Gabon

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Gabon
République Gabonaise
Flag of Gabon.svg Coat of arms of Gabon.svg
Flago di Gabon Blazono di Gabon
Nacionala himno:
La Concorde
LocationGabon.svg
Urbi:
Chefurbo: Libreville
· Habitanti: 578.156 (2005)
Precipua urbo: Libreville
Lingui:
Oficala lingui: Franciana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Ali Bongo Ondimba
· Chefministro: Daniel Ona Ondo
Surfaco: (76ma granda)
· Totala: 267.745 km²
· Aquo: 3,76 %
Habitanti: (150ma granda)
· Totala: 1.475.000[1] (2009)
· Denseso di habitantaro: 5,5 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Centr-Afrikana Franko CFA
Veho-latero: dextre
ISO: GA
GAB
266
Reto-domeno: .ga*
Precipua religio: kristanismo
Oficala retosituo: http://www.legabon.org/


Gabon esas lando qua jacas en central Afrika. Lua vicina landi esas Republiko Kongo, Kamerun ed Equatorala Guinea.

Bazala fakti pri Gabon.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Gabon

Unesma habitanti di lanuna Gabon esis pigmei. Pos, populi bantua. Unesma Europani, Portugalani, arivis dum la 15ma yarcento. La nomo "Gabon" havas origino en Portugalana vorto gabão, qua signifikas "mantelo", qua esas aproxime la formo dil estuario dil fluvio Komo proxim Libreville.

Francia asumis la stando di protektero di la regiono kande signatis pakti kun lokala chefi en 1839 ed en 1841. Franca explorero Pierre Savorgnan de Brazza arivis en la regiono en 1875 e fondis Franceville. En 1885 Francia oficale okupis la teritorio, ma ne administris ol til 1903.

En 1910 Gabon divenis un ek la quar teritorii di la Franca Equatoral Afrika. En 1922 lunesma politikala partiso di Gabon, Jeunesse Gabonais, fondesis.

Gabon divenis nedependanta de Francia en 1960. Kande lando divenis nedependanta, existis du partisi: Bloc Democratique Gabonais - BDG - komandita da la prezidanto Léon M'ba, e Union Democratique et Sociale Gabonaise - UDSG - komandita da Jean-Hilaire Aubame, qua divenis Ministro por exteral aferi di lando. Léon M'ba elektesis prezidanto ed asumis povo en 1961, kun Omar Bongo Ondimba kom la vice-prezidanto.

Pos M'ba asumir povo ilu interdiktis jurnalaro e proskriptis politikala protesti. Kande ilu dissolvis la parlamento en 1964 por institucar guvernerio kun singla partiso, militisti probis ekpulsar ilu per stato-stroko, ma pos 24 hori Franca trupi di parafalisti sendesis a Gabon por restitucar povo a M'ba. Quankam internaciona kondamno, Franci restis proxim la chef-urbo por suportar M'ba. Kande M'ba mortis en 1967 Omar Bongo asumis la povo, e guvernis til lua morto ye la 8ma di junio 2009. Lua filiulo, Ali Bongo Ondimba, asumis povo ye la 16ma di oktobro sam yaro[2].

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Prezidanto Ali Bongo Ondimba.

Gabon esas republiko ube la chefo di stato e fakte la chefo di guvernerio esas la prezidanto, qua povas revokar la chefministro. La prezidanto, nune Ali Bongo Ondimba, elektesas dal populo por 7-yara periodo. La chefministro, qua elektesas dal prezidanto, esas nur la chefo dil ministraro. Nune essas Daniel Ona Ondo.

La parlamento havas 2 chambri: Senato (Sénat), kun 91 membri, e Nacional Asemblajo (Assemblée Nationale), kun 120 membri. La senatani elektesas dal populo por 6-yara periodo, dum ke la deputati di Nacional Asemblajo elektesas dal populo por 5-yara periodo. La konstituco di Gabon adoptesis en 1961, modifikesis en 1975, riskribesis en 1991 e revizesis en 2003.

La Supra Korto esas la maxim alta de judiciala povo e dividesas en tri chambri - judiciala, administrala e chambro di konti. Anke existas la konstitucala korto, apelo-korti, la Korto pri la sekureso dil stato, e lokala korti.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Topografiala mapo di Gabon.

Equatoro krucumas la teritorio di Gabon. Lua klimato esas Equatorala, kun intensa pluvi. Equatorala foresto kovras cirkume 85% del teritorio.

La maxim extensa fluvio di lando esas Ogooué, longa de 1.200 km. Lua maxim alta monto esas Monto Iboundji, kun 1.575 metri di altitudo.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Gabon

Petrolo esas la maxim importanta produkto por l'ekonomio di Gabon.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

La maxim granda urbo esas la chefurbo, Libreville. Altra importanta urbi esas Port Gentil e Franceville.

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

La muziko di Gabon esas min konocita kom la de Demokratial Republiko Kongo e Kamerun. Patience Dabany esas la maxim konocata kantistino e muzikistino di lando. Tradicionala maskili anke esas parto di lua folkloro.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:



Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando