Dania

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Dania
Kongeriget Danmark
Flag of Denmark.svg National Coat of arms of Denmark.svg
Flago di Dania Blazono di Dania
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Der er et Yndigt Land
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
EU location DEN.png
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: København
· Habitanti: 1,181,239 (2010)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: København
· Habitanti: {{{Habitanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Daniana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Monarkio
· Rejino: Margrethe la 2ma
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: {{{Generala_guberniestro}}}
· Chefministro: Lars Løkke Rasmussen
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (134ma granda)
· Totala: 42,925.46[1] km²
· Aquo: 1,64%
Habitanti: (110ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2016)
· Totala: 5,707,251[2] (2016)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 127,9 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Krona di Dania
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .dk
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo, 91,6%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Dania, en formo longa Rejio di Dania, en Dana Danmark e Kongeriget Danmark, esas lando en nordal Europa, e la min granda de Skandinavia. Ol havas frontieri sude kun Germania, ed este (tra la ponto Øresund/Öresund, qua unionas la du landi), Suedia.

La Rejio di Dania esas suverena stato qua kompozesas ek tri landi: Dania propre dicita (formacita per la peninsulo di Jutlando pluse arkipelago kun 443 insuli, di qui cirkume 70 habitesis) qua esas membro di Europana Uniono depos 1973, e du autonoma teritorii: Faero e Grenlando, rispektive en nordal Atlantiko ed Arktiko.

Dania propre dicita havas entote 42,925.46 km² e 5,707,251 habitanti en januaro 2016.[2] Lua chef-urbo esas København, qua jacas an l'insulo Zelando.

Bazala fakti pri Dania.

Historio[redaktar | edit source]

Sunala charo di Trundholm.
 Precipua artiklo: Historio di Dania

La maxim anciena homala restaji trovita en Dania datizas de 130,000 til 110,000 yari ante Kristo.[3] L'unesma konocata habitanti di Dania vivis cirkum 13,500 aK. Agrokultivo existis en la regiono depos 3,900 aK. De la Bronz-epoko (c.1800 til 600 yari aK) restas multa tumuli ed anke la "sunala charo di Trundholm", statuo kun charo qua transportas disko reprezentante la suno.

Dum la Fer-epoko ante l'arivo di Romani (500 aK til la yaro 1) homala grupi qui vivis en la regiono komencis ekmigrar sude, e l'unesma Dani venis a la regiono ulatempe inter 500 aK e 400. Romani komercis kun la regiono, e multa Romana moneti trovesis en la regiono. Anke trovesis Kelta restaji.

Vikinga expanso de l'8ma til la 11ma yarcenti.

Dum la komenco dil 8ma yarcento, pagana populi qui vivis en la regiono organizis su e formacis la populo Vikingo. Granda konstruktisti di navi, ili koloniigis e dominis multa regioni en nord-Europa note Islando, Irlando, Britania, Normandia, Rusia, e mem Newfoundland en fora westo. En 965, dum la rejio di Harald la 1ma, li konvertesis a kristanismo.

Dum Mez-epoko, Daniana reji guvernis parto di Estonia e Skandinavia. En 1397 Dania eniris Kalmar-Uniono, kun Norvegia e Suedia. Ica uniono mantenis Skandinavia unionita til 1523, kande Suedia livis ol.

En 1536 Dania konvertesis a Luteranismo. Inter 1611 e 1613 rejulo Christian la 4ma di Dania militis kontre Suedia en Kalmar-milito, ma ne sucesis unigar Dania e Suedia. Pos la milito, Suedia koaktesis pagar 1 milion arjenta moneti kom milita indemneso a Dania. Rejulo Christian uzis ca pekunio por fondar urbi, exemple Glückstadt, Christiania (nune Oslo) e Kristianstad.

Fairo en Kobehavn, pos Angla atako en 1807.

Dum la regno di Napoleon Bonaparte en Francia, Dania probis restar neutrala, ma l'Unionita Rejio konsideris enemikala ta akto, e atakis København en 1801 ed en 1807, e kontrolis la maro inter Dania e Norvegia. Ta kontrolo esis funesta por Danian ekonomio, ed en 1813 l'uniono Dania-Norvegia divenis bankrota. Kande Napoleon 1ma vinkesis, Kongreso di Wien demandis la dissolvo dil uniono Dania-Norvegia. Pose, la kontrato di Kiel demandis la sama.

En 1864 Dania cedis la provinco di Schleswig-Holstein a Prusia. Dum l'unesma mondomilito lando restis neutrala. Pos la milito, rejulo Christian la 10ma insistis en plebicito pri la restituco o no di Schleswig-Holstein a Dania. Du plebiciti eventis, ye la 10ma di februaro ed ye la 14ma di marto 1920. Konseque la 10ma di julio sam yaro Dania retro-recevis nordo di Schleswig.

Ye la 9ma di aprilo 1940 nacional-socialista Germania invadis Dania. Danian armeo kapitulacis pos du hori. Dum German okupeso, en 1944 Islando ruptis ligili kun Dania e divenis nedependanta.

Pos la milito, Dania divenis membro dil Unionita Nacioni, di NATO e, pos referendo en 1973 - quankam sen la partopreno di Faero - dil Europana Komuneso Ekonomiala (EKE), nune Europana Uniono. Grenlando ganis autonomio en 1979, abandonis EKE en 1986, ed en junio 2009 ol ganis suvereneso e divenis stato en la rejio di Dania.

Politiko[redaktar | edit source]

Rejino Margrethe la 2ma.
En la palaco Christiansborg lojigas la parlamento, la Supra Korto e la guvernala oficeyi.

La konstituco di Dania aprobesis en 1849 e sufris lua lasta revizo ye la 5ma di junio 1953[4]. Segun ol, Dania esas konstitucala monarkio. Nuna chefo di stato esas rejino Margrethe la 2ma di Dania. La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua indikesas dal rejino ed esas membro de la partiso kun la maxima nombro di membri en la Folketing (Dana parlamento). Nuna chefministro esas Lars Løkke Rasmussen.

La Parlamento (Folketing) havas 179 membri. Grenlando e Faero Insuli esas autonoma teritorii di Daniana Rejio, e singla havas du reprezentisti en Folketing. En Folketing aprobesas la legi qui adoptesos en Dania ed, en limitizita kazi, anke en Faero e Grenlando. Dania havas sistemo kun multa partisi, e de la komenco dil 20ma yarcento til nun, nula partiso atingis sole la majoritato en parlamento.

Judiciala povo esas nedependanta e forte profesionala. Daniana judiciisti indikesas dal rejo. Supra korto di Dania esas la maxim alta civila e kriminala korto di lando.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Dania.
Daniana peizajo karakterizesas per basa tereni.

Dania havas 43,094 km² di surfaco totala, di qui 55.99% esas kultivebla. Faero havas 1,399 km² ed esas arkipelago qua jacas 320 nord-nordweste de Britania. Ja Grenlando havas 2,166,086 km² ed esas la maxim granda ne-kontinentala insulo.

Dania konsistas ek la peninsulo di Jutlando pluse 1,419 insuli, di qui 443 havas propra nomi. La maxim granda disto de nordo til sudo esas 452 km, e de esto til westo esas 368 km. Tereni ordinare esas basa e sabloza en la litoro, e kultivebla tereni marfore. La mezavalora altitudo di lando esas 31 metri, e la maxim alta monto havas 170.8 metri (monto Møllehøj).

Klimato di Dania esas temperema. Vintri ne esas tre kolda, kun mezvalora temperaturi di 0ºC, dum ke en someri la mezvalora temperaturo esas 15,7 °C. Pluvas dum 121 dii omnayare, specale dum autuno, kun mezvalora pluvozeso yarala di 712 mm.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Konstrukturo di navi en Skagen, Dania.
Moderna agrokultivo en Dania.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Dania

Dania havas un ek la maxim alta KLP per persono del mondo, ed esas un ek la maxim libera del mondo segun l'Indexo pri Ekonomiala Libereso. Antee l'agrokultivo esis la dominacinta agado di lando, ma pos 1945 l'industrio kreskis multe, ed en 2006 ol reprezentis cirkume 25% de lua KLP, dum ke agrokultivo reprezentis min kam 2%.[5] La precipua industrii esas fero e stalo, kemiala produkturi, nutrivi, farmaciala produkturi, navala konstruktado, e konstruktado di edifici e domi.[4] Pri agrokultivo, la precipua produkturi esas legumi, produkturi de gardenokultivado, lakturi e karno di bovi e porki. L'agrokultivo esas intensa, ed uzas 64% de la teritorio di lando. La produkturi di agrokultivo e la nutrivi reprezentas cirkume 20% de l'exportacaji totala.

Lando refuzis l'adopto di Euro kom monetaro ye la 1ma di januaro 1999.

Demografio[redaktar | edit source]

Granda parto di Daniana habitantaro decendas de Skandinaviana populi. Enmigranti reprezentis 8,9% ek tota la habitantaro ye la 1ma di januaro 2007, segun oficala statistiki.

La tri precipua municipi di lando esas København (1,931,467 habitanti en 2012), Aarhus (252,017 habitanti en 2011) ed Aalborg (201,242 habitanti en 2012).

Kulturo[redaktar | edit source]

Publika skolo esas gratuita. Preske 99% de la habitantaro studias o studiis primara skolo, 86% kompletigis sekundara skolo e 41% l' universitato.

Literaturo[redaktar | edit source]

Hans Christian Andersen, la maxim konocata Daniana skriptisto.

La maxim anciena formo di literaturo esis miti de 10ma e 11ma yarcenti. Saxo Grammaticus, qua skribis en latina linguo, esas konsiderata l'unesma Daniana skriptisto.

Romantikismo influis verki kom "Desbela Anadyuno" de Hans Christian Andersen. En recenta yari, Nobel-laureati Henrik Pontoppidan e Johannes Vilhelm Jensen, plu Grundtvig, Karen Blixen, Gustav Wied, William Heinesen, Martin Andersen Nexø, Hans Scherfig, Tom Kristensen, Klaus Rifbjerg, Dan Turéll, Tove Ditlevsen, Inger Christensen e Peter Høeg esas important autori en Daniana linguo.

Muziko[redaktar | edit source]

En muziko, Carl Nielsen divenis notora por lia 6 simfonii. En recenta yari, muzikisto Lars Ulrich de bando Metallica, plu bandi kom Raveonettes, D-A-D, Volbeat, Mercyful Fate, Junior Senior, King Diamond, Goodiepal, Whigfield, Michael Learns to Rock, Alphabeat, Infernal, Oh Land e pop-bando Aqua atingis populala suceso.

Cinemo[redaktar | edit source]

Lars von Trier.

Lars von Trier esas nune la maxim konocata filmifisto di Dania. Aktori Gabriel Axel e Bille August en 1987, e filmifistino Susanne Bier en 2011 ganis Oscar-premio por lua verki. Malgre nulatempe recevar Oscar, Carl Theodor Dreyer nune esas konsiderata un di maxim importanta filmifisti dil historio.

Sporto[redaktar | edit source]

La maxim populara sporto di Dania esas futbalo. Segliro, altra aquala sporti, golf-ludo, teniso e biciklismo anke esas populala. Kelka notora Daniana sportisti esas tenisistino Caroline Wozniacki, biciklisto Bjarne Riis, futbalisti Peter Schmeichel, Michael e Brian Laudrup, edc.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Eroro: template:cite web: Vu mustas precize definar la parametri url e title
  2. 2.0 2.1 FOLK1A: Population at the first day of the quarter by region, sex, age and marital status. Statistics Denmark. URL vidita ye la 26ma di aprilo 2016.
  3. Michaelsen, Karsten Kjer, "Politikens bog om Danmarks oldtid", Politikens Forlag (1. bogklubudgave), 2002, ISBN 87-00-69328-6
  4. 4.0 4.1 The World Factbook - Denmark
  5. Denmark:Economy. Pearson Education. URL vidita ye la 29ma di mayo 2014.
Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo


LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen