du Congo
Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg
Standardo di Demokratial Republiko Kongo Blazono di Demokratial Republiko Kongo
Nacionala himno:
Debout Congolais
Democratic Republic of the Congo (orthographic projection).svg
Urbi:
Chefurbo: Kinshasa
· Habitanti: 10 076 099 (2009)
Precipua urbo: Kinshasa
Lingui:
Oficala lingui: Franca
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Félix Tshisekedi
· Chefministro: Bruno Tshibala
Surfaco: (12ma granda)
· Totala: 2 345 409 km²
· Aquo: 4,3 %
Habitanti: (19ma granda)
· Totala: 78 736 153[1] (2016)
· Denseso di habitantaro: 34,83 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Franko di Demokratial Republiko Kongo
Veho-latero: dextre
ISO: CD
COD
180
Reto-domeno: .cd*
Precipua religio: kristanismo, 95,4%


Demokratial Republiko Kongo (ex-Zaire) esas lando en central Afrika inter la Republiko Kongo, Gabon, Centrafrika, Sudan, Uganda, Ruanda, Burundi, Tanzania, Zambia ed Angola (enklavo Kabinda) che l' Atlantiko.


Bazala fakti pri Demokratial Republiko Kongo.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio dil Demokratial Republiko Kongo
Léopoldville en 1884.

Europana koloniigo komencis kande Henry Morton Stanley exploris la regiono sub la komando di rejulo Leopold la 2ma di Belgia. Leopold aquiris yuri pri la teritorio en 1885 dum la Konfero di Berlin. La teritorio divenis lua privata domeno sub la nomo Libera Stato di Kongo. Ilu komencis enplantacar un ferovoyo de la litoro til Léopoldville, nune Kinshasa.

Dum l'Unesma mondomilito Kongani luktis kontre Germani en Kamerun ed en Tanganyika. Kom rekompenso, Belgia recevis l'administro di Germana teritorii di Ruanda-Urundi. Pos la milito, Belgi komencis explorar kupro e kobalto en Kongo. Mili di laboristi transferesis de l'internajo dil teritorio vers Katanga, sude, ube jacis la mineyi di kupro.

Kande nacional-socialista Germania okupis Belgia en 1940 la regiono deklaris su leala a Belga guvernerio exilita en London. Pos ke Japoniani okupis Malaizia, Kongo divenis granda exportacero di kauchuko. Belga Kongo anke divenis exportacero di uranio por Usa.

Pos la milito, Belgia lansis ambicioza dek-yara projeto por developar Belga Kongo ekonomiale e sociale. Erste en 1953, Kongani darfis komprar e vendar proprieti en lia propra nomo.

En mayo 1960 nacionalista grupo komandita da Patrice Lumumba, Mouvement National Congolais, vinkis parlamentala elekti, e Lumumba divenis chefministro. La parlamento elektis Joseph Kasavubu kom prezidanto. Demokratial Republiko Kongo divenis nedependanta de Belgia ye la 30ma di junio 1960.

Kurte pos la nedependantesko, komencis interna milito kun skopo nedependeskar la regioni Katanga e Kasai-Sudo, este de la lando. Moise Tshombé esis chefo di nedependesko-movado en Katanga[2]. L'interna milito duras til nun, kun mili di morti.

Ye la 17ma di januaro 1961 Katangana trupi e Belga parafala soldati kun financala helpo de Usa e Belgia, interesita en la rezervi di kupro e diamanto de Katanga e Kasai-Sudo, kidnapis e mortigis Patrice Lumumba. Malgre la politikala kaozo, Evariste Kimba formacis guvernerio.

Pos 5-yara ne-estabileso, Joseph-Désiré Mobutu kaptis povo en 1965, per stato-stroko. Dum la yari 1970ma e 1980ma Mobuto vizitis Usa plura foyi e havis Usana politikala helpo pro lua odio a komunismo. Ye la 1ma di januaro 1966 il rinomizis Léopoldville kom Kinshasa ed, en 1971 il rinomizis la lando kom Zaire. Mobutu instalis diktatoreso e kleptokratio til 1997, kande ilu revokesis de la povo. Pos ke Mobutu fugis, la lando rinomizesis Demokratial Republiko Kongo, pro Zaire portar granda konekti kun Mobutu.

Cirkume 1996 la konflikto inter la populi Hutu e Tutsi en Ruanda e Burundi atingis Zaire, pro le Hutu fugis vers la lando. Le tutsi formacis milici por kombatar le Hutu e helpar la revoko di Mobutu. Kande Mobutu revokesis, Laurent Kabila dankis exterala forci por lua helpo, e demandis lia retroiro a lia landi. Kabila timis ke rasala milito extendis su a lando.

Kabila esis marxista, ma lua ekonomiala politiko mixis kapitalismo e kolektivismo. En 1998 lua ex-helpinti, Uganda e Ruanda, divenis lua enemiki, e suportis nova revolto di la Rassemblement Congolais pour la Démocratie o RCD ("Kongana asemblajo por la demokratio"). Balde komencis la Duesma milito di Kongo. Kabila fondis nova helpanti en Zimbabwe, Namibia ed Angola, ed en 1999 il domtis la situeso en sudo ed en westo di lando.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Demokratial Republiko Kongo esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas por 5-yara periodo e povas rielektesar unfoye por la sequanta periodo. Nun esas Félix Tshisekedi. La chefo di guvernerio esas la chefministro, nune Bruno Tshibala.

La parlamento havas 2 chambri: Senato, kun 108 membri, e Assemblée nationale, kun 500 membri. La nuna konstituco aprobesis en 2006.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di la Demokratial Republiko Kongo.

La dominacanta klimato di la Demokratial Republiko Kongo esas Equatorala, kun intensa pluvi (plu kam 2 000 mm omnayare). Lua Equatorala foresto esas la duesma maxim granda de la mondo, pos l'Amazoniana foresto.

La precipua fluvio di la lando esas fluvio Kongo.

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di la Demokratial Republiko Kongo

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Precipua Bantua lingui en la D R Kongo.
Festivalo Amani, en Goma.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Demokratial Republiko Kongo havis 85 281 024 habitanti. Cirkume 45% de la habitantaro apartenas a 4 precipua etnii - Mongo, Luba, Kongo e Mangbetu-Azande. Existas plu kam 200 etniala grupi en la lando, di qui la maxim multa esas bantui.[3]

L'oficala linguo di la lando esas Franca. La linguo Lingala esas lingua franca uzata en komercal aferi. Altra lingui esas Kingwana (dialekto de Swahilia), Kikongo e Tshiluba.[3] Cirkume 242 lingui parolesas en la Demokratial Republiko Kongo, di qui 4 judikesas kom nacionala lingui: Kituba, Lingala, Tshiluba e Swahilia.

La religio kun maxima nombro di adepti esas katolikismo, por 50% de la habitantaro. Protestanti esas 20%, Mohamedani esas 10%, altra religii (inkluzite sinkretismi religiala) esas 10%.[3]

La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Kinshasa. Altra importanta urbi esas Lubumbashi, Mbuji-Mayi e Kisangani.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

La diverseso kulturala di la Demokratial Republiko Kongo rezultas de lua centi di etniala grupi qui habitas de l'estuario dil fluvio Kongo weste til la foresti e la savani centre e la dense populizita montari este. Malgre la kolonialismo dum la 19ma yarcento, la lukti pri nedependesko, la rejimo di Mobutu Sese-Seko e l'interna militi, l'anciena mori e kustumi duris existar. La maxim multa habitanti habitas ruri. Cirkume 30% habitas urbi, e recevas westala influi.

La muziko di la lando influesis da Kubana rumba e merengue, do naskis soukous. Kelk Afrikana bandi kantas en Lingala, un ek la maxim parolata lingui de la lando. Papa Wemba esis un ek la precipua kantisti de soukous en la D R Kongo.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando