Zagreb

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Zagreb
Montage of major Zagreb landmarks.jpg
Kelk imaji pri Zagreb.
Flag of Zagreb.svg Coat of arms of Zagreb.svg
Flago di Zagreb Blazono di Zagreb
Lando: Flag of Croatia.svg Kroatia
Informo:
Latitudo: 49º49' N
Longitudo: 15º59' E
Altitudo: 122 m
Surfaco: 641 km²
Habitanti: 792 875 (2011)
Denseso di habitantaro: 1236.9 hab./km²
Urbestro: Milan Bandić
Mapo:
Mapo di Zagreb
Oficala retosituo:
http://www.zagreb.hr/
Kroatiana Nationala Teatro, en Zagreb.

Zagreb esas chef-urbo e maxim grand urbo di Kroatia. Ol jacas nord-weste de la lando, apud la rivero Sava, en la sudala taludi del monto Medvednica. Segun demografiala kontado en 2011 ol havis 792 875 habitanti.[1] Lua metropolala regiono havas 1.110.517 habitanti.

Ol konocesas pro sua diversa ekonomio, alta vivo-qualeso, e granda quanto di muzei e sportal ed amuzal eventi.

Lua internaciona aeroportuo jacas an la suburbo Pleso, 10 km de la centrala ferovoyala staciono di Zagreb (Zagreb Glavni kolodvor). Ol recevis plua kam 2 milion voyajanti en 2014. L'urbo havas altra du aeroportui: Lučko e Buševec.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Modelo dil anciena Zagreb, kun la katedralo en la kolino Kaptol.

Arkeologiala restaji de 1300 til 750 aK trovesis apud la rivero Sava ube nune jacas Zagreb, ma l'unesma signifikanta kolonieti konocita fondesis nur dum Roman-epoko. La maxim anciena Romana kolonieto trovita en l'urbo esis Andautonia, ube nune jacas Ščitarjevo.

La nomo "Zagreb" mencionesis unesmafoye en 1094, kande la rejulo Ladislaus la 1ma di Hungaria fondis diocezo en la kolino Kaptol. La domo dil episkopo e la katedralo jacis sude en la sama kolino. En la vicina kolino Gradec establisesis altra vilajo nedependanta de la diocezo, habitita da komercisti. La katedralo konsakresis en 1217, ma en 1242 ol subisis granda domaji dum Mongola invado. La habitanti di Gradec repulsis la Mongoli, e kom danko, rejulo Béla la 4ma di Hungaria transformis Gradec en urbo del rejio nedependanta de feudala siniori. Pos 1263 la katedralo rikonstruktesis.

Dum la 14ma e la 15ma yarcenti, Gradec e Kaptol esis rivala urbi. Gradope komencis aparar konekti inter la du. En 1557 la parlamento Kroata, kun reprezenteri de Kroatia, Slavonia e Dalmatia, kunvenis en Gradec unesmafoye. Fine, dum la 17ma yarcento, la du urbeti unionesis por formacar la nuna Zagreb.

Dum la 17ma e la 18ma yarcenti la habitantaro di Zagreb devastesis pro fairo e pro pesto. En 1776 rejala konsilantaro (guvernerio) movesis de Varaždin a Zagreb, ed ye la 4ma di novembro sam yaro la Royal Akademio pri Yurala Cienci fondesis.

Dum la 19ma yarcento l'urbo esis la centro di Kroatiana Nacionala Rivivigo, kun nacionalista idei pri la rekupero di Kroata folkloro, dil uzo di nacionala linguo en la literaturo, e pri la defendo di unika normo por skribo e parolo por la linguo Serbio-Kroatiana, lore nomizita Iliriana linguo dal nacionalisti. Nacionalisti lansis ta idei kom kompensajo a l'expanso di Hungariana linguo.

L'unesma lineo di ferovoyo qua unionis Zagreb a Zidani Most e Sisak inauguresis en 1862, ed en 1863 inauguresis lua gasometro. Ye la 9ma di novembro 1880 l'urbo subisis ter-tremo, qua mortigis 1 persono e domajis cirkume 1.700 edifici.

Placo Ban Jelačić en 1880 ante la ter-tremo.

De la ter-tremo til 1914 l'urbo kreskis, recevis lua unesma tramveturo movita da kavali en 1891, la fervoyo-linei expansesis, ed en 1907 inauguresis l'elektro. L'elektrala tramveturi inauguresis en 1910. En 1914 l'urbo ja havis 83.000 habitanti.

Pos l'unesma mondomilito Kroatia unionesis a la Rejio di Serbiani, Kroatiani e Sloveniani, pose Yugoslavia. En 1921 l'urbo ja havis plua kam 108.000 habitanti. En 1928 ol ganis lua unesma automatala telefonala centralo. En 1933 lua unesma cieloskrapelo inauguresis.

En 1939 nuna teritorio di Kroatia formacesis, tra l'uniono di litorala provinci kun la provinco di Sava. Ye la 6ma di aprilo 1941 Yugoslavia invadesis da Nacional-socialista Germania, Italia e Hungaria, ed ye la 10ma di aprilo sam yaro kreesis la Nedependanta Stato di Kroatia (en Kroatiana Nezavisna Država Hrvatska, NDH), marioneto-stato komandita da Ante Pavelić, kun sideyo en Zagreb. Nur en 1945 partisani komandita da Josip Broz Tito e Sovietiana Reda Armeo fine vinkis NDH.

Pos la milito, la regiono inter rivero Sava e la fervoyo subisis granda rikonstrukteso. Pos la duimo di la yari 1950ma nova rezidala quarteri konstruktesis sude de Sava, e formacis Novi Zagreb (Nova Zagreb). En1962 l'aeroportuo Pleso inauguresis. En 1987 l'urbo esis eventeyo por sportala konkursi inter universitati di multa landi (Univerzijada).

Dum la milito por la nedependo di Kroatia eventis kelka kombati proxim l'urbo, ma ol eskapis de intensa bombardi. Ye la 2ma e 3ma di mayo ol subisis fuzeo-ataki da Serba forci, qui mortigis 7 personi. En 1995 la milito finis e Kroatia restis nedependanta.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Panoramo di Zagreb.
Panoramo di Zagreb.

La klimato di Zagreb esas oceanala (Cfb, segun la klimatala klasifikuro di Köppen). L'urbo havas quar sezoni klare definita. La someri esas varma, kun mezavalora temperaturi di 22ºC, malgre la rekordo di temperaturo esabis 40.4ºC en julio 1950. Dum la vintro la mezavalora temperaturo esas -0.5ºC, e la rekordo di minima esis −27.3 °C en februaro 1956.

Muzeo pri Arti e Mestieri, en Zagreb.

Zagreb esas importanta centro por turismo. Ol recevas turisti precipue de Austria, Germania ed Italia. Lua precipua atraktivi esas lua muzei, exemple l'Arkeologiala Muzeo, la Muzeo dil Urbo di Zagreb, e la Muzeo pri Arti e Mestieri.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Europana chef-urbi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb