London

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Por altra loki nomizita London, videz London (homonimo).
London
{{{Lokala_nomo}}}
London Lead Image.jpg
Panoramo di London (supre); Palaco di Westminster (centre); Tower Bridge (“Turmo Ponto”, sinistre); Turmo di London (dextre).
Flag of the City of London.svg Coat of Arms of The City of London.svg
Flago di London Blazono di London
Lando: Flag of the United Kingdom.svg Unionita Rejio
Regiono: {{{Regiono}}}
{{{Tipodisubdividuro}}}: {{{Regiono2}}}
Informo:
Fondita en: {{{FonditaYe}}}
Fondita da: {{{FonditaDa}}}
Latitudo: 51º30'28" N
Longitudo: 00º07'41 W
Altitudo: 24 m
Surfaco: 1 577,3 km²
Habitanti: 7 355 400 (2006)
Denseso di habitantaro: 4 761 hab./km²
Distanco de [[{{{Chefurbo}}}]]: {{{Distanco}}} km
Horala zono: UTC+0
UTC+1 dum somero
Urbestro: Boris Johnson
Mapo:
Mapo di London
[[Arkivo:{{{DetalozaMapo}}}|250px||alt=]]
<div style="position: absolute; left:Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px; top: Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px;">o ←
Retosituo:
http://www.london.gov.uk

London esas la chef-urbo di Unionita Rejio ed anke di Anglia. Ol havis 8,615,246 habitanti en lua metropolala regiono en 2013. La surfaco totala di lua metropolala regiono esas 1,579 km² (2.6 km² ed 8,600 habitanti en la City).

Britaniana Parlamento, en Westminster Palaco, London.

London esas blokala urbo[1] ed esas, kun New York en Usa, un di la precipua financala centri de la mondo. L'urbo havas vigoroza influo en la politiko, financi, eduko, ciencala perquiziti, jurnalaro, arti e modo di tota la mondo. Ol esas la sideyo por plu kam 50 de la 100 maxim grand entraprezi dil Unionita Rejio.

London jacas alonge fluvio Thames. London havas la maxim extensa metropoliteno* dil mondo, kun plu kam 400 km di subtera fervoyi.

L'aeroportuo di Heathrow, qua jacas en Hillingdon, distrikto en westo di l'urbo, servas London. L'aeroportuo recevis plu kam 68 milion voyajanti en 2007. Altra important aeroportuo servas London: Gatwick, qua jacas 5 km de la centro dil urbo.

Historio[redaktar | edit source]

Fondita dum 1ma yarcento aK da Romani. La Romana nomo Londinium forsan devenas de nomo di tribuo o persono. Pos 1898 on kredas ke l'origino dil nomo esas Kelta e signifikus loko qua apartenis a (viro nomizita) *Londinos.

En 1999 restaji de Bronz-epoko (1500 aK) deskovresis avanrive la ponto Vauxhall. En 2010, sude de Vauxhall ponto, restaji de 4500 aK deskovresis. Quankam ta restaji probas l'existo di anciena kolonieti en la regiono, la precipua kolonio fondesis da Romani pos l'invado en 43 pos Kristo. Ta olda urbo parkonsumesis da fairo en 61, pos atako di l'Eceni, kelta tribuo komandita da rejino Boudika. London rikonstruktesis da Romani ed, en la yaro 100 ol superigis l'anciena chef-urbo di Britannia, Colchester.

Pos la krulo di Roman imperio dum la 5ma yarcento London cesis esar chef-urbo, e Londinium abandonesis. Pos la yaro 500 un Anglo-Saxona kolonieto konocita kom Lundenwic prosperis en la sama regiono. Cirkum la yaro 680 ol ja esis importanta portuo. Pos 820 l'urbo dekadis, pro Viking ataki.

Vikingi establisis rejio qua pose konocesis kom Danelaw, en la regiono inter London e Chester. L'urbo rikomencis kreskar ed en la 11ma yarcento ol ja esis la maxim grand urbo di Anglia.

Pos Hastings-batalio en 1066 Normanda William la Konquestero divenis rejulo di Anglia e kronizesis en l'abadeyo di Westminster. William konstruktis la turmo di London, l'unesma de la multa normanda kasteli en Anglia. Dum la 12ma yarcento guvernal institucuri komencis establisesar en Westminster (nune konocita kom City of Westminster), quankam la royala trezoro repozis en la turmo di London. Westminster divenis fakte la politikala chef-urbo, dum ke lua vicina, l'urbo di London, esis la maxim populoza e komercala centro di Anglia.

Dum la nigra pesto en la duimo dil 14ma yarcento London perdis 1/3 de lua habitanti. London esis la foko di la rurana revolto en 1381.

Moderna e nuntempala epoki[redaktar | edit source]

Dum Tudor-periodo la reformo protestanta gradope chanjis la religio dil habitanti di London, e la proprietaji gradope transferesis de la katolik-eklezio a privata posedinti. Pos Anglia komencar direta komerco kun Nederlando en 1565, komercal aktiveso rapide expansis su. London divenis la precipua portuo di la Norda Maro, e lua habitantaro kreskis de 50,000 en 1530 til 225,000 en 1605.[2]

Dum la 16ma yarcento William Shakespeare vivis en l'urbo, en un epoko desfavoroza a la developo dil teatro. Kande Tudor-periodo finis, London nur restis mikra. Dum la 17ma yarcento eventis la granda epidemio di 1665-1666, qua mortigis 100,000 personi, o 1/5 de la habitantaro. En 1666 anke eventis la Granda Fairo di London qua pasis rapide tra ligna domi. La rikonstrukturi lastis 10 yari, inspektita da la filozofo ed arkitekto Robert Hooke.

En 1762 rejulo George 3ma di Britania kompris Buckingham-palaco, qua augmentesis dum la sequanta 75 yari. De 1835 til 1925 London esis la maxim grand urbo dil mondo. Lua granda habitantaro kreis kondicioni por du grand epidemii di kolero[3], en 1848 e 1866, qui mortigis rispektive 14,000 e 6,000 personi.[4] La kresko di trafiko stimulis la kreado di l'unesma urbala fervoyo dil mondo, en 1863.

Edifici di London destruktita dum la duesma mondomilito.

Dum l'unesma mondomilito London bombardesis da Germani, ed sufris plu intensa bombardi dum la duesma mondomilito, kande 30,000 habitanti perisis. En 1948 l'Olimpiala Ludi eventis en Wembley stadio, en epoko kande l'urbo apene komencis rekuperar de la milito.

Pos la 1940a yari l'urbo komencis recevar enmigranti de multa membri di la Commonwealth, exemple Jamaika, India, Bangladesh e Pakistan, qui transformis London en un di la plu diversigit urbi de Europa. La kulturo dil yuni komencis developar su en l'urbo dum la duimo di 1960a yari, en la regioni di King's Road, Chelsea e Carnaby Street. Dum la 1970a yari punk-movado aparis.

Dum la 20ma yarcento ol esis sideyo di du Olimpiala Ludi: en 1908 ed en 1948. En 2012 ol esos nove sideyo di la Somerala Olimpiala Ludi.

Geografio[redaktar | edit source]

Panoramo di London.
Panoramo di London.
Satelital imajo di London.
Subregioni di London.

La metropolala regiono di London (Granda London) havas 1,583 km² habitita da 7,172,036 personi en 2001, krucumata dal fluvio Thames de sud-westo til esto. Thames esas mareala fluvio, vundebla a inundadi. En 1974 komencis la konstruktado di bariero kontre l'inundadi, finita dek yare pos.

Granda London dividesas en 5 subregioni: Nordo, Sudo, Westo, Esto e Centro. En 1965 ol dividesis en 32 municipi (boroughs), plu l'anciena City, qua nune esas la precipua financala centro dil urbo. Dum recenta yari, konstruktesis la komercala e financala komplexo nomizita Canary Wharf en la regiono ube ante jacis la doki dil urbo (Docklands).

London havas temperema oceanala klimato (Cfb) simila a la sudo di Britania. Quankam famoza por lua pluvi, London recevas min pluvo (601 mm omnayare) kam Roma (834 mm ommayare). La maxima temperaturo enrejistrita esis 38.1ºC en agosto 2003 e la minima esis -16.1ºC en januaro 1962.

Panoramo di Greenwich.
Panoramo di Greenwich.

Turismo[redaktar | edit source]

Segun la situo visitlondon.com, la 10 maxim vizitita loki di London[5] esas:

Britaniana Muzeo.
  • Britaniana Muzeo (British Museum). Fondita ye la 7ma di januaro 1753 ol prizentas plu kam 8 milion objekti, di qui 50,000 esas en permananta expozo. Lua kolektajo di objekti pri Anciena Egiptia esas la duesma maxim granda del mondo, pos la muzeo di Kairo.
  • The National Gallery, la precipua muzeo pri arto de London. Inaugurita en 1834 ol havas plu kam 2,300 pikturi de la yari 1250 til 1900.
  • La Muzeo pri Naturala Historio (Natural History Museum). Ol havas plu kam 70 milion exempleri di planti, insekti ed altra animali, fosili e minerali. Ol esas un di la tri muzei de la strado Exhibition Road; l'altra du esas la Muzeo pri Cienco di London (Science Museum) e la Muzeo Victoria ed Albert (Victoria and Albert Museum).
  • La Muzeo pri modern arto Tate Modern. Ol jacas en l'anciena energieyo Bankside, konstruktita inter 1947 e 1963. L'energieyo klozesis en 1981, e riapertesis kom muzeo ye la 12ma di mayo 2000. Ol montras verki da Pablo Picasso, Andy Warhol, Salvador Dalí, Mark Rothko, ed altra.[6]
  • La "Norio dil Yarmilo" (London Eye, o Millenium Wheel), kun 135 metri di altajo, qua inauguresis la yaro 2000.
Precipua modulo di la spaconavo Apollo 10, en la Muzeo pri Cienco di London.
  • La Muzeo pri Cienco di London (Science Museum). Inaugurita en 1857 ol montras ciencala equipuri, equipuri uzita por agrokultivo, telekomuniko e por transporto (quale la precipua modulo di la spaconavo Apollo 10), la maxim anciena vaporomashino dil mondo (konstruktita en 1877). Entote cirkume 300,000 objekti.
  • La Muzeo Victoria ed Albert (Victoria and Albert Museum), kun pikturi donita dal meceno Constantine Alexander Ionides (entote 82 pikturi da Tintoretto, Sandro Botticelli, Camille Corot ed altri), pluse objekti pri Europana dekor-arto, skulturi montrata en 26 galerii, objekti di ceramiko, moblaro, edc.
  • La Turmo di London (London Tower), konstruktita en 1078 da William la Konquestero. La royala juveli montresas ibe.
  • La royala muzei di Greenwich. Entote quar muzei: Nacionala Marala Muzeo (National Maritime Museum), la Domo di la Rejino (Queen's House, konstruktita de 1616 til 1635), la Royala Observatorio di Greenwich (Royal Observatory), e l'anciena klipero Cutty Sark, qua uzesis kom transportonavo de 1869 til 1922.
  • La Vaxo-Muzeo Madame Tussauds, la maxim konocita vaxo-muzeo dil mondo, inaugurita en 1835. La muzeo montras imaji di politikisti, di artisti, sportisti ed altra famoza personi.[7]


Muzeo di London
Muzeo di London
Abadeyo di Westminster.
Katedralo di Westminster.

Ultre, existas la Muzeo di London (Museum of London), qua inauguresis en 1976, e montras objekti pri la historio dil urbo e di lua habitanti, de ante l'arivo di Romani til nun, inkluzite instrumenti de la petr-epoko. La muzeo jacas poka minuti de la katedralo di Santa Paulus, konstruktita - nuna baroka edifico - de 1676 til 1710 en la sama loko di l'originala kirko konstruktita en 604. En la katedralo di Santa Paulus eventis la mariajo dil princo Charles kun la princino Diana.

La katedralo di Westminster esas la maxim granda katolika katedralo di Anglia, e sideyo dil arkiepiskopo di Westminster. Ol kompresis en 1885. La katedralo ne povas konfundesar kun l'abadeyo di Westminster, qua rikonstruktesis en 1517, qua apartenas a l'Eklezio di Anglia. En l'abadeyo di Westminster kronizesas la suvereni dil Unionita Rejio.

La Katedralo Metodista di Central Hall Westminster konstruktesis de 1905 til 1911, ed uzesis da Metodist Eklezio til la yaro 2000. Nune ol esas muzeo. Lua orgeno en la centrala salono havas 4,731 tubi.[8]

Parki[redaktar | edit source]

Parko Santa James (St. James' Park).
Hyde Park vidita de l'aero.

La tri precipua parki di London esas la royala parki: Parko Hyde (Hyde Park), la gardeni di Kensington, e Regent's Park en la nordo dil urbo. En Regent's Park jacas la zoo* di London, la maxim anciena zoo* dil mondo, e ne multe distanta de ol jacas la muzeo Madame Tussauds. Proxim la centro di London jacas du mikra royala parki: Green Park ("verda parko") kun 0.19 km² e la Parko Santa James (St. James's Park).

La parko Hyde esas la maxim granda, kun 140 hektari (1.4 km²) di surfaco totala. Ol esis eventeyo por l'unesma universala expozo, en 1851. Por l'expozo inauguresis la "Palaco di Kristalo" (Crystal Palace), edifico en vitro nefortunoze destruktita da fairo en 1936. La habitantaro di London kustume praktikas sporti en Hyde Park, e tandem eventas koncerti en ol. La gardeni di Kensington, kun 110 hektari (1.1 km²) esas vicina a Hyde Park ed anke esis unika parko, qua separesis en 1728.

Fora la centro di London jacas mult altra parki quale la royala parko di Greenwich (Greenwich Park) sudweste, Bush Park e la parko Richmond (la maxim granda, kun 9.55 km²) sudeste, e Victoria Park este del urbo. Norde de Regent's Park on povas vidar bela panoramo dil urbo de la kolino Primrose.

Norde de London, Hampstead Heath esas parko qua mixas naturala ed artificala boski. Ol havas 320 hektari (3.2 km²) ed esas un di la maxim anciena del urbo. La bosko di Epping, kun 2476 hektari okupas tereni en la nordo di London ed en la sudo di Essex. Parto di lua vejetantaro esas naturala, e parto esis plantacita.

Panoramo de London, vidita de l'Observatorio di Greenwich.
Panoramo de London, vidita de l'Observatorio di Greenwich.

Referi[redaktar | edit source]

London Eye, la "Norio dil Yarmilo".
  1. Adewunmi, Bim (10 marto 2013). London: the everything capital of the world. The Guardian.
  2. Pevsner, Nikolaus. London I: The Cities of London and Westminster rev. edition, 1962. Introduction p. 48.
  3. Hidden extras: cholera comes to Victorian London. The Science Museum. URL vidita ye la 13 December 2011.
  4. Brown, Robert W.. London in the Nineteenth Century. University of North Carolina at Pembroke. URL vidita ye la 13 December 2011.
  5. Top 10 London Attractions (en Angla). URL vidita ye la 2ma di januaro 2015.
  6. La Tate Modern marca los "asideros del tiempo" (en Kastiliana). URL vidita ye la 24ma di agosto 2008.]
  7. Madame Tussauds London.
  8. Group Travel - Methodist Church Conference Cente Central Hall Westminster London UK
Europana chef-urbi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb