Komori

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Komori
اتحاد القمر
Union des Comores
Udzima wa Komori
Flag of the Comoros.svg Coat of arms of Comoros.svg
Flago di Komori Blazono di Komori
Nacionala himno:
Udzima wa ya Masiwa
LocationComoros.svg
Urbi:
Chefurbo: Moroni
· Habitanti: 53.420 (2003)
Precipua urbo: Moroni
Lingui:
Oficala lingui: araba, Franca, shikomoriana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Azali Assoumani
Surfaco: (178ma granda)
· Totala: 2.235 km²
· Aquo: neglijebla %
Habitanti: (159ma granda)
· Totala: 798.000 (2005)
· Denseso di habitantaro: 275 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Franko di Komori
Veho-latero: dextre
ISO: KM
COM
174
Reto-domeno: .km*
Precipua religio: islamo, 98%


Komori esas lando qua konsistas ek tri insuli en Indiana oceano, este de Afrika. Lua chef-urbo Moroni jacas sur la maxim granda insulo, Granda Komoro. La nomo dil arkipelago asociesas kun la Lun-adoro. Lua nomo devenas del araba Jebel-el-Komr, tradukuro dil originala Greka nomo ore seleniae, signifikante 'lun-monti'. Komr es en l'Araba 'luno'.

Bazala fakti pri Komori.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Dhow (bateleto kun Araba origino) proxim Komori.
 Precipua artiklo: Historio di Komori

La maxim anciena habitanti di Komori esis Afrikani ed Austroneziani, qui arivis en l'insuli ante la yaro 600 pos Kristo, epoko di la maxim anciena arkeologiala restaji konocata en Komori, an l'insulo Nzwani (Anjouan). Populi Swahili arivis en l'arkipelago dum l'unesma yarmilo.

Segun legendo, en 632 Mtswa-Mwindza sendesis del insuli a Meka, ma kande ilu arivis ibe, la profeto Muhamad ja mortabis. Malgre to, ilu retroiris al insuli por docar Islamo a la habitantaro. Tamen, fakte esis l'Arabi komercisti qui adportis Islamo al insuli. Araba koloniigo en Komori kreskis kande Zanzibar falis en manui di l'Omanani. Diversa rivala sultanii koloniigis l'insuli dum la 16ma e 17ma yarcenti.

Sultano Said Ali bin Said Omar.

Portugalani komencis explorar l'insuli en 1505. Dum la 16ma yarcento, l'insuli furnisis provizi por la Portugalana kolonieti en Mozambik. En 1793 Madagaskarani komencis marodar l'insuli por prenar sklavi, e pose kontrolis diversa regioni.

Francia komenicis okupar l'arkipelago en 1841. En 1886 rejino Salima Machimba pozis l'insulo Mohéli sub Franca protekto. Samayare, sultano Said Ali bin Said Omar, de Granda Komoro ank aceptis Franca protekto, malgre ilu duris esar la suvereno til 1909. En 1912 la kolonio e la protektorato Franca en l'insuli abolisesis, e Franca generala-guberniestro en Madagaskar komencis administrar ol pos 1914.

Ye la 6ma di julio 1975 Komoriana parlamento deklaris unilatere la nedependo di la lando. La sequanta 30 yari esis epoko di politikala nestabileso. Ahmed Abdallah Abderemane divenis l'unesma prezidanto di Komori pos la nedependo, ma ye la 3ma di agosto sam yaro eventis stato-stroko, e Said Mohamed Jaffar asumis povo. Proxim ta epoko, la habitantaro di Mayotte votis du foyi, en 1974 per 63.8% ek la voti, ed en 1976 per 99.4% ek la voti, kontre divenar nedependanta de Francia.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Moroni, chef-urbo di Komori e sideyo di la guvernerio.

La nuna konstituco di Komori ratifikesis per plebicito ye la 23ma di decembro 2001. Segun ol, la lando esas federala prezidantala republiko. La prezidanto di la republiko essas la chefo di stato e la chefo di guvernerio, e la prezidanteso alternesas singla 4 yari inter reprezenteri de omna 3 insuli. La nuna prezidanto esas Azali Assoumani, qua asumis povo ye la 26ma di mayo 2016.

La parlamento havas unika chambro, l'Assemblée, kun 33 membri, di qui 18 elektesas direte dal populo e 15 elekesas da la membri de l'asemblaji lokala de la insuli. Omna membri del parlamento servas dum 5 yari.

Lua legala sistemo mixas Islamala lego, Franca legala sistemo (Napoleonala kodo) e lokala tradicioni. La Supra korto di Komori funcionas quale konstitucala korto, e kontrolas la prezidantal elekti.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Komori.
Saloza lago proxim l'urbo Bangoi-Kouni, en Granda Komoro.

Kun 2 235 km² Komori esas un ek la min granda landi del mondo. Granda Komoro kun 1 148 km² esas lua precipua insulo. Moroni, la chef-urbo di la lando, jacas en ol.

L'insuli originis de volkanal aktiveso. La volkano Karthala, kun 2 361 metri di altitudo, esas la maxim alta punto de la lando. Ol eruptis lastafoye en 2006. Dum erupto en 2005, cirkume 40 mil habitanti diplasesis, e la lago qua existis interne ol desaparis.

Lua klimato esas tropikala, kun varma e humida sezono qua rezultas de la monsono de novembro til aprilo, e sika sezono dum l'altra monati. La mezavalora yarala temperaturo varias de 23ºC til 28 °C an la litoro. La mezavalora yarala pluvozeso esas 2.000 mm. En kelka regioni l'aquo esas skarsa, e ne existas importanta fluvii o riveri.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Komori

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Kun min kam 1 milion habitanti e kun mezavalora denseso di 275 habitanti per km², Komori esas un ek la maxim dense populizita landi del mondo. En 2001, 34% de la habitantaro vivis en urbi, ma ta procento certe kreskos, pro l'ekmigro de la rurala regioni.

Cirkume la duimo dil habitantaro evas 15 yari o min. La maxim granda urbo di la lando esas Moroni. Altra importanta urbi esas Mutsamudu e Mitsamiouli.

Preske 98% de lua habitantaro esas Mohamedani. Mikra minoritato, konsistanta precipue ek enmigranti de Francia, esas Katoliki.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

La linguo Shikomoriana, proxim de Swahilia esas la maxim uzata linguo en Komori. Cirkume 30% de lua vorti havas Araba origino.

Referi[redaktar | redaktar fonto]


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando