Maroko

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Maroko
المملكة المغربية
Al Mamlakah al Maghribiyah

ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵓⵎⵔⵔⵓⴽ
Tageldit n Umerruk
Flag of Morocco.svg Coat of arms of Morocco.svg
Flago di Maroko Blazono di Maroko
Nacionala himno:
Hymne Chérifien
Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg
Urbi:
Chefurbo: Rabat
· Habitanti: 1 622 860 (2003)
Precipua urbo: Kazablanka
Lingui:
Oficala lingui: Arabiana
Guvernerio:
Tipi: Monarkio
· Rejo: Muhammad la 6ma
· chefministro: Abdelilah Benkirane
Surfaco: (57ma granda)
· Totala: 446 550 km²
· Aquo: 0,5 %
Habitanti: (37ma granda)
· Totala: 31 352 000[1] (2008)
· Denseso di habitantaro: 70 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Dirham di Maroko
Veho-latero: dextre
ISO: MA
MAR
504
Reto-domeno: .ma*
Precipua religio: islamo (98,3%)


Maroko (Araba, المغرب) esas lando en nordwestal Afrika. Lua vicina landi esas Aljeria este, e Westala Sahara sude. Norde jacas Mediteraneo e weste jacas l'Oceano Atlantiko. L' Hispaniana enklavi Ceuta e Melilla e la teritorio Peñón de Vélez de la Gomera jacas an la nord-esto di la lando.

Bazala fakti pri Maroko.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Maroko
Feniciana plado trovita en Maroko.

Feniciani establisis urbeti an la litoro di nuna Maroko cirkume 1200 aK, por extraktar salo. La maxim anciena stato en la regiono esis Berberana rejio di Mauretania, qua existis adminime de 110 aK. En 40 Romana Imperio anexis la regiono.

Araba populi okupis Maroko dum la 7ma yarcento, e introduktis Islamana religio. Li establisis lia chef-urbo en Fez e pos establisis komercala voyi tra Sahara. De 1511 til 1659 la dinastio Saadi guvernis la regiono. Sequante, en 1631, la dinastio Alaouita asumis povo, e guvernas la lando til nun.

Maroko esis l'unesma lando qua agnoskis la nedependo di Usa, en 1777. Ye la 20ma di decembro ta yaro, sultano Muhammad la 3ma deklaris en kontrato ke ilu protektus Usana navi en Atlantiko. La kontrato di amikeso inter ta du landi esas la maxim anciena neruptita kontrato di Usa.[2]

Francia ja manifestis interesto en Maroko en 1830. En 1904 Unionita Rejio agnoskis ke Maroko jacis sub Franca sfero di influo. To provokis reakto di Germana Imperio. La kontrato di Fez (signatita ye la 30ma di marto 1912 transformis Maroko en Franca protektorato. Ye la 27ma di novembro sam yaro segun la sama kontrato, Hispania asumis protektorato super la zoni di Sahara. Multa Marokana soldati kombatis por Francia dum l'unesma e la duesma mondomiliti, e por nacionalista armeo dum Hispaniana interna milito.

Franca koloniala sistemo interdiktis yuro por parolar libere a Marokani, e docis Franca historio, linguo e kulturo nur ad un elito, dum ke marjinigis lokala lingui e kulturi. Ta provokis nasko di nacionalista movadi. L'exilo di sultano Muhammad lA 5ma en Madagaskar en 1953 acendis opozanteso kontre Franca ed Hispana protektorati. Pos populala revolti Francia permisis Muhammad la 5ma retroirar a Maroko en 1955, e negocii pri la nedependo komencis la sequanta yaro. Finale, Maroko divenis nedependanta de Francia ye la 2ma di marto 1956 e de Hispania ye la 7ma di aprilo sam yaro.

Tra kontrati en 1956 ed en 1958, Maroko asumis gradope la kontrolo di kelka regioni ante okupita dal Hispani. En 1961 Hassam la 2ma asumis kom rejo. Hispania retrodonis l'enklavo di Ifni a Maroko ye la 4ma di januaro 1969. En novembro 1975 pos la morto di Francisco Franco, Marokani okupis Westala Sahara.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Parlamento di Maroko.

Maroko havas autoritatema rejimo, segun la raporto Freedom of the Press. Segun lua konstituco, Maroko esas parlamentala monarkio. La chefo di stato esas la rejo Muhammad la 6ma depos 1999. La rejo nune havas honorizanta povi. La chefo di guvernerio esas la chefministro, depos 2011 esas Abdelilah Benkirane.

Segun la konstituco di 2011, la parlamento havas 2 chambri. La Asemblajo di Reprezentanti (Majlis al-Nuwab/Assemblée des Répresentants) kun 325 membri qui elektesas dal populo por 5 yari; la Asemblajo di Konsilanti (Majlis al-Mustasharin) havas 120 membri qui elektesas da lokala konsilantari por 6-yara periodo.

La maxim alta korto di lando esas la Supra Korto, e lia membri elektesas dal rejo.

Maroko okupas Westala Sahara, ma ica okupeso produktas konflikto kun Fronto Polisario, qua demandas nedependo por Westala Sahara.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Topografiala mapo di Maroko.
Plajo di Essaouira, en l'Atlantiko.

Maroko havas 1,835 km di litoro e 2,017.9 km di totala frontieri: 1,599 km kun Aljeria, 1,561 km kun Mauritania, 6.3 km Ceuta e 9.6 km kun Melilla.

Du montari krucumas la teritorio di Maroko: Atlas montaro en centro ed en sudo, e Rif-montaro en nordo. Granda parto di populo vivas norde e weste de ta montari. Foresti kovras 12% dil teritorio di lando, dum ke kultivebla suli reprezentas 18% di totala surfaco.

Litoro di Maroko havas mediteranea klimato. Dezerto okupas marfora regiono di lando. Lua maxim alta monto esas Jbel Toubkal, kun 4,165 metri di altitudo.

La maxim granda urbo di lando esas Kazablanka, kun 5.5 milioni habitanti en 2011. Altra importanta urbi esas Rabat (la chef-urbo), Fez e Tetouan.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Maroko

Maroko havas liberal ekonomio. Ol esas la 3ma maxim granda produktero e la maxim granda exportacero di fosforo. Servadi reprezentas plu kam 50% di KLP. Cirkum 40% de lua labor-povo verkas en agrokultivo. Hordeo, frumento ed altra cereali esas la precipua kultivala produkti.

En 2008 karbono reprezentis 56% de omna fonti di energio konsumita en la lando[3].

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Plua kam 99% de la habitantaro rezultis de la mixo inter Berberi e Arabi e 50% til 65% de omna habitanti, o 15 til 18 milion habitanti parolas berbera[4].

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

La kulturo di Maroko havas, inter altri, fenica, araba e juda influi. En lua literaturo importanta nomi quale Mohamed Choukri, Driss Chraïbi, Abdallah Laroui, Abdelfattah Kilito e Fatema Mernissi publikigas lia verki en Franca ed Angla.

Futbalo esas la maxim populara sporto en Maroko. Altra populara sporti esas polo, natado e teniso. Dum l'Olimpiala Ludi en Los Angeles, 1984 Nawal El Moutawakel divenis l'unesma muliero de un Islamala lando qua ganis un Olimpial ora medalio, kom atleto.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Royaume du Maroc - Haut Commissariat au Plan
  2. Roberts, Priscilla H. and Richard S. Roberts, Thomas Barclay (1728-1793: Consul in France, Diplomat in Barbary, Lehigh University Press, 2008, pp. 206-223.
  3. Morocco: Electricity production from coal sources
  4. Frédéric Deroche (2008). Les peuples autochtones et leur relation originale à la terre: un questionnement pour l'ordre mondial. L'Harmattan. p. 14. ISBN 978-2-296-05585-8. Rekuperita ye la 24ma di decembro 2011


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando