15ma yarcento

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Historio > yarcento
14ma yarcento 16ma yarcento
Czapek60.jpg
Kursiva yaro ne apartenas a ca yarcento:
1400a yari: 1400 01 02 03 04 05 06 07 08 09
1410a yari: 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19
1420a yari: 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29
1430a yari: 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39
1440a yari: 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49
1450a yari: 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59
1460a yari: 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69
1470a yari: 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79
1480a yari: 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89
1490a yari: 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99
1500a yari: 1500

La 15ma yarcento iris de la 1ma di januaro 1401 til la 31ma di decembro 1500 segun la juliala kalendario. Ol divenis konocita kom "l'yarcento di la novigi" e "l'yarcento di la deskovri". Por la historio dil Ocidento ol esis la lasta yarcento di la Mezepoko e l'unesma yarcento di la Modern-epoko.

Europa[redaktar | redaktar fonto]

En Hispania, la mariajo di Isabel la 1ma di Kastilia e Fernando la 5ma di Aragon eventas ye la 19ma di oktobro 1469 e la du kroni (Kastilia ed Aragon) unionesas. La nomizita Reconquista en Hispania kompleteskis en 1492, kande la rejio di Granada, la lasta Mohamedana rejio en Iberia, vinkesas. Ank en 1492 Cristoforo Colombo departas de Palos de la Frontera en Andaluzia e navigas weste probante arivar che Azia, ma deskovras nova kontinento, Amerika.

La Cent-yara milito duras til la 19ma di oktobro 1453. La dinastio Valois konservas Franca trono e la rejio di Francia pluforteskas. L'Angli abandonas lia revendiki pri Franca trono. Francia aquiras Angla teritorii en Gaskonia, an la kontinento. La milito signifikas la dekado di la kavalieraro kom importanta militala forco e, quale la siejo di Konstantinoplo, indikas la dekado di feudismo en la historio di Europa.

Siejo di Konstantinoplo.

Konstantinoplo, en la nuna Turkia, siejesas e fine konquestesas dal Otomana Turki ye la 29ma di mayo 1453. L'Otomani iras til Montenegro, ma lia povo esas febla.

Princo Henrique konquestas Ceuta.

En 1415, Portugalani okupas Ceuta, e komencas lua expanso tra navigado sude. Li deskovras Madeira en 1418 ed Acori en 1427. Portugalana princo Henrique expedias omnayare deskovristi, qui cirkumnavigas Afrika pro voyo ad India. Portugalani sistemoze kolektas pragmato e kreas maxim bona mapi til deskovrar en 1487 l'uniono inter l'oceani Atlantiko ed Indiano, e pose arivar en India en 1498. Ye la 22ma di aprilo 1500 Pedro Álvares Cabral arivas en Brazilia e prenas posedajo di lua teritorio en nomo di Portugal.

En Finlando de 1450 til 1480 someri esas kolda e cereali ne kreskas. Eventas famino.

En fino dil yarcento naskas baroka stilo en Italia.

Azia[redaktar | redaktar fonto]

La dinastio Ming c. 1580.
Voyaji di Zheng He

La dinastio Ming atingas lua maxim expanso en Chinia, cirkume 6,5 milion km² en 1415. De 1405 til 1433 Chinian generalo Zheng He igas sep voyaji per navi ad Borneo, India, Gulfo di Persia, la rivo di Afrika ed ank Zanzibar. Multa ek lua bateli esas plu grandega kam tatempa Europana. Quankam Filio di Cielo ed Imperio dil Centro ne esas intresata da konquesti, komerco o relati. La Dinastio Ming volas nur demonstrar sua grandeso, povo e gloriozeso. La voyaji finas kande Konfuciana burokrati kaptas povo en korto, e Chinia roquas dop muregi. “Danjeroza” navigo abnegesas.

En la centro di la nuna India, guvernas la Mohamedana dinastio Malwa. La dinastio establisesis en 1401 da Dilawar Khan.

Afrika[redaktar | redaktar fonto]

L'imperio Mali duras esar vasta, ed iras de la nuna Mali til la ltoro di Senegal. En 1456 Veneziana Alvise Cadamosto deskovras quar ek la 10 insuli dil arkipelago Kabo Verda. Antee, ilu arivabis a la kabo Verda, en la nuna Senegal ed explorabis la regiono dil fluvio Gambia. Segun il, la populi apud la fluvio Gambia esis submisita a le mansa de Mali.[1] En estal Afrika, oro transportesas de la Granda Zimbabwe tra rival urbo Sofala ad Azia. Tamen, la kulturo di la Granda Zimbabwe desaparos ante la fino dil yarcento, posible cirkume 1450. En 1498 Portugalana Vasco da Gama vizitis la litoro di la nuna Tanzania.

Amerika[redaktar | redaktar fonto]

Pachacuti Inqa Yupanki

L'Azteki kreskas dum l'yarcento en Mexikia, note dum la regno di Moctezuma la 1ma (1440-1469), qua konquestas vicina teritorii ed expansas l'imperio de la nuna México til la Gulfo di Mexikia.

En la sudo di la nuna Usa, la populo Pueblo abandonas sua nordal arei e formacas grand urbi, pose nomizita pueblos dal Hispani. Norde, cirkum la yaro 1450 segun antropologiala studii, inter nuna Kanada ed Usa kin populi Iroquois (Mohawk, Onondaga, Oneida, Cayuga, e Seneca) paktas pri paco inter li.

En Sud-Amerika, l'imperio Inkao expansas. Pacha Kutiy Inqa Yupanki, anke konocita kom "Pachacuti", sucedas lua patro Viracocha, vinkas la populo Chanka e konquestas la nuna regiono Apurímac, en Peru.

Oceania[redaktar | redaktar fonto]

  • En Havayi kultivesas taro-planto.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Imperato, Pascal James (2008-04-25) - Historical Dictionary of Mali - . Historical Dictionary of Mali (en Angla). pp. 203 Scarecrow Press.