Zagreb

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Zagreb
Montage of major Zagreb landmarks.jpg
Kelk imaji pri Zagreb.
Flag of Zagreb.svg Coat of arms of Zagreb.svg
Standardo di Zagreb Blazono di Zagreb
Lando: Flag of Croatia.svg Kroatia
Informo:
Latitudo: 49º49' N
Longitudo: 15º59' E
Altitudo: 122 m
Surfaco: 641 km²
Habitanti: 792 875 (2011)
Denseso di habitantaro: 1236.9 hab./km²
Urbestro: Milan Bandić
Mapo:
Mapo di Zagreb
Nationala Teatro di Kroatia, en Zagreb.

Zagreb esas chef-urbo e maxim grand urbo di Kroatia. Ol jacas nord-weste de la lando, apud la rivero Sava, en la sudala taludi del monto Medvednica. Segun demografiala kontado en 2011 ol havis 792 875 habitanti.[1] Lua metropolala regiono havas 1.110.517 habitanti. Ol administresas desjuntite de la samnoma komtio, e subdividesas en 17 urbala distrikti.

L'urbo existas de la Romana epoko. Zagreb konocesas pro sua diversa ekonomio, alta vivo-qualeso, e granda quanto di muzei e sportal ed amuzal eventi. L'urbo esas importanta centro por internaciona komerco ed aferi, e loko ube importanta chosei Europana interkonektas. Ol anke koncentras importanta industrii, ed institucuri ciencala ed inquestala. Preske omna granda entraprezi Kroatiana havas lia sideyi en Zagreb.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Modelo dil anciena Zagreb, kun la katedralo en la kolino Kaptol.

Arkeologiala restaji de 1300 til 750 aK trovesis apud la rivero Sava ube nune jacas Zagreb, ma l'unesma signifikanta kolonieti konocita fondesis nur dum Roman-epoko. La maxim anciena Romana kolonieto trovita en l'urbo esis Andautonia, ube nune jacas Ščitarjevo.

La nomo "Zagreb" mencionesis unesmafoye en 1094, kande la rejulo Ladislaus la 1ma di Hungaria fondis diocezo en la kolino Kaptol. La domo dil episkopo e la katedralo jacis sude en la sama kolino. En la vicina kolino Gradec establisesis altra vilajo nedependanta de la diocezo, habitita da komercisti. La katedralo konsakresis en 1217, ma en 1242 ol subisis granda domaji dum Mongola invado. La habitanti di Gradec repulsis la Mongoli, e kom danko, rejulo Béla la 4ma di Hungaria transformis Gradec en urbo del rejio nedependanta de feudala siniori. Pos 1263 la katedralo rikonstruktesis.

Dum la 14ma e la 15ma yarcenti, Gradec e Kaptol esis rivala urbi. Gradope komencis aparar konekti inter la du. En 1557 la parlamento Kroata, kun reprezenteri de Kroatia, Slavonia e Dalmatia, kunvenis en Gradec unesmafoye. Fine, dum la 17ma yarcento, la du urbeti unionesis por formacar la nuna Zagreb.

Dum la 17ma e la 18ma yarcenti la habitantaro di Zagreb devastesis pro fairo e pro pesto. En 1776 rejala konsilantaro (guvernerio) movesis de Varaždin a Zagreb, ed ye la 4ma di novembro sam yaro la Royal Akademio pri Yurala Cienci fondesis.

Dum la 19ma yarcento l'urbo esis la centro di Kroatiana Nacionala Rivivigo, kun nacionalista idei pri la rekupero di Kroata folkloro, dil uzo di nacionala linguo en la literaturo, e pri la defendo di unika normo por skribo e parolo por la linguo Serbio-Kroatiana, lore nomizita Iliriana linguo dal nacionalisti. Nacionalisti lansis ta idei kom kompensajo a l'expanso di Hungariana linguo.

L'unesma lineo di ferovoyo qua unionis Zagreb a Zidani Most e Sisak inauguresis en 1862, ed en 1863 inauguresis lua gasometro. Ye la 9ma di novembro 1880 l'urbo subisis ter-tremo, qua mortigis 1 persono e domajis cirkume 1.700 edifici.

Placo Ban Jelačić en 1880 ante la ter-tremo.

De la ter-tremo til 1914 l'urbo kreskis, recevis lua unesma tramveturo movita da kavali en 1891, la fervoyo-linei expansesis, ed en 1907 inauguresis l'elektro. L'elektrala tramveturi inauguresis en 1910. En 1914 l'urbo ja havis 83.000 habitanti.

Pos l'unesma mondomilito Kroatia unionesis a la Rejio di Serbiani, Kroatiani e Sloveniani, pose Yugoslavia. En 1921 l'urbo ja havis plua kam 108.000 habitanti. En 1928 ol ganis lua unesma automatala telefonala centralo. En 1933 lua unesma cieloskrapero inauguresis.

En 1939 nuna teritorio di Kroatia formacesis, tra l'uniono di litorala provinci kun la provinco Sava. Ye la 6ma di aprilo 1941 Yugoslavia invadesis da Nacional-socialista Germania, Italia e Hungaria, ed ye la 10ma di aprilo sam yaro kreesis la Nedependanta Stato di Kroatia (Kroate: Nezavisna Država Hrvatska, NDH), marioneto-stato komandita da Ante Pavelić, kun sideyo en Zagreb. Nur en 1945 partisani komandita da Josip Broz Tito e Sovietiana Reda Armeo fine vinkis NDH.

Pos la milito, la regiono inter rivero Sava e la fervoyo subisis granda rikonstrukteso. Pos la duimo di la yari 1950ma nova rezidala quarteri konstruktesis sude de Sava, e formacis Novi Zagreb (Nova Zagreb). En1962 l'aeroportuo Pleso inauguresis. En 1987 l'urbo esis eventeyo por sportala konkursi inter universitati di multa landi (Univerzijada).

Dum la milito por la nedependo di Kroatia eventis kelka kombati proxim l'urbo, ma ol eskapis de intensa bombardi. Ye la 2ma e 3ma di mayo ol subisis fuzeo-ataki da Serba forci, qui mortigis 7 personi. En 1995 la milito finis e Kroatia restis nedependanta.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Panoramo pri Zagreb.
Panoramo pri Zagreb.
Satelital imajo pri Zagreb.
Lago Jarun.

La reliefo di Zagreb esas plana, jacante 120 metri super la marala nivelo an la planajo nomizita Panonia dum l'Antiqueso. La fluvio Sava separas la nordala quarteri del urbo de la sudala. An lua norda rivo dil Sava jacas la lago Jarun, formacita per lua aqui. Plu norde jacas la monto Medvednica.

La klimato di Zagreb esas oceanala (Cfb, segun la klimatala klasifikuro di Köppen). L'urbo havas quar sezoni klare definita. La someri esas varma, kun mezavalora temperaturi di 22ºC, malgre la rekordo di temperaturo esabis 40.4ºC en julio 1950. Dum la vintro la mezavalora temperaturo esas -0.5ºC, e la rekordo di minima esis −27.3 °C en februaro 1956.

Zagreb esas importanta centro por turismo. Ol recevas turisti precipue de Austria, Germania ed Italia. Lua precipua atraktivi esas lua muzei, exemple l'Arkeologiala Muzeo, la Muzeo dil Urbo di Zagreb, e la Muzeo pri Arti e Mestieri.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

Nova terminalo dil aeroportuo Franjo Tuđman.
Konekto inter l'avenui Marin Držić e Slavonska.

Kin importanta chosei konvergas a Zagreb: La choseo A6 ligas Zagreb a Rijeka. La choseo A1 ligas Zagreb a Split. La choseo A4 ligas Zagreb a Goričan, vilajo an la frontiero kun Hungaria e, de ibe, a Budapest. La choseo A2 ligas Macelj, vilajo an la frontiero kun Slovenia, a Zagreb. La choseo A3 havas entote 306,5 km esas la maxim anciena de Kroatia. Ol ligas la frontiero kun Slovenia a Zagreb e, de ibe, a Lipovac, an la frontiero kun Serbia, esante parto de la choseo E65, qua ligas Malmö, en Suedia, a Grekia. Existas anke choseo nomizita Obilaznica Zagreba longa de 49 km qua partale cirkondas l'urbo ed interligas importanta avenui del urbo a la chosei A1, A2, A3, A4 e A6.

Existas internaciona linei di treni por pasajeri qui konektas Zagreb a Wien en 6 hori, a Budapest (5:30 hori), Zürich, München, Salzburg, Ljubljana, Sarajevo e Belgrade. Ank existas lineo qua konektas Zagreb a Split, en 6-hora voyajo.

Lua internaciona aeroportuo (Aeroportuo Franjo Tuđman) jacas an la suburbo Pleso, 10 km de la centrala ferovoyala staciono di Zagreb (Zagreb Glavni kolodvor). Ol recevis plua kam 2 milion voyajanti en 2014. L'urbo havas altra du aeroportui: Lučko e Buševec.

Publika transporto[redaktar | redaktar fonto]

Ferovoyala staciono Glavni kolodvor.
Moderna tramveturo di Zagreb.

Zagreb ne havas metroo, e lua sistemo di publika transporto konsistas ek linei di tramveturi, suburbala treni ed autobusi. Existas 19 linei di tramveturi, di qui 15 jornala e 4 noktala, qui parkuras entote 116,3 km. La kompanio Zagrebački električni tramvaj - ZET - operacas la sistemo di tramveturi ed anke l'autobusi. La lineo di suburbala treno inauguresis en 1992 e duras developesar, havante entote 47 km.

Existas anke cirkume 3.000 taxii en Zagreb, e sistemo qua permisas lokacar bicikli por kurta periodo, por individuala transporto.

Turismo[redaktar | redaktar fonto]

La Katedralo di Zagreb.

Zagreb povas dividesar en du parti: l'"Alta urbo" (Gornji grad) e la "Basa urbo" (Donji grad). Proxim la precipua turismala atraktivi dil urbo ank existas restorerii, taverni e loki ube suveniri povas kompresar.

An l'Alta urbo la precipua turismal atraktivi esas:[2]

  1. La Katedralo di Zagreb (Kaptol): Origine konstruktita en 1217, lua nuna fasado evas de 1906.
  2. La placo di Santa Markus (Crkva sv. Marka): An lua centro jacas kirko kun koloroza teguli qui reprezentas la blazoni di Kroatia e di Zagreb. La kirko konstruktesis en 1499.
  3. Kirko di Santa Katarina (Crkva sv. Katarine): Konstruktita en stilo baroko
  4. L'Anciena Pordo dil Urbo nune konsideresas sakra loko, pro esir l'unika qua ne krulis dum la granda incendio dil urbo. Multa viziteri acendas kandeli ibe, pro ol nune esar santuario pri la Virgino Maria.
  5. La Parko Ribnjak, konstruktita en stilo Angla, ol havas kolekturo di exotika planti, skulti e ludeyo por pueri.
  6. Muzeo pri la Dissolvita Parentesi (Muzej prekinutih veza): kreita en 2011, ol montras objekti de omna loki del mondo abandonita pos dissolvo di parentesi.[3]
  7. Galerio Klovićevi Dvori (Galerija Klovićevi Dvori): Jacante che anciena monakeyo dil Jezuiti, ica artala galerio montras kulturala ed artala objekti Kroatiana de omna epoki.

An la Basa urbo la precipua turismal atraktivi esas:[2]

Statuo pri la Rejulo Tomislav.
  1. La Placo "Rejo Tomislav (Trg kralja Tomislava): floroza placo avan la ferovoyala staciono. En lua centro jacas statuo pri la rejulo Tomislav.
  2. La Botanikala Gardeno di Zagreb: fondita en 1889 kun 120 diferanta speci di planti, la maxim anciena botanikala gradeno de Kroatia nune havas plua kam 5.000 diferanta speci.[4]
  3. La Placo Marshalo Tito (Trg maršala Tita) esas un ek la maxim granda e verda placi de Zagreb. An lua centro jacas la Nacionala Teatro di Kroatia.
  4. La Muzeo Mimara havas 1.500 artal objekti de la prehistorio til la 20ma yarcento, inter li pikturi da Caravaggio, Raffaello Sanzio, Canaletto, Rembrandt van Rijn ed altri.
  5. Arkeologiala muzeo: posedas plua kam 400 mil objekti, la maxim multa ne montrata. Ol montras objekti qui pruvas la homala habitado en la regiono di Zagreb de la prehistorio. Ol anke havas objekti de Anciena Egiptia, la maxim anciena enskriburo Etruriana del mondo (Liber Linteus Zagrabiensis) e multa moneti.
Arto-paviliono di Zagreb.
  1. La Muzeo pri Arti e Mestieri (Muzej za umjetnost i obrt): l'edifico konstruktita en 1880 prezervas cirkume 100 mil objekti, dividita en skulturi, ceramiki, verki en vitro, horloji, devocala objekti, edc.
  2. Arto-paviliono di Zagreb: en edifico konstruktita dal Hungara arkitekti Korb e Giergl, la paviliono ne havas permananta expozi. Tamen ol organizis plua kam 700 expozi dum lua historio, exemple skulturi da Auguste Rodin, pikturi da Andy Warhol, Joan Miró, Alberto Giacometti, ed altri.

An la nordo di Zagreb, la precipua atraktivi esas:

  • La Parko Maksimir e la Zoo* di Zagreb: la parko esas la maxim granda de Zagreb, ed importanta amuzeyo por ciklisti, kureri ed infanti. La zoo* havas reda pandi.
  • La monto Medvednica e la fortreso Medvedgrad: de la monto on havas panoramo pri la urbo, e l'anciena fortreso Medvedgrad esas bone prezervata. Ibe existas memorialo pri la soldati qui mortis dum la milito pri nedependo di Kroatia.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Muzeo pri Arti e Mestieri, en Zagreb.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Chef-urbi di Europana landi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San-Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb