Kamerun

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Kamerun
République du Cameroun
Republic of Cameroon
Flag of Cameroon.svg Coat of arms of Cameroon.svg
Flago di Kamerun Blazono di Kamerun
Nacionala himno:
Chant de Ralliement
LocationCameroon.svg
Urbi:
Chefurbo: Yaounde
· Habitanti: 1 420 000 (2001)
Precipua urbo: Yaounde
Lingui:
Oficala lingui: Angliana, Franciana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Paul Biya
· chefministro: Philémon Yang
Surfaco: (53ma granda)
· Totala: 475 440 km²
· Aquo: 1,3 %
Habitanti: (58ma granda)
· Totala: 18 879 301[1] (2009)
· Denseso di habitantaro: 39,7 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Centr-Afrikana Franko CFA
Veho-latero: dextre
ISO: CM
CMR
120
Reto-domeno: .cm*
Precipua religio: kristanismo (54,2%)


Kamerun esas lando qua jacas en west-Afrika. Lua vicina landi esas:

En sud-westo jacas Oceano Atlantiko.

Lando nomizita segun la Portugalana camarões quo signifikas 'kreveti', nam Portugalana exploreri trovis ampla quantesi an la regiono.

Bazala fakti pri Kamerum.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Kamerun

Homi ja habitis la regiono di nuna Kamerun dum Neolitiko. La maxim longe vivanta populo en la regiono esas la pigmei Baka[2] Bantua populi enmigris la regiono cirkum 2,000 yari ante nun. La civilizuro Sao naskis apud Lago Chad cirkum la yaro 500 pos Kristo, ed originis l'imperio Kanem (700 til 1387) ed olua sucedanto, l'imperio Bornu (de 1380 til 1893).

L'unesma Europani qui arivis en la regiono esis la Portugalani, en 1472. Li trovis granda quanto di kreveti en Wouri fluvio, e nomezis ol Rio dos Camarões (kreveti fluvio). Dum la sequant yarcenti, Europani establisis komerco kun rivala populi. Dum la komenco di la 19ma yarcento Modibo Adama komandis jihad kontre ne-Islamana habitanti qui vivis norde di la regiono, ed establisis Adamawa-emirio.

Germana inspektisto en Kamerun, 1884.

Kamerun divenis Germaniana kolonio la 14ma di julio 1884. Pos Unesma mondomilito lua teritorio dividesis inter Unionita Rejio e Francia en Franca Kamerun e Angla Kamerun. Britaniani administris la teritorio di vicina Nigeria.

Franca Kamerun divenis nedependanta ye la 1ma di januaro 1960. Angla-Kamerun divenis nedependanta de Unionita Rejio la 1ma di oktobro 1961 ed unionesis kun vicina Franca Kamerun en federala sistemo. L'unesma nomo dil unionita lando esis Federala Republiko di Kamerun. La chefo di nedependo-proceso esis Ahmadou Ahidjo, qua esis l'unesma prezidanto di lando. Ahidjo gradope koncentris povo en sua manui, e kontinuis koncentrar povo pos finar la milito kontre la partiso Union des Populations du Cameroun. La partiso di Ahidjo, Cameroon National Union (CNU) divenis l'unika legala partiso di lando la 1ma di septembro 1966 ed en 1972 la federuro abolisesis en favoro di centrala guvernerio nomizita Unionita Republiko di Kamerun, kun sideyo en Yaounde[3].

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Palaco di la prezidanteso di Kamerun.
Prezidanto Paul Biya

Kamerun esas prezidantala republiko. La chefo di stato e chefo di guvernerio esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 7-yara periodo. Nune esas Paul Biya. La chefa ministro nur esas la chefo dil ministraro. Nune esas Philémon Yang.

La parlamento havas unika chambro Assemblée Nationale, kun 180 membri, qui elektesas dal populo por 5 yari. Legi aprobesas per voti de la majoritato di la deputati.

La bazo di la legraro di Kamerun esas la legaro de Francia, kun influi de la komuna legi dil Unionita Rejio. Quankam teoriale nedependanta, judiciala povo subordinesas a la Ministro di la Judiciado. La nuna konstituco adoptesis ye la 18ma di januaro 1996.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Kolini en Adamawa regiono.

Kun 475 442 km² Kamerun esas la 53ma maxim granda lando dil mondo[4]. Lando havas diversa peizaji e klimati en lua teritorio: dezerto, savano, foresti, litora e montara vejetantaro.

On povas dividar lando en 5 geografiala regioni. La rivala planajo havas de 15 til 150 km di extenso, de la Golfo di Guinea, e lua mezvalora altitudo esas 90 metri. La suda platajo iras adsupere 90 metri til 650 metri, ed esas kovrata da equatorala foresto. Neplana extenseso iras de Monto Kamerun - kun 4,095 metri di altitudo, la maxim alta monto di lando - til Lago Chad en la nordo. Norde jacas Adamawa platajo, kun mezvalor altitudo di 1,000 metri. Finale, proxim Lago Chad, jacas basa zono kovrata da savano kun altitudi de 300 til 350 metri.

La maxim granda urbo di Kamerum esas Douala. La chef-urbo, Yaounde esas la 2ma en totalo di habitanti.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

Douala, ekonomiala chef-urbo di Kamerun.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Kamerun

Pesko esas importanta industrio en Kamerun. La nomo di lando, "Kamerun" derivas de Portugalana Camarões, "kreveti", pro la granda quanto di kreveti en lua litoro.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

La maxim granda urbo en total di habitanti esas Yaounde. Altra importanta urbi esas Douala e Bafousam.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Muziko e danso esas parti de multa ceremonii en Kamerun. Kelka populala muzikala stili: ambasse bey, assiko, mangambeu e tsamassi. Highlife, makossa e bikutsi anke divenis populala stili. Manu Dibango, Francis Bebey ed altra artisti atingis internaciona sucesi dum la 1970a e 1980a yari.

En la literaturo, kelka importanta nomi esas Louis-Marie Pouka, Sankie Maimo de kolonial epoko, e Mongo Beti e Ferdinand Oyono pos la duesma mondomilito.

Futbalo esas la maxim populara sporto di lando.


Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cm.html CIA.gov The World Factbook
  2. DeLancey, Mark W. and DeLancey, Mark Dike (2000). Historical Dictionary of the Republic of Cameroon (3rd ed.). Lanham, Maryland: The Scarecrow Press.
  3. DeLancey and DeLancey 19.
  4. United Nations Statistic Division. "Demographic Yearbook 2004.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:



Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando