Somalia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Somalia
Jamhuuriyadda Soomaaliya
جمهورية الصومال‎
Jumhūriyyat as-Sūmāl‎
Flag of Somalia.svg Coat of arms of Somalia.svg
Flago di Somalia Blazono di Somalia
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Soomaaliyeey Toosoow
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
Somalia in its region (claimed).svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Mogadishu
· Habitanti: 2 milioni[1] (2006)
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Mogadishu
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Somaliana, Arabiana[2]
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Shariif Sheekh Axmed
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· Chefa ministro: Mohamed Abdullahi Mohamed
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (43ma granda)
· Totala: 637,540 km²
· Aquo: 1,6%
Habitanti: (87ma granda)
· Totala: 9.359.000[3] (2010)
· Denseso di habitantaro: 14,67 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Shilling di Somalia
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .so
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: islamo, 98%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}

Somalia (Somaliana Soomaaliya, Araba الصومال‎ aṣ-Ṣūmāl) oficale Federala Republiko di Somalia esas lando qua jacas en est-Afrika. Ol havas frontieri kun Djibuti en la nord-westo, Etiopia en la westo e Kenia en sud-westo.

En la nordo jacas Golfo di Aden. En esto ed en sudo jacas Indiana oceano. Lando havas la maxim vasta litoro di Afrika, kun 3025 km di extenso.

La nomo di lando forsan devenas de Kushit-vorto signifikante 'tenebroza', refere la koloro dil habitanti.

Bazala fakti pri Somalia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Somalia.

Homi habitis Somalia pos paleolitiko. Pikti en kaverni evas de 9.000 yari aK. La maxim famoza formacis la komplexo di Laas Geel, qua kontenas un di la maxim anciena arti en roko di Afrika. Anciena Somaliani domestikigis kamelo. La regiono mantenis prospera komerco kun Anciena Egiptia ed Anciena Grekia.

Islamo arivis en la regiono dum la 7ma yarcento, e la precipua komercala mar-voyi en Reda Maro divenis kontrolita da Islama kalifi. Somaliana komercisti establisis kolonio en Mozambik por extraktar oro, en Sofala. Mogadishu divenis importanta islama centro en Est-Afrika. Malgre to, islama e kristana komunesi en Somalia vivis en paco dum yarcenti.

En 1884 Europana povi decidis dividar Afrika, e la dervisho Muhammad Abdullah Hassan organizis milito en la korno di Afrika kontre Europana okupeso. En 1920 Abdullah Hassan fine vinkesis, e Unionita Rejio transformis la regiono pose konocita kom Britaniana Somalia en protektorato. La 15ma di decembro 1923 Italia sendis guberniestro Cesare Maria De Vecchi por guvernar Italiana Somalia.

Pos la duesma mondomilito Unionita Rejio prenis kontrolo di Britaniana Somalia ed Italiana Somalia kom protektorati, dum ke Francia kontrolis la vicina Djibuti. En 1958 eventis referendo en Djibuti pri unionar o ne unionar su kun Somalia, e plu multa de lua habitanti decidis restar unionita a Francia.

Generalo Siad Barre.

La 1ma di julio 1960 Britaniana ed Italiana Somalia unionesis e divenis nedependanta de Unionita Rejio. Lua unesma prezidanto esis Aden Abdullah Osman Daar, qua guvernis til 1967. La 20ma di julio 1961 lando adoptis lua unesma konstituco. En 1967 Muhammad Haji Ibrahim Egal divenis chefa ministro di lando.

La 15ma di oktobro 1969 dum vizito a l'urbo Las Anod, prezidanto Abdirashid Ali Shermarke asasinesis da un di lua korpogardisti. La 21ma di oktobro sam yaro eventis stato-stroko e generalo Muhammad Siad Barre asumis povo. Ilu komencis diktatoreso qua lastis til januaro 1991, kande ilu revokesis de povo. De 1991 til 2000 nula administrestro kontrolis tota la lando.

Abandonita strado en Mogadishu la yaro 1993, pose la falio dil rejimo di Siad Barre.

En 1986 komencis l'Interna milito en Somalia. Komence ol esis rezisto kontre la rejimo di Siad Barre, ma pos 1988 Somalian armeo kombatis kontre diversa rebela grupi, inkluzite grupi qui defendis la nedependo di Somalilando e Puntlando. Lando sufras la konsequi di milito til nun.

Politiko[redaktar | edit source]

Depos 1991 Somalia ne havis guvernerio qua kontrolis tota lando. En nordo, la regiono di Somalilando deklaris nedependo ta yaro. Puntlando esas altra regiono qua deklaris nedependo.

Geografio[redaktar | edit source]

Somalia jacas en la "Korno di Afrika". Kun 637,540 km², granda parto di lua tereni konsistas ek planaji od alta plataji. En montala regioni di nordo, l'altitudo varias inter 900 e 2100 metri. En la centro e la sudo la reliefo esas plana e la mezvalora altitudo esas infre 180 metri. La maxim alta monto di lando esas Shimbiris, kun 2,450 metri di altitudo.

Pro lua proximeso kun Equatoro, lua klimato ne varias multe. Ol esas varma dum la tota yaro, kun influo de monsono e nereguloza pluvi. Forta pluvi povas eventar kelkafoyi.

La klimato esas arida en la nordesto e la centro di lando, e miarida en la nordwesto ed en la sudo. Granda parto dil teritorio recevas min kam 500 mm di pluvi omnayare. En la nordesto, mezvalora yarala pluvi esas infre 100 mm.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Somalia.

Demografio[redaktar | edit source]

Somalia havas preske 10 milion habitanti. Multa esas nomadi. Lua maxim granda urbo esas la chefurbo, Mogadishu. Altra importanta urbi esas Hargeysa, e Kismaayo.

Kulturo[redaktar | edit source]

Dum yarcenti, somaliani produktis notora exempli di islama literaturo. Kun l'adopto di latina alfabeto en 1972 por somaliana linguo, diversa nun-tempala autori lansis noveli, kelka kun mondala aklamo. Un di la maxim notora esas Nuruddin Farah.

Referi[redaktar | edit source]

  1. http://www.iaed.org/somalia/
  2. Segun la 7ma artiklo de la transitala guverno di Somalia l'oficala lingui di Somalia esos Somaliana ed Arabiana
  3. World Population Prospects (revision 2008)
Commons
Commons havas kontenajo relatante a: