Latina alfabeto

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Bazala latina alfabeto
Aa Bb Cc Dd
Ee Ff Gg Hh
Ii Jj Kk Ll
Mm Nn Oo Pp
Qq Rr Ss Tt
Uu Vv Ww Xx
Yy Zz

Latina alfabeto bazala esas A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z.

Latina alfabeto ne suficas por omna lingui, e nova literi esas insertita diversa loki en bazal alfabeto. Nova litero-signi esas por exemplo Ç Å Ä Ö Ã Õ Ñ e Š, Ž. Omna skribita (literala) linguo havas literi en propra ordino.

Developo di Latinala literi komencas en Egiptiana hieroglifi. En anciena Egiptia on skribis texti kun imajo-signi (ideografio). Un signo povis demonstrar tota vorto e, dum finala tempo di anciena Egiptia, anke silabo e sono. Pose l’ imaji transformis en Sinaia formi qui esis modeli por Semida e Foinikiana literi en areo di Siria e Palestina. En Foinikia on uzis literi nur por konsonanto-soni. Grekiani recevis Foinikiana literi e kreis plusa literi por vokali. Samatempe direciono di lektado divenis de <–– a ––>, ed ula literi turnis 180˚, ula literi 90˚. Ek Greka literi developesis Kirila e Latina literi. Dum Romana ero on uzis nur mayuskuli (granda literi). Klasika alfabeto esis uzebla ye 3ma yarcento aK


Latinala literi e lia origini:

A[redaktar | redaktar fonto]

< Greka alfa Α
< Foinikiana alef = Hebrea ‘bovulo’
< imajo pri bovulo-kapo

B[redaktar | redaktar fonto]

< Greka beta Β
< Foinikiana beth = Hebrea ‘domo’
< imajo pri domo-fundamento

C[redaktar | redaktar fonto]

< Romana C [g] ed [k] ma pronuncado [k] vinkis
< Greka gamma Γ
< Semida C [gimel] = nuntempa G [g]
< imajo pri kamelo-kapo e nuko

D[redaktar | redaktar fonto]

< Greka delta Δ
< Semida daleth ‘pordo’
< imajo pri pordo

E[redaktar | redaktar fonto]

< Greka epsilon Ε [e]
< Semida [h]
< imajo pri homulo (1)

F[redaktar | redaktar fonto]

< Romana [f]
< Greka digamma [v]
< Semida litero [vau]
< ?

G[redaktar | redaktar fonto]

< Romana [k], nova litero G [g]
< Greka gamma Γ (videz C)

H[redaktar | redaktar fonto]

< Romana [h]
< Greka eta Η longa vokalo [ii]
< Semida cheth [h]
< imajo pri homulo (2)

I[redaktar | redaktar fonto]

< Romana [i] ed [y]
< Greka iota Ι [i]
< Foinikiana yod [y]
< imajo pri manuo (1)

J[redaktar | redaktar fonto]

< Nova litero ye meza ero [y] (videz I)

K[redaktar | redaktar fonto]

< ye meza ero nove K
< Romana [k] desaparis ma on uzis C [k]
< Greka kappa Κ
< Semida kaph
< imajo pri manuo (2)

L[redaktar | redaktar fonto]

< Romana
< Greka lambda Λ
< Semida lamed

M[redaktar | redaktar fonto]

< Romana
< Greka mu Μ
< Semida mem ‘aquo’
< imajo pri aquo

N[redaktar | redaktar fonto]

< Romana
< Greka nu Ν
< Semida nun
< imajo pri serpento

O[redaktar | redaktar fonto]

< Romana
< Greka omikron Ο [o] (Komparez omega Ω [oo])
< Semida ‘ain
< imajo pri okulo

P[redaktar | redaktar fonto]

< Romana
< Greka pi Π
< Semida pe
< imajo pri boko

Q[redaktar | redaktar fonto]

< Romana [k] ma altralatere QU [kw]
< Greka koppa
< Semida kooph [k]
< imajo pri ligita kordo

R[redaktar | redaktar fonto]

< Romana
< Greka rho Ρ
< Semida resh ‘kapo’
< imajo pri homala kapo

S[redaktar | redaktar fonto]

< Romana
< Greka sigma Σ
< Semida shin ‘dento’ (forsan [sh])
< imajo pri monto-somito

T[redaktar | redaktar fonto]

< Romana
< Greka tau Τ
< Semida taw

U[redaktar | redaktar fonto]

< nova litero ye 16-esma yarcento [u] (videz V)

V[redaktar | redaktar fonto]

< til 16ma yarcento [v] ed [u] (videz U)
< Roma V [v] ed [u]
< Greka upsilon Υ
< Semida vau (quale F, V, Y)

W[redaktar | redaktar fonto]

(videz V)

nova litero, por exemplo, en Germaniana, Angliana, Nederlandana W e V, ma altralatere en Suediana, Finlandana W = V

X[redaktar | redaktar fonto]

< Romana [ks]
< Greka [ks]
< Semida samekh

Y[redaktar | redaktar fonto]

en Ido [y] (komparez J)
en Germaniana, Estoniana, Turkiana Ü [ü]
en Hispaniana [i]
< Romana: nur en Greka vorti
< Greka upsilon Υ (ne Φ)
< Semida vau (videz F, U, V)

Z[redaktar | redaktar fonto]

< Romana: ne uzesis ma pose kun Greka vorti ad usado
< Greka zeta Ζ
< Semida zayin

Ç[redaktar | redaktar fonto]

en Franciana, Portugalana, Kataluniana [s]

Å[redaktar | redaktar fonto]

en Suediana, Norvegiana, Daniana, Finlandana [o]

Ä[redaktar | redaktar fonto]

en Estoniana, Finlandana, Germaniana, Slovakiana, Suediana
en Daniana, Norvegiana Æ
< AE

Ö[redaktar | redaktar fonto]

en Suediana, Finlandana, Germaniana, Hungariana, Estoniana
en Daniana, Norvegiana Ø
< OE

Ã[redaktar | redaktar fonto]

en Portugalana nazala [a]

Õ[redaktar | redaktar fonto]

en Portugalana nazala [o], en Estoniana dopa, meza e vasta vokalo

Ñ[redaktar | redaktar fonto]

en Hispaniana [ny]

Š[redaktar | redaktar fonto]

en Finlandana, Estoniana por Idala sh

Ž[redaktar | redaktar fonto]

en Finlandana, Estoniana por Idala j

Videz prizento pri developo ek imajo-signi a Foinikiana literi.
Videz prizento pri tota developo di Latinala literi.