Athina

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Athina
Athens Montage L.png
Kelk imaji pri Athina.
Lando: Flag of Greece.svg Grekia
Informo:
Latitudo: 37º 58' N
Longitudo: 23º 43' E
Altitudo: 70-338 m
Surfaco: 39 km²
Habitanti: 745 514 (2001)
Denseso di habitantaro: 19 116 hab./km²
Horala zono: UTC+ 2
Urbestro: Giorgos Kaminis
Mapo:
Mapo di Athina
Oficala retosituo:
www.cityofathens.gr

Athina esas chef-urbo di Grekia. Ol havis 2 005 514 habitanti en 2001. Lua totala surfaco esas 38 km².

Tradicionale nomizita pro deino Athena, protektero di Greka urbi. Ma la nomo forsan devenas de pre-Greka vorto signifikante 'kolino'.

Athina esis eventeyo por du moderna Olimpiala Ludi: en 1896 ed en 2004.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Akropolo, en centrala Athina.

La maxim anciena restaji de homala habitado en la regiono di nuna Athina datizas inter la 11ma e la 7ma yarcento aK. Por historiisti, klasika Grekia komencis en la 5ma yarcento aK. Ante dum l'Arkaik Epoko (cirkum 750 aK til 500 aK), Greka kulturo subisis influi de Ancien Egiptia, de Feniciana, e de Sirio-Hitita kulturi.

Dum la klasik epoko, Greka arto developis multe. La Partenon, templo memoriganta Athena, konstruktesis dum ta epoko (447 til 442 aK). Kande Macedona rejo Alexandros la Magna expansis lua imperio tra Azia, komencis la Helenist epoko, qua duris de 323 til 146 aK, kande Roman imperio konquestis Grekia e lua kolonii.

Kande Roman imperio dividesis en du, Athina divenis parto de Orientala Roman Imperio, pose Bizancana Imperio til la konquesto dal Otomani en 1458. Otomana dominacajo duris til la komenco dil 19ma yarcento kande la Grekia divenis nedependanta e Athina divenis chef-urbo di la lando.

En 1896 l'urbo gastigis l'unesma Moderna Olimpiala Ludi de la historio. Dum la yari 1920ma, pos la dizastroza milito kontre Turkia en 1921 l'urbo kreskis rapide pro l'arivo di Greka refujinti qui vivis en Turkia. Suburbi quale Nea Ionia e Nea Smyrni formacesis por lojigar la refujinti. Dum la duesma mondomilito ol okupesis dal Germani, e lua habitantaro subisis serioza famino dum ta epoko. Pos la liberigo, eventis kombati en la urbo inter la forci dil guvernerio kun suporto dal Britaniani kontre la Greka komunisti.

La portuo di Pireo.

Pos finir la milito, l'urbo itere duris kreskar, pro l'arivo di enmigranti de altra regioni di Grekia. Dum la yari 1980ma divenis evidenta ke, pro la manko di spaco en la stradi e pro la granda nombro di automobili qui produktis aerala poluto, la saneso dil habitantaro komencis afektesar, e l'anciena monumenti quale l'Akropolo subisabis korodo. L'urbo bezonis atakar la problemo di la poluto e plubonigar lua sistemo di transporto per expanso di lua metropoliteno* e per l'inauguro di la choseo Attiki Odos. Pos ne selektesar por gastigar l'Olimpiala Ludi di 1996, ol fine selektesis por gastigar l'Olimpiala Ludi di 2004, malgre la skeptikisto de multa observeri. L'urbo expansis lua metropoliteno* e konstruktis lua nova aeroportuo por gastigar la Ludi.

En 2008 eventis tumulti en la urbo, pro la kresko di chomeso e l'ekonomiala krizo, ed anke kontre la korupto en Greka guvernerio, qui komencis pos la mortigo dal polico di la studento Alexios Grigoropoulos. La demonstreri atakis la policisti kun "kokteli Molotov", e la tumulti dissemesis por altra urbi, quale Thesaloniki.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

La rivereto Eridanos.

Athina okupas la centrala e basa tereni de la regiono nomizita "Atika", anke konocita kom "bazeno di Atika". Quar alta monti cirkondas lua limiti: monto Aigaleo an la westo, monto Parnitha an la nordo, monto Pentelikus an la nordwesto, e monto Hymettus an la sudo. Monto Parnitha, kun 1,413 metri di altitudo, esas la maxim alta de ol, e deklaresis nacionala parko. La monti impedas la bona ventilo dil urbo, e do plugravigas l'efekti di la poluto.

La klimato dil urbo esas Mediteranea (Csa, segun la klimatala klasifikuro di Köppen) kun varma e sika someri e vintri kun moderema pluvozeso e temperaturi. La mezvalora pluvozeso yarala esas 414.1 mm. La mezvalora temperaturo en januaro esas 10°C e rare nivas, ma kande ol eventas, ol povas efektigar problemi. Nivosturmi eventas plu freque an la nordala suburbi. Dum somero, la mezvalora temperaturo dil urbo esas 34°C dum la dio. En kelka regioni del urbo formacesas l'"insuli di varmeso", pro homala agado (manko di arbori, uzado di fosila kombustivi, edc), e pro to la temperaturi en ta regioni dum somero povas superirar 38°C dum la somero.

Tri fluvii fluas tra Athina: Cephissus, Ilisos e la rivereto Eridanos. Eridanos kanaligesis dum pasinta yari, ma lua lito rideskovresis dum la yari 1990ma, dum la konstrukturo dil metropoliteno di Athina.

Athina vidita este, de la monto Likabettus.
Athina vidita este, de la monto Likabettus.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!
Commons
Wikimedia Commons havas kontenajo relatante a: Athina
Europana chef-urbi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb