Gambia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Gambia
Republic of The Gambia
Flag of The Gambia.svg Coat of arms of The Gambia.svg
Flago di Gambia Blazono di Gambia
Nacionala himno:
For The Gambia Our Homeland
LocationGambia.svg
Urbi:
Chefurbo: Banjul
· Habitanti: 523 589 (2003)
Precipua urbo: Banjul
Lingui:
Oficala lingui: Angliana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Adama Barrow
Surfaco: (164ma granda)
· Totala: 10 380 km²
· Aquo: 11,5 %
Habitanti: (144ma granda)
· Totala: 1 705 000[1] (2009)
· Denseso di habitantaro: 164,2 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Dalasi
Veho-latero: dextre
ISO: GM
GMB
270
Reto-domeno: .gm*
Precipua religio: Islamo (preske 95%)
Oficala retosituo: http://statehouse.gm/


Gambia esas lando qua jacas en west-Afrika. Lua vicina lando esas Senegal, en nordo, esto ed sudo. En westo jacas la Oceano Atlantiko.

Bazala fakti pri Gambia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

L'insulo James e la fuorto Gambia.
 Precipua artiklo: Historio di Gambia

Araba komercisti skribis l'unesma texti pri Gambia. Dum la 10ma yarcento islamana komercisti kreis komercala centri en la regiono. Li komercis oro, sklavi ed ivoro. Dum la 11ma o la 12ma yarcento la reji di Takrur, Ghana e Gao adoptis islamo kom religio. Dum la 14ma yarcento granda parto di nuna Gambia esis tributero del imperio Mali.

Portugalani arivis en la regiono en la duimo di la 15ma yarcento ed, en 1588 Antonio, Prioro di Crato vendis la yuro por komercar en la regiono di la fluvio Gambia a l'Angli. En 1618 Angla rejulo James 1ma donis la yuro por komercar en le regioni di Gambia e Ghana ad un entraprezo Britaniana.

Flago di Gambia dum la kolonial epoko.

Dum la fino di la 17ma e tota 18ma yarcento Angli e Franci disputis politikala e komercala hegemonio en la regiono. Britanian imperio okupis la regiono kande un expediciono komandita da Augustus Keppel desembarkis en la regiono. Nuna chefurbo di Gambia, Banjul, fondesis en 1816 kun la nomo Bathurst. Un pakto kun Francia en 1889 establisis la nuna frontieri inter Gambia e Senegal.

Dum la Duesma mondomilito Gambiana trupi kombatis kontre Japoniani en la nuna Myanmar. Pos la milito, en 1962 eventis general elekti, ed Unionita Rejio grantis propra guvernerio a Gambia la sequanta yaro.

Gambia divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 18ma di februaro 1965 kom monarkio. Ye la 24ma di aprilo 1970 ol divenis republiko. Lua unesma prezidanto esis Dawda Jawara.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Monumento memoriganta la stato-stroko di 1994.
Prezidanto Adama Barrow

Gambia esas prezidantala republiko. Ol esas un ek la maxim anciena plurapartisala demokratii de Afrika. Lua chefo di stato e lua chefo di guvernerio esas la prezidanto, nune Adama Barrow. Ilu asumis la povo ye la 21ma di januaro 2017, pos vinkir Yahya Jammeh en l'elekti qui eventis ye la 1ma di decembro 2016.

La parlamento havas unika chambro, la Nacional Asemblajo (National Assembly) kun 53 membri, di qui 48 elektesas direte dal populo, e la cetera selektesas dal prezidanto. Omna membri del parlamento elektesas por 5-yara mandato.

La nuna konstituco aprobesis per plebicito en 1996 ed adoptesis en januaro 1997.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Gambia.

Gambia esas mikra stato en west Afrika che la boko di la fluvio Gambia, preske komplete cirkondata per la teritorio di Senegal: ol havas 740 km di frontieri kun Senegal e 80 km di litoro. Lua teritorio havas min kam 48 km di larjeso maxima.[2]

Lua klimato esas tropikala: de junio til novembro la klimato esas varma kun intensa pluvi. De novembro til mayo le temperaturi esas men varma, kun sika sezono[2].

Lua maxim granda urbi esas Serrekunda e Banjul.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Gambia

Gambia esas un ek la maxim povra stati de Afrika. Ne existas naturala richesi. La maxim importanta produkturi por exportacajo esas nuci e fishi. Anke turismo donas valuto a lando.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Gambiana muliero e puerino.

Segun demografiala kontado en 1993 plu kam 63% de la habitanti vivas en rurala zoni. La habitantaro di Gambia kreskas rapide. Ol havis 640 000 habitanti en 1982, 1 337 000 habitanti en 2001, ed atingis 1 593 256 personi en 2005.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

  • Lingui: Angla, Mandinka ed Wolof.
  • Religii: Mohamedani 95 %, Kristani 4 %.
Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Referi[redaktar | redaktar fonto]


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando