Athina

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Athina
Athens Montage L.png
Kelk imaji pri Athina.
Lando: Flag of Greece.svg Grekia
Informo:
Latitudo: 37º 58' N
Longitudo: 23º 43' E
Altitudo: 70-338 m
Surfaco: 39 km²
Habitanti: 745 514 (2001)
Denseso di habitantaro: 19 116 hab./km²
Horala zono: UTC+ 2
Urbestro: Giorgos Kaminis
Mapo:
Mapo di Athina
Oficala retosituo:
www.cityofathens.gr

Athina esas la chef-urbo e maxim populizita urbo di Grekia. Ol havis 2 005 514 habitanti en 2001. Entote lua surfaco esas 38 km².

Ol esas un ek la maxim anciena urbi del mondo. Tradicionale nomizita pro la deino Athena, protektero di Greka urbi. Ma lua nomo forsan devenas de pre-Greka vorto signifikante 'kolino'. Nune ol esas blokala urbo ed un ek la precipua komercala centri de sudal Europa.

L'urbo esis eventeyo por du moderna Olimpiala Ludi: en 1896 ed en 2004.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Parthenon, templo dedikita a la deino Athena.

La maxim anciena restaji pri homala habitado en la regiono di nuna Athina evas de la 11ma e la 7ma yarcento aK. Por la historiisti, klasika Grekia komencis dum la 5ma yarcento aK. Antee, dum l'Arkaik Epoko (de cirkume 750 aK til 500 aK), Greka kulturo subisis influi de Ancien Egiptia, de Feniciana, e de Sirio-Hitita kulturi.

Dum la klasik epoko, Greka arto developis multe. La Partenon, templo memoriganta Athena, konstruktesis dum ta epoko (447 til 442 aK). Kande Macedona rejo Alexandros la Magna expansis lua imperio tra Azia, komencis la Helenist epoko, qua duris de 323 til 146 aK, kande Roman imperio konquestis Grekia e lua kolonii.

Kande Roman imperio dividesis en du, Athina divenis parto de Orientala Roman Imperio, pose Bizancana Imperio til la konquesto dal Otomani en 1458. Otomana dominacajo duris til la komenco dil 19ma yarcento kande la Grekia divenis nedependanta e Athina divenis chef-urbo di la lando.

En 1896 l'urbo gastigis l'unesma Moderna Olimpiala Ludi de la historio. Dum la yari 1920ma, pos la dizastroza milito kontre Turkia en 1921 l'urbo kreskis rapide pro l'arivo di Greka refujinti qui vivis en Turkia. Suburbi quale Nea Ionia e Nea Smyrni formacesis por lojigar la refujinti. Dum la duesma mondomilito ol okupesis dal Germani, e lua habitantaro subisis serioza famino dum ta epoko. Pos la liberigo, eventis kombati en la urbo inter la forci dil guvernerio kun suporto dal Britaniani kontre la Greka komunisti.

La portuo di Pireo.

Pos finir la milito, l'urbo itere duris kreskar, pro l'arivo di enmigranti de altra regioni di Grekia. Dum la yari 1980ma divenis evidenta ke, pro la manko di spaco en la stradi e pro la granda nombro di automobili qui produktis atmosferala polutajo, la saneso dil habitantaro komencis afektesar, e l'anciena monumenti quale l'Akropolo subisabis korodo. L'urbo bezonis atakar la problemo di la poluto e plubonigar lua sistemo di transporto per expanso di lua metropoliteno* e per l'inauguro di la choseo Attiki Odos. Pos ne selektesar por gastigar l'Olimpiala Ludi di 1996, ol fine selektesis por gastigar l'Olimpiala Ludi di 2004, malgre la skeptikisto de multa observeri. L'urbo expansis lua metropoliteno* e konstruktis lua nova aeroportuo por gastigar la Ludi.

En 2008 eventis tumulti en la urbo, pro la kresko di chomeso e l'ekonomiala krizo, ed anke kontre la korupto en Greka guvernerio, qui komencis pos la mortigo dal polico di la studento Alexios Grigoropoulos. La demonstreri atakis la policisti kun "kokteli Molotov", e la tumulti dissemesis por altra urbi, quale Thesaloniki.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

La rivereto Eridanos.

Athina okupas la centrala e basa tereni de la regiono nomizita "Atika", anke konocita kom "bazeno di Atika". Quar alta monti cirkondas lua limiti: monto Aigaleo an la westo, monto Parnitha an la nordo, monto Pentelikus an la nordwesto, e monto Hymettus an la sudo. Monto Parnitha, kun 1,413 metri di altitudo, esas la maxim alta de ol, e deklaresis nacionala parko. La monti impedas la bona ventilo dil urbo, e do plugravigas l'efekti di la poluto.

La klimato dil urbo esas Mediteranea (Csa, segun la klimatala klasifikuro di Köppen) kun varma e sika someri e vintri kun moderema pluvozeso e temperaturi. La mezvalora pluvozeso yarala esas 414.1 mm. La mezvalora temperaturo en januaro esas 10°C e rare nivas, ma kande ol eventas, ol povas efektigar problemi. Nivosturmi eventas plu freque an la nordala suburbi. Dum somero, la mezvalora temperaturo dil urbo esas 34°C dum la dio. En kelka regioni del urbo formacesas l'"insuli di varmeso", pro homala agado (manko di arbori, uzado di fosila kombustivi, edc), e pro to la temperaturi en ta regioni dum somero povas superirar 38°C dum la somero.

Tri fluvii fluas tra Athina: Cephissus, Ilisos e la rivereto Eridanos. Eridanos kanaligesis dum pasinta yari, ma lua lito rideskovresis dum la yari 1990ma, dum la konstrukturo dil metropoliteno di Athina.

Athina vidita este, de la monto Likabettus.
Athina vidita este, de la monto Likabettus.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

La portuo di Pireo.
L'Aeroportuo Internaciona Eleftherios Venizelos

L'Aeroportuo Internaciona Eleftherios Venizelos jacas an la vicina urbo Spata, cirkume 35 km de Athina. Ol povas recevar 65 teroveni e departi per horo. En 2014, 15 196 369 voyajeri uzis ol, qua signifikis 21,2% kresko kompare l'antea yaro, 2013.[1] Linei di metroo, treno ed autobusi ligas l'aeroportuo a Athina.

La portuo di Pireo jacas 10 km del centro di Athina. Ol uzesas de l'antiqueso,[2] ed esas un ek la maxim importanta portui del Mediteraneo sive por transporto di vari, sive por transporto di pasajeri. En 2014 ol transportis cirkume 18,6 milion pasajeri.[3] Entote ol okupas 39 km², parte naturala portuo, parte artificala.

La sistemo di chosei qui ligas Athina a altra urbi e l'expresa avenui plubonigesis multe dum recenta yari. La precipua esas l'autochoseo Attiki Odos, qua inauguresis en 2003. Ol ligas l'aeroportuo adweste a l'urbo Elefsina, adeste, tra la nordo di la metropolala regiono di Athina. La choseo A1 esas parto di la choseo Europana E75, qua trairas Athina til Thesaloniki e kontinuas norde irante a Skopje, Belgrade, Budapest, Bratislava ed altri. La choseo A8/E94 (Olympia Odos) ligas la metropolala regiono di Athina a Patras e Korinto.

Publika transporto[redaktar | redaktar fonto]

Reti di transporto di Athina.
Treno dil metroo trairas l'Agora di Athina.

La sistemo di publika transporto di Athina konsistas ek linei di autobusi, troleobusi, lua metropoliteno, suburbala treni e tramveturi qui konektas la suburbi al centro dil urbo. Existas anke 17.000 taxii che l'urbo.

La sistemo di autobusi konsistas ek cirkume 300 linei kun entote 1839 autobusi, qui servas Athina e lua metropolala regiono. Ultre l'autobusi movata per dizela motori, existas 22 linei di troleobusi (autobusi movata per elektrala motori) kun entote 366 vehili.

La metroo di Athina havas entote 84,5 km, inkluzite 20,7 km di linei anke uzata dal suburbala treni, 3 linei, e 65 stacioni. La maxim anciena lineo - Pireo-Athina-Kifisia - konstruktesis en 1869 quale ferovoyo, uzinte vaporolokomotivi. Nur en 2011 ol juntesis a la Lineo 1 dil metroo. La sistemo di suburbala treni (Proastiakos) konsistas ek 4 linei. La maxim longa - Pireo-Athina-Kiato - havas entote 122 km e 20 stacioni.

Existas tri linei di tramveturi en Athina, entote kun 27 km, 35 vehili e 48 stacioni.

Turismo[redaktar | redaktar fonto]

L'Akropolo, an la centro di Athina.
Mapo pri l'anciena Athina.

Athina esabas destino por turisti de l'antiqueso. Dum la pasinta yardeko, la substrukturo e social afablaji plubonigesis, pos ke l'urbo selektesis por gastigar l'Olimpiala Ludi di 2004. La Greka guvernerio kolokis, kun la helpo del Europana Uniono, por plubonigar l'Internaciona Aeroportuo Eleftherios Venizelos, la metroo e la choseo Attiki Odos. En 2015, ol konsideresis la 3ma Maxim Bona Europala Destino por Turisti, segun plua kam 240 mil votinti.

Lua maxim konocata e vizitata loko esas la Parthenon, anciena templo dedikita a la deino Athena an l'akropolo (citadelo) di Athina. L'akropolo anke havas importanta edifici, exemple l'Erechtheion od Erechtheum, templo Greka konstruktita cirkume 421 aK honorinte Athena e Poseidon qua anke uzesis dal Romani, e la Propylaea, pordeyo an l'eniro dil akropolo.

Muzeo dil Akropolo.

Proxim la staciono Akropoli (Ακρόπολη) jacas la nuna Muzeo dil Akropolo, inaugurita en 2009, qua kontenas plua kam 4.000 originala skulturi ed altra objekti del Akropolo, qui iras de la Bronz-epoko til l'epoko di Bizanco. En la propra loko ube la muzeo konstruktesis existas arkeologiala restaji.

La templo di Zeus.

Fore l'Akropolo, an la centro di Athina, jacas la ruini di templo dedikita a Zeus, la rejo di la dei del Olimpo. Lua konstrukturo komencis dum la 6ma yarcento aK e nur finis dum la regno di Hadrianus, imperiestro Romana.

La nomizita Agora (Αγορά) esis loko por renkontro di komercisti o civitani an la centro dil urbo. En ol existis, inter altri, altaro dedikita a Zeus, biblioteko, e restaji sinagogo konstruktita dum la 3ma yarcento, trovita en 1977 dum exkavi.

La templo di Hefestus, konstruktita dum la 5ma yarcento aK, esas la templo de Anciena Grekia maxim bone prezervata. Omna koloni e granda parto de lua tekto restas integra.

L'odeon di Herodes Atticus.

L'odeon (muzikala teatro) di Herodes Atticus jacas an la sudwestala taluso dil Akropolo, e kompleteskis la yaro 161, e restoresis en 1950. Ol havas kapaceso por 5.000 spektanti.

Muzeo Benaki

La Muzeo Benaki inauguresis en 1930 en la mansio di la familio Benakis. Ol kontenas artal objekti de la prehistorio til nuntempala arto, inkluzite Azian arto, Chiniana porcelano, ed exempleri pri Bizancana arti. En 2004 inauguresis separita muzeo por objekti di arto Islamala, de la 7ma til la 19ma yarcenti, inkluzite Otomana arto.

Kerameikos (Κεραμεικος) esas anciena nekropolo nordweste del Akropolo qua uzesis de adminime la 3ma yarmilo aK.

L'Arko di Hadrianus (Αψίδα του Αδριανού; Apsida tou Adrianou) esas pordeyo qua similesas triumf-arki Romana. Ol jacas an l'anciena choseo qua iras de la centro di Athina til l'Akropolo, e konstruktesis en 131 o 132 depos Kristo.

Stadio Panathinaikos.

La stadio Panathinaikos (Παναθηναϊκό στάδιο) o Kalimarmaros (Καλλιμάρμαρο, "bela marmoro") konstruktesis la yaro 144 por 50.000 spektanti, sub impero di Herodes Atticus, Romana senatano de Athina. Ol esas tote konstruktita de marmoro. En 1896 ol gastigis l'unesma moderna Olimpiala Ludi, ed itere uzesis dum l'Olimpiala Ludi di 2004. Ol esas la lasta loko en Grekia ube l'Olimpiala flamo, pos lua acendo en la monto Olimpo, transferesas ad altra atleto ante komencar lua voyajo vers la sideyi di la Ludi.

Evzoni exekutas la ceremonio di chanjo di la guardo avan la Monumento al Nekonocita Soldato.

En la Placo Syntagma (Πλατεία Συντάγματος, "placo di la Konstituco") esas la centrala placo di Athina.[4] Lua nomo homajas la konstituco di 1844, qua la rejulo Otto di Grekia koaktesis aceptar, pos populala revolto ye la 3ma di septembro 1843.[5] Ol jacas avan l'anciena Rejala Palaco, qua esas la sideyo dil parlamento Greka depos 1934. La placo esas la komercala e politikala centro dil urbo, ed en 2010 e 2012 ol gastigis granda protesti kontre l'ekonomiala krizo Greka. La historiala quartero Plaka jacas a poka disto de ol.

En la placo Syntagma jacas la Tombeyo dil Nekonocita Soldato ed, avan ol, omnadie ye 11:00 kloki eventas ceremonio en ke l'Evzoni, soldati qui uzas uniformi de la 19ma yarcento, exekutas la ceremonio di chanjo di la guardo qua protektas la monumento. La chanjo di la guardo esas granda atraktivo por la turisti.

Diversa altra monumenti, muzei e quarteri ank esas atraktivi por la turisti.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Wikimedia Commons havas kontenajo relatante a: Athina
  1. ATHENS INTERNATIONAL AIRPORT "EL.VENIZELOS". URL vidita ye la 7ma di mayo 2015.
  2. el:Στρατηγική - Όραμα (en Greka). Piraeus Port Authority S.A.. URL vidita ye la 26ma di junio 2010.
  3. World Container Traffic Data 2015. International Association of Ports and Harbors (IAPH). URL vidita ye la 9ma di februaro 2018.
  4. On Foot - Kolonaki-Riggilis Area-Mets. Greek National Tourism Organisation. URL vidita ye la 10ma di septembro 2014.
  5. DOMESTIC POLICY 1833-1897
Chef-urbi di Europana landi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San-Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb