Beijing

De Wikipedio
Irez a navigado Irez a serchilo
Beijing
Beijing montage 1.png
Kelk imaji pri Beijing.
Lando: Flag of the People's Republic of China.svg PR Chinia
Informo:
Latitudo: 39°55' N
Longitudo: 116°23' E
Altitudo: 43,5 m
Surfaco: 16.411 km²
Habitanti: 21 542 000[1] (2018)
Denseso di habitantaro: 1.300 hab./km²
Horala zono: UTC+8
Urbestro: Chen Jining
Mapo:
Mapo di Beijing

Beijing esas chef-urbo di la Popul-Republiko Chinia. Segun statistiki de 2018, ol havis 21 542 000 habitanti.[1] Lua tota surfaco esas 16.411 km². Lua nomo devenas del Chiniana vorti bei e kin signifikante 'norda chef-urbo'.

En Beijing jacas la maxim granda apertata urbala placo de la mondo: Tianmen-placo, kun 440 000 m². L'urbo havas 91 universitati, e multa ek li jacas inter la maxim bona de la lando.

En 2008 eventis l'Olimpiala Ludi en l'urbo.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

La maxim anciena restaji pri homala habitado en la regiono di nuna Beijing trovesis che sistemo di kaverni Zhoukoudian, inkluzite l'unesma skeleto di Homo erectus, de cirkume 230 mil til 250 mil yari ante nun. Homo sapiens anke habitesis ibe, cirkume 27 mil yari ante nun.

Beijing fondesis plu kam 3000 yari ante nun sur la situo del olima Chiniana chef-urbo Ch'i. L'unesma urbo cirkondita per muri en la regiono esis Jicheng, chef-urbo dil stato Ji, qua konstruktesis cirkume 1045 yari aK. Pose, ca urbeto konquestesis dal stato Yan dum la 7ma yarcento aK, e divenis chef-urbo di Yan. Pos ke Qin Shi Huang unigis Chinia dum la 3ma yarcento, Jicheng divenis regionala chef-urbo.

Ye la 1ma di junio 1215, Mongoli prenis la urbo Zhongdu (nuntempa Beijing) pos longa asiejo. Milito inter Mongoli di Chingiz-kano e la dinastio Jin de norda Chinia komencis en 1211. Dum du yari l'armeo di Chingiz ne minacesis grave. Tamen il amasigis sua trupi, ed en 1213 la teritorio di le Jin exter la Granda Murego di Chinia vinkesis. Tri armei, komandata da familiani di Chingiz, sucesis penetrar la murego ye diversa loki. Pos la preno di Zhongdu, imperiestro Xuanzong di le Jin diplasis sua rezideyo sude a Kaifeng, qua divenis ilua nova chef-urbo. La avanco di la Mongoli duris, ed en 1234 la dinastio Jin exingesis.

Somera palaco konstruktita dum la dinastio Ming.

Ye la 23ma di januaro 1368 Zhu Yuanzhang kronizesis kom l'unema imperiestro de la dinastio Ming. Zhu Yuanzhang vinkis Mongoli e, en 1403, ilu transferis la chef-urbo dil rejio de Nanking a Beijing. La konstrukto di la nova imperiala palaco, l'"urbo interdiktata", komencis en 1406 e finis en 1420. On kredas ke de la 15ma til la 18ma yarcenti Beijing esis la maim populoza urbo de la mondo. L'unesma kirko del urbo konstruktesis en 1652 onde ante existis chapelo konstruktita da Matteo Ricci.

En 1644 l'urbo kaptesis da armeo komandita da Li Zicheng, e la dinastio Ming finis. Tamen, il abandonis la povo kande le Manchu, komandita dal princo Dorgon, arivis al urbo 40 dii pose. Dorgon establisis la dinastio Qing kom direta sucedinto de la dinastio Ming, e deslegitimigis Li Zicheng e lia sucedinti.[2]

Dum l'epoko di la dinastio Qing, Beijing divenis l'unika chef-urbo di tota Chinia. L'imperiestri facis kelka modifiki en la rejala rezideyo, tamen granda parto dil edifici ne modifikesis. Nordweste del urbo, l'imperiestri konstruktis diversa palacala gardeni, inkluzite l'anciena Somera palaco e la Nova Somera palaco.

Dum la duesma opiumo-milito, Angla e Franca trupi kaptis la suburbi di Beijing, e spoliis e brulis l'anciena Somera palaco en 1860. Segun tale nomizita "konvenciono di Beijing" (konocata en Chinia kom "neegala pakti") signatita ca yaro por finar la milito, unesmafoye westala povi darfis havar permananta diplomacala ambasadeyi en la urbo. De la 14ma til la 15ma di agosto 1900 eventis tale nomizita "batalio di Beijing", dum la revolto dil Boxeri. Boxeri - qui recevis ta nomo nam multa ek la revoltinti praktikis kombato-sporti -probis eliminar la prezenteso di stranjeri, ed anke di Chiniani konvertita a kristanismo. Dum la revolto, diversa importanta strukturi destruktesis, exemple l'akademio Hanlin e la nova Somera Palaco. Pro la revolto, Beijing riokupesis da trupi di 8 landi. La koalisuro di 8 nacioni koaktis reprezenteri di Chinana guvernerio, Li Hung-chang e princo Yikuang, signatar paco-pakto qua obligis Chinia pagar 335-milion-dolara indemno plusa interesti dum 39 yari. Anke demandesis la deporto di chefi Boxeri, e la destrukto di fuorti ed altra defensi norde de Chinia. Dek dii pos signatir paco-pakto, stranjera trupi foriris Beijing.

Pos la pakto signatesis, imperiestrino Dowager Cixi retroiris al urbo e la dinastio Qing restauresis, tamen plu multe febla. Cixi mortis en 1908, e la dinastio krulis en 1911, pos komencar la revoluciono Xinhai, en oktobro. La skopo di la revoluciono esis revokar la monarkio e krear republiko. Komence, Sun Yat-sen ed altra chefi projetis transferar la chef-urbo di la lando a Nanjing. Pos ke generalo Yuan Shikai koaktis la lasta imperiestro renuncar, revolucioneri aceptis lu kom prezidanto di la nova Republiko Chinia. Yuan mantenis la chef-urbo en Beijing, ed en 1915 ilu proklamis su imperiestro. Ilu mortis min kam 1 yaro pose, e lokala milito-chefi komencis kontrolar diversa regioni de la lando.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Edifici en Beijing celita dal atmosferala polutajo.
Parko Bei Hai, Beijing.

La reliefo di Beijing esas plana, e l'urbo jacas an la norda extremajo di la Granda Planajo di Chinia. La mezavalora altitudo di lua urbala areo varias de 40 til 60 metri. Lua maxim alta punto, monto Dongling, jacas 2 303 metri super la marala nivelo. La maxim multa riveri qui fluas tra l'urbo, inkluzite Chaobai, Yongding e Juma, debushas an la fluvio Hai.

La klimato dil urbo esas humida kontinentala (Dwa segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun influi de la musono e de l'anticiklono Siberiana. La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 26,7°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -3,1°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 571,8 mm, e la maxim pluvoza monato esas julio, kun mezavalore 185,2 mm. De novembro til marto pluvas min kam 10 mm omna monati.

De 2000 til 2009 l'urbala areo di Beijing quaropleskis, e to afektis la klimato del urbo, inkluzite la humideso dil aero e la koncentro di atmosferala polutajo.

Panoramo pri distrikto Haidian, Beijing.
Panoramo pri distrikto Haidian, Beijing.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 Beijing Municipal Bureau of Statistics and NBS Survey Office in Beijing (Angla). Beijing Municipal Bureau of Statistics.
  2. Elliott, Mark C. (2001). The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China. - The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China - (Palo Alto, CA) Stanford University Press.