Tallinn

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Tallinn
Tallinn montage1.jpg
Kelk imaji pri Tallin.
Flag of Tallinn.svg Tallinn greater coatofarms.png
Flago di Tallinn Blazono di Tallinn
Lando: Flag of Estonia.svg Estonia
Informo:
Latitudo: 59°26' N
Longitudo: 24°45' E
Altitudo: 0 m
Surfaco: 159,2 km²
Habitanti: 397 617 (2008)
Denseso di habitantaro: 2 498 hab./km²
Horala zono: UTC+2
(UTC+3 dum la somero)
Urbestro: Taavi Aas
Mapo:
Mapo di Tallinn
Oficala retosituo:
http://www.tallinn.ee
Oleviste kirik, la kirko di Santa Olavus esas la maxim alta kirko dil urbo.

Tallinn esas la chef-urbo, maxim populoza urbo e la precipua portuo di Estonia. Ol jacas an la nordala litoro di Estonia, apud la Gulfo di Finlando, 80 km sude de Helsinki.

Nun Tallinn havas tre pitoreska centro antiqua e bela suburbo anciena, ma cirkum l'urbo stacas etajala domi konstruktita dum la Sovietiala epoko.

Tallinn konsistas ek 8 distrikti: Haabersti, Kesklinn (centro), Kristiine, Lasnamäe, Mustamäe, Nõmme, Pirita, Põhja-Tallinn (nordala Tallinn). De ca distrikti le maxim populoza esas Lasnamäe, Mustamäe e Haabersti. Existas pasajero-portuo, aeroportuo, autobuso-staciono e ferovoyala staciono proxim l'urbo-centro. Apud la centro historiala la "city" - nova distrikto kun alta domi - esas konstruktota.

L'anciena urbo kontenas du distrikti: alta urbo e basa urbo. L'alta urbo esas vere la kastelo, e la basa urbo esas la distrikto quan habitis diversa mastri e vendisti.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Fino-Ugriana populi posible ja habitabis la sudo dil gulfo di Finlando dum la 2ma yarmilo aK. En mapo de 1154 dal kartografo Almoravido Muhammad al-Idrisi notesis urbeto o fuorto kun la nomo Kaluria an la loko di nuna Tallinn.

Dana flago dum la Batalio di Lyndanisse.

Estoniani de Räval fondis fuorto sur la kolino Toompea dum la 11ma yarcento. En la Rusa anali ol nomizesas Koliva, en la kroniko da Henrik, Lindanine. En 1219 Dani invadis la fuorto e konstruktis nova fuorto ek petro. Pokope stranjeri komencis uzar la nomo Reval, ma l'Estoni parolis pri Taani linn ‘fuorto (pose ‘urbo’) di Dani’. Depos 1249 Reval (Tallinn) havas urbala yuri, ed ol divenis importanta urbo en Hanso-uniono.

En 1343 Estona rurani revoltis kontre stranjera dominacaji. La revolto - qua divenis konocita kom "la revolto di la nokto di Santa Georgius" represesis dal Germana kavalieri, e reprezentis la fino di Dana dominacajo. Dania pose vendis l'urbo a Germana kavalieri po 1.000 marki.

En 1525 l'urbo konvertesis a Luteranismo. Dum la 16ma yarcento, pro l'ataki di Rusia kontre Germana kavalieri, Tallinn aceptis esar vasalo de Suedia, qua sendis trupi por protektar l'urbo kontre la 29-semana siejo da Ivan la 4ma, de 1570 til 1571.[1]

La portuo Reval en 1853.

L'urbo restis sub domeno di Suedia til la Granda Nordala Milito di 1710, kande Sueda trupi decimacesis per epidemio di pesto e kapitulacis ante l'atako dal Rusi. Tamen, la lokala institucuri restis nedependanta ekonomiale e kulturale de Rusia, pro la kreado dil "dukio di Estonia". Germana linguo anke restis oficala, por la komerco.[2] La judiciistaro di Reval nur abolisesis en 1889, kande komencis la politiki pri "Rusifikado".

Dum la regno di Pyotr la Granda konstruktesis la palaco Kadriorg, fora la muregi del urbo. Dum la 19ma yarcento Tallinn ligesis a Sankt Petersburg per ferovoyo, inaugurita en 1870. Pos ke la rurani liberigesis de la serfeso, multa Estona rurani migris vers l'urbo, e la procento di Estoni en lua habitantaro kreskis de 52% en 1867 til 89% duadek yari pose.

En 1917, dum l'unesma mondomilito, la provizora guvernerio di Rusia donis plusa autonomeso a Estonia. Ye la 25ma di februaro 1918, un dio pos la deklaro di nedependo Estoniana, Germana trupi okupis l'urbo, e nur abandonis ol pos finir la milito. Pose, Estoniani militis pri lua nedependo kontre bolsheviki, e recevis armi del Unionita Rejio tra la portuo di Tallinn.[2]

Sportisti demonstras favorebla al anexo di Estonia a Sovietia en 1940.

Konsequo del pakto Ribbentrop-Molotov, Sovietiani invadis Estonia en agosto 1940. Tallinn transformesis en chef-urbo di la Republiko Socialista Sovietiana di Estonia, ed en la precipua navala bazo di Sovietia, pro lua portuo esar libera de glacio dum la vintro. Politikisti, intelektuali e civitani qui konsideresis 'suspektiti di esar kontrekomunisti' arestesis e deportesis.

Reval (Tallinn) en 1943, dum German okupeso. Fotografuro de Germana arkivi.

En 1941, dum l'operaco Barbarossa, Sovietiani probis defensar l'urbo kun 20.000 soldati, ma balde bezonis transferar li por la defenso di Leningrad. Dum la Germana invado, eventis intensa persekuto kontre komunisti e kontre la juda habitantaro, qua exterminesis preske komplete.

Ye la 9ma di marto 1944, 11% del urbo destruktesis pro Sovietiana bombardi, qui produktis 600 morti. Ye la 16ma di septembro sam yaro, provizora nedependanta guverno establisesis, e de la 20ma til la 22ma di septembro la flago di Estonia levesis super la turmo Pikk Hermann, ante l'arivo di la Reda Armeo.

Omnibuso movita per elektro del epoko Sovietiana e la Hotelo Viru, konstruktita en 1972, adcentre.

Dum la Sovietian epoko la habitantaro e l'ekonomio dil urbo kreskis, e Tallinn transformacesis en la precipua portuo por transportar la cereali de Sovietia. Proxim ol instalesis mashinala e nutrivala industrii. Dum l'Olimpiala Ludi en Moskva, la konkursi por seglobateli eventis en Tallinn, en la quartero Pirita.[3]

La Nacionala Biblioteko di Estonia, inaugurita en 1993 en Tallinn.

Ante finir la yari 1980ma komencis en Tallinn la movado pri la nedependo di Estonia. La katalizivo di la demonstri esis la festivalo di la kansono en Estoniana linguo. Ta festivali atraktas mili di personi omnayare: 300 mil personi en 1988, e 500 mil personi en 1990. Pos la rupto dil Murego di Berlin Estonia deklaris nedependo de Sovietia. Ye la 20ma di agosto 1991, pos 51 yari, Tallinn itere divenis chef-urbo di la nedependanta lando. Pos la nedependo l'urbo subisis granda ekonomiala developo: eventis la rehabilito di lua historiala centro, kreesis lua moderna financala distrikto kun edifici quale la Banko di Estonia, ed anke la nova rezidala quartero Peetri. La historiala centro di Tallinn deklaresis Patrimonio di la Homaro dal UNESKO en 1997.

En aprilo 2007 eventis la maxim grava tumulti de la historio dil urbo pos la nedependo en 1991, kande la monumento konocita kom "La Bronza Soldato", inaugurita en 1947 dal Sovietiani por celebrar la vinko en la Duesma mondomilito, transferesis a la tombeyo di la soldati Estoniana. Dum kin dii eventis tumulti e spolii, e la konfronto inter Rusa radikali e la polico produktis la morto di 1 Ruso.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Quarteri di Tallinn: 1 - Haabersti, 2 - Kesklinn, 3 - Kristiine, 4 - Lasnamäe, 5 - Mustamäe, 6 - Nõmme, 7 - Pirita, 8 - Põhja-Tallinn
Noktal imajo pri Tallinn dum la vintro.

Tallinn jacas an la sudestala rivo dil Gulfo di Finlando, e lua litoro esas longa de 46 km. L'insulo Aegna, jacante en la Gulfo di Finlando proxim la peninsulo Viimsi e kun 2 km² di surfaco totala, apartenas a Tallinn. L'urbo distas 830 km de Warszawa, 260 km de Riga, 314 km de Sankt Petersburg e 860 km de Moskva.

Existas multa lagi en Tallinn, esante la maxim vasta la lago Ülemiste, kun 9,6 km² di surfaco totala, sude del urbo. L'unika importanta fluvio esas Pirita, qua ekfluas norde del urbo. Tallinn esas precipue plana, kun maxima altitudo di 64 metri, an la quartero Nõmme. Dum la lasta glacial epoko, tota regiono jacis sub granda glaciero, qua kompresis la tereno. Pos ke la glacio desaparis, la regiono restabis sub la marala nivelo, e gradope la sulo komencis levar, en proceso qua duras til nun. Pro to, la lago Ülemiste izolesis de la maro 11.500 yari ante nun.

La klimato dil urbo esas moderema kun influo del oceano. La vintri esas tre kolda, obskura e kun poka pluvi. La printempo esas dolca e sika. La somero esas pluvoza e mez-varma, e l'autuno ank esas pluvoza, kun kelka nivo proxim lua fino. La mezavalora temperaturo en julio (maxim varma monato) esas 17,2ºC, dum ke en februaro (la maxim kolda) esas -4,3°C.

Turismo[redaktar | redaktar fonto]

Strado Rataskaevu, un ek la maxim vizitita del urbo.
Pasajero-navi che la portuo di Tallinn.

Tallinn esas l'urbo di Estonia maxim vizitata dal turisti. En 2006 arivis ibe plua kam 2,1 milion turisti, sen inkluzar la personi qui facas 1-dia vizito, o qui arivas ibe per paromi de Helsinki, o la krozonavi qui arivas en lua portuo (en 2006, 311.000 turisti vizitis Tallinn per navo). En 2006 existis 12.068 liti en la hoteli del urbo, e 86,2% de la turisti esis stranjeri. La turismala sezono eventas precipue de mayo til agosto. La precipua viziteri esas Finlandani (34%), Britaniani, Suedi, Germani, Rusi e Norvegiani.[4]

La precipua turistal atraktivo di Tallinn esas lua Mezepokala centro, quankam existas altra loki quin la turisti vizitar, sive nud-pede, sive per biciklo. Dum la somero la plaji en la distrikti Pirita e Haabersti recevas multa viziteri. La strado Rataskaevu an la centrala quartero recevas multa turisti pro lua restorerii e butiki qui vendas artikli di lano e ledro.[5]

25ma Festivalo pri la Kansono.

La Festivalo di la Kansono (Estoniane: Laulupidu) konsideresas Orala Patrimonio de la Homaro, dal UNESKO. Ol eventas ye singla kin yari an la Parko dil Festivalo di la Kansono (Lauluväljak), qua povas gastigar plua kam 70 mil personi. Samatempe, eventas la Festivalo pri Danso di Estonia, en la stadio Kalevi Keskstaadion, kun kapaceso por 12.000 spektanti.

La parko Lauluväljak anke uzesas por spektakli di internaciona artisti, exemple Iron Maiden, Red Hot Chili Peppers, Michael Jackson, Tina Turner, 50 Cent, Metallica, The Rolling Stones, Elton John, edc.

La kastelo Toompea loss, nuna sideyo dil Parlamento.
La domo Stenbock an la kolino Toompea.

La kolino Toompea (de la Germana vorto Domberg, "kolino di la katedralo") okupas cirkume 7 hektari an la centro di Tallinn. L'origino di lua nomo esas la katedralo di Santa Maria, konstruktita en 1240 dal Dani. Toompea esas 20 til 30 metri plu alta kam la regioni vicina, e dum la Mezepoko konstruktesis kastelo ibe, qua konquestesis dal Dani en 1219. En 1346 ol vendesis a la Germana kavalieri. Dum la 18ma yarcento adjuntesis altra edifico a la kastelo, qua nune uzesas dal Parlamento (Riigikogu) di Estonia. La domo Stenbock (Stenbocki maja), anciena domo dil komto Jakob Pontus Stenbock e nune la sideyo dil exekutiva povo di Estonia, anke jacas en Toompea. De ibe, on povas havar bela panoramala vidado pri Tallinn.

La centrala placo di Tallinn.
Kirko di Santa Olavus.

An la centrala placo (Raekoja plats) dil centro di Tallinn kelkafoye eventas muzikala koncerti od spektakleti ed existas multa drinkerii e restorerii. La placo konstante gastigas stradala merkato ube la turisti povas komprar suveniri.

La kirko di Santa Olavus (Oleviste kirik) posible konstruktesis dum la 12ma yarcento, ante la konquesto dil urbo dal Dani, en 1219. Ol konsakresis al rejulo Olaf la 2ma di Norvegia (995 til 1030, kanonizita quale Santa Olavus). Ol subisis granda rikonstrukturo dum la 14ma yarcento. Lua turmo-pinto esas alta de 128 metri.

La kirko katolika di Santa Nikolaus (Niguliste kirik) konstruktesis dum la 13ma yarcento, inter 1230-1275, e subisis serioza domaji pro Sovietiana bombardo en 1944, dum la duesma mondomilito. Nune ol uzesas quale muzeo ed aulo por koncerti.

La katedralo ortodoxa di Santa Alexander Nevsky (Aleksander Nevski katedraal) konstruktesis de 1894 til 1900, kande Estonia esis parto de Rusa imperio. Pos l'unesma nedependo di Estonia, la katedralo konsideresis simbolo del opreso Rusa, e preske demolisesis en 1924. To ne eventis, pro la masiva konstrukturo dil edifico.

Muzei[redaktar | redaktar fonto]

Tallinn havas plua kam 60 muzei e galerii pri arto. La precipua esas:

La submara navo Lembit, an la muzeo Lennusadam.
  • La Marala Muzeo di Estonia, Eesti Meremuuseum prezervas multa objekti pri la pasinta marala agadi del urbo. Lua kolektaji okupas du edifici: la turmo "Grosa Margreta" (Paks Margareeta, konstruktita dum la 16ma yarcento por observar la portuo), e l'anciena portuo por hidroavioni Lennusadam, qua riapertesis en 2012. Ibe jacas, inter altri, la submara navo EML Lembit konstruktita en 1934, la glacioruptila navo Suur Tõll konstruktita en 1914, e la torped-balayero EML Kalev (M414).
  • La Muzeo pri l'Okupadi (Okupatsioonide muuseum) jacante ube la strado Toompea renkontras la bulvardo Kaarli, apertesis ye la 1ma di julio 2003. Ol montras objekti e fotografuri de 1940 til 1991, kande Estonia okupesis dal Sovietiani, pose dal Germani, ed itere dal Sovietiani.
  • La Muzeo Estoniana en Libera Aero (Eesti Vabaõhumuuseum) esas rikonstrukto en la sama skalo di rurala vilajeto de la 18ma yarcento, kun kirko, skolo, domi, ventomuelilo e farmodomo. Entote ol okupas 72 hektari e havas 80 edifici, che la subquartero Rocca al Mare.
  • La Muzeo pri la KGB, an la 23ma etajo dil Hotelo Viru. Ibe povas videsar uniformi, equipuri e dokumenti del agenti di KGB qui spionis viziteri e habitanti dil urbo.
La Muzeo pri Arto di Estonia.
  • La Muzeo pri Arto di Estonia jacas an la palaco Kadriorg (Estoniane: Kadrioru loss, Germane:Schloss Katharinental), konstruktita dal caro Petrus la 1ma di Rusia por l'imperiestrino Yekaterina la 1ma di Rusia. Ambe la nomi Estoniana e Germana por la palaco signifikas "la valo di Yekaterina". Nune ol gastigas permanante artala objekti de la 16ma til la 20ma yarcenti. Parto ek lua kolektajo, kun objekti de la 18ma til la 20ma yarcenti, jacas an la muzeo "Kumu", Estonian abreviuro por "Kunstimuuseum" (muzeo pri arto), en edifico inaugurita la yaro 2006.
  • En l'anciena koqueyo dil palaco Kadriorg jacas la Muzeo Mikkel (Mikkeli muuseum), qua gastigas permanante 600 objekti, precipue arto e ceramikal objekti del Ocidento ed anke porcelano Chiniana, qui donacesis al muzeo en 1994 dal artala kolektero Johannes Mikkel.
  • La muzeo Niguliste okupas l'antea kirko di Santa Nikolaus, e gastigas exempleri pri l'arto ekleziala di sep yarcenti, de la Mezepoko til kelk yari pos la Reformo Protestanta.
  • La Muzeo pri l'Arto Aplikata e pri la Desegno gastigas plua kam 15.000 objekti di porcelano, ceramiko, texala arto, vitro, juvelavari, labori en metalo, mobli, edc.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Wikimedia Commons havas kontenajo relatante a: Tallinn
  1. Kinder, Hermann; Higelmann, Werner (1991) - Atlas zur Weltgeschichte - . pp. 265
  2. 2,0 2,1 Taylor, Neil (2007) - Tallinn, 2nd: The Bradt City Guide (Bradt Mini Guide) - . (Anglia)
  3. (12ma di aprilo 1979) Leningrado, Kiev, Tallin, y Minsk, sedes olímpicas además de Moscú (en (Hispana)). El País. URL vidita ye la 27ma di oktobro 2017.
  4. Tourism and Accommodation. Tallinn.ee. URL vidita ye la 2ma di oktobro 2008.
  5. Rataskaevu Street. Trip Advisor. URL vidita ye la 28ma di oktobro 2017.
Europana chef-urbi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb