Zagreb

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Zagreb
{{{Lokala_nomo}}}
Montage of major Zagreb landmarks.jpg
Kelk imaji pri Zagreb.
Flag of Zagreb.svg Coat of arms of Zagreb.svg
Flago di Zagreb Blazono di Zagreb
Lando: Flag of Croatia.svg Kroatia
Regiono: {{{Regiono}}}
 :
Informo:
Fondita en: {{{FonditaYe}}}
Fondita da: {{{FonditaDa}}}
Latitudo: 49º49' N
Longitudo: 15º59' E
Altitudo: 122 m
Surfaco: 641 km²
Habitanti: 792,875 (2011)
Denseso di habitantaro: 1236.9 hab./km²
Distanco de [[]]: km
Horala zono: UTC{{{Horala_zono}}}
Urbestro: Milan Bandić
Mapo:
Mapo di Zagreb
[[Arkivo:{{{DetalozaMapo}}}|250px||alt=]]
<div style="position: absolute; left:Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px; top: Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px;">o ←
Retosituo:
http://{{{Reto}}}
Kroatiana Nationala Teatro, en Zagreb.

Zagreb esas chef-urbo e maxim grand urbo di Kroatia. Ol jacas en la nord-westo di lando, apud rivero Sava, en la suda taludi dil monto Medvednica. Segun demografiala kontado en 2011 ol havis 792,875 habitanti.[1] Lua metropolala regiono havas 1,110,517 habitanti.

Es konocita por sua diversa ekonomio, alta vivo-qualeso, e granda nombro di muzei e di sportala ed amuzal eventi.

Lua internaciona aeroportuo jacas en la suburbo di Pleso, 10 km de la centrala fervoyala staciono di Zagreb (Zagreb Glavni kolodvor). Ol recevis plu kam 2 milion voyajanti en 2014. L'urbo havas altra du aeroportui: Lučko e Buševec.

Historio[redaktar | edit source]

Modelo di olda Zagreb, kun la katedralo en la kolino Kaptol.

Arkeologiala restaji de 1300 til 750 aK trovesis apud Sava Rivero ube nune jacas Zagreb, ma l'unesma signifikanta kolonieti konocita fondesis nur dum Roman-epoko. La maxim anciena Romana kolonieto trovita en l'urbo esis Andautonia, ube nune jacas Ščitarjevo.

La nomo "Zagreb" mencionesis unesme en 1094, kande rejulo Ladislaus 1ma di Hungaria fondis diocezo en la kolino Kaptol. La domo dil episkopo e la katedralo jacis sude en la sama kolino. En la vicina kolino Gradec establisesis altra vilajo nedependanta de la diocezo, habitita da komercisti. La katedralo konsakresis en 1217, ma en 1242 ol sufris granda domaji dum Mongola invado. La habitanti di Gradec repulsis la Mongoli, e kom danko, rejulo Béla la 4ma di Hungaria transformis Gradec en un urbo dil rejio sendepenanta de feudala siniori. Pos 1263 la katedralo rikonstruktesis.

Dum la 14ma e la 15ma yarcenti, Gradec e Kaptol esis rivala urbi. Gradope komencis aparar konekti inter la du. En 1557 Kroata parlamento, qua reprezentis Kroatia, Slavonia e Dalmatia kunvenis en Gradec por l'unesma foyo. Fine dum la 17ma yarcento la du urbeti unionesis por formacar nuna Zagreb.

Dum la 17ma e la 18ma yarcenti la habitantaro di Zagreb devastesis da fairo e da la pesto. En 1776 royala konsilantaro (guverno) movesis de Varaždin a Zagreb, ed en la 4ma di novembro sam yaro la Royal Akademio pri Yurala Cienci fondesis.

Dum la 19ma yarcento l'urbo esis la centro di Kroatiana Nacionala Rivivigo, kun nacionalista idei pri la rekupero di Kroata folkloro, dil uzo di nacionala linguo en la literaturo, e pri la defendo di unika normo por skribo e parolo di la linguo Serbio-Kroatiana, lore nomizita Iliriana linguo da la nacionalisti. Nacionalisti lansis ta idei kom kompensajo a l'expanso di Hungariana linguo.

L'unesma lineo di fervoyo qua unionis Zagreb a Zidani Most e Sisak inauguresis en 1862, ed en 1863 inauguresis lua gasometro. En 9 di novembro 1880 l'urbo sufris un ter-tremo qua mortigis 1 persono e domajis cirkum 1,700 edifici.

Placo Ban Jelačić en 1880 ante la ter-tremo.

De la ter-tremo til 1914 l'urbo kreskis, recevis lua unesma tramveturo movita da kavali en 1891, la fervoyo-linei expansesis, ed en 1907 inauguresis l'elektro. L'elektrala tramveturi inauguresis en 1910. En 1914 l'urbo ja havis 83,000 habitanti.

Pos l'unesma mondomilito Kroatia unionesis a la Rejio di Serbiani, Kroatiani e Sloveniani, pose Yugoslavia. En 1921 l'urbo ja havis plu kam 108,000 habitanti. En 1928 ol ganis lua unesma automatala telefonala centralo. En 1933 lua unesma cieloskrapelo inauguresis.

En 1939 nuna teritorio di Kroatia formacesis, tra l'uniono di litorala provinci kun la provinco di Sava. En 6 di aprilo 1941 Yugoslavia invadesis da Nacional-socialista Germania, Italia e Hungaria, ed en 10 di aprilo sam yaro kreesis la Nedependanta Stato di Kroatia (en Kroatiana Nezavisna Država Hrvatska, NDH), marioneto-stato komandita da Ante Pavelić, kun sideyo en Zagreb. Nur en 1945 partisani komandita da Josip Broz Tito e Sovietiana Reda Armeo fine vinkis NDH.

Pos la milito, la regiono inter rivero Sava e la fervoyo subisis granda rikonstrukteso. Pos la duimo di 1950a yari nova rezidala quarteri konstruktesis sude de Sava, e formacis Novi Zagreb (Nova Zagreb). En1962 l'aeroportuo Pleso inauguresis. En 1987 l'urbo esis eventeyo por sportala konkursi inter universitati di multa landi (Univerzijada).

Dum la milito por la nedependo di Kroatia okuris kelka kombati proxim l'urbo, ma ol eskapis de intensa bombardi. Ye la 2ma e 3ma di mayo ol sufis fuzeo-ataki da Serba forci, qui mortigis 7 personi. En 1995 la milito finis e Kroatia restis nedependanta.

Geografio[redaktar | edit source]

Panoramo di Zagreb.
Panoramo di Zagreb.

La klimato di Zagreb esas oceanala (Cfb, segun Köppen-klasifikuro). L'urbo havas quar sezoni klare definita. Someri esas varma, kun mezvalora temperaturi di 22ºC, quankam la rekordo di temperaturo esis 40.4ºC en julio 1950. Dum vintro la mezvalora temperaturo esas -0.5ºC, e la rekordo di minima esis −27.3 °C en februaro 1956.

Muzeo pri Arti e Mestieri, en Zagreb.

Zagreb esas importanta centro por turismo. Ol recevas turisti precipue de Austria, Germania ed Italia. Lua precipua atraktivi esas lua muzei, exemple l'Arkeologiala Muzeo, la Muzeo dil Urbo di Zagreb, e la Muzeo pri Arti e Mestieri.

Referi[redaktar | edit source]

  1. KONTINGENTI STANOVNIŠTVA PO GRADOVIMA/OPĆINAMA, POPIS 2011.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Europana chef-urbi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb