Islando

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Islando
Lýðveldið Ísland
Flag of Iceland.svg Coat of arms of Iceland.svg
Flago di Islando Blazono di Islando
Nacionala himno:
Lofsöngur
Europe location ISL.png
Urbi:
Chefurbo: Reykjavík
· Habitanti: 113 387 (2005)
Precipua urbo: Reykjavík
Lingui:
Oficala lingui: Islandana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Guðni Thorlacius Jóhannesson
· Chefministro: Sigurður Ingi Jóhannsson
Surfaco: (107ma granda)
· Totala: 103 000 km²
· Aquo: 2,7 %
Habitanti: (172ma granda)
· Totala: 319 756 (2008)
· Denseso di habitantaro: 3,1 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Islandana krono
Veho-latero: dextre
ISO: IS
ISL
352
Reto-domeno: .is*
Precipua religio: kristanismo (Luteranismo)
Oficala retosituo: http://www.iceland.is/


Islando esas insulo e lando qua jacas en nordal Europa.

Bazala fakti pri Islando.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Islando

L'unesma habitanti di Islando desembarkis en l'insulo en 874. Ingólfr Arnarson divenis l'unesma permanent habitanto dil insulo[1]. Cirkume la yaro 1000 la habitanti adoptis kristanismo kom religio. En 1262 ol divenis parto di Norvegiana rejio.

Dum la fino dil 14ma yarcento l'insulo divenis Dana teritorio. Ye la 1ma di decembro 1918 ol divenis nedependanta rejio, ed ye la 17ma di junio 1944 ol adoptis la republiko.

En 1949 ol divenis membro di NATO. Pos la Duesma mondomilito l'ekonomio kreskis multe, preter-vehita da industrio di peskado.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

L'Alþingi, parlamento di Islando.

La Parlamento di Islando (en Islandana linguo: Alþingi, pronuncez 'Althigi') kreesis en 930, e konsideresas la maxim anciena parlamentala demokratio de la mondo. Nune, l'Alþingi havas 63 membri, qui elektesas dal populo por 4 yari.

De la 17ma di junio 1944 til nun Islando esas parlamentala republiko. La prezidanto elektesas dal populo por 4-yara periodo. Lu selektas la chefministro inter la membri del parlamento. La nuna prezidanto, pos la 1ma di agosto 2016 esas Guðni Thorlacius Jóhannesson.

La Supra Korto esas la maxim alta korto di apelo di Islando. Ol konsistas ek 9 judiciisti, indikita dal prezidanto di la republiko e konfirmita dal ministro por internal aferi. La nuna konstituco di la lando adoptesis ye la 17ma di junio 1944, kande la lando divenis republiko.

Islando esas membro di NATO me ne di EU.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Islando kun lua precipua urbi.

Islando jacas an la nordo dil Oceano Atlantiko, sude de la Polala Arktika Cirklo. Geografie ol konsideresas parto di Europa, ma geologiale ol apartenas ad Europa ed Amerika. La maxim proxima insuli esas Grenlando, jacante 287 km adweste, e Faero, jacante 420 km adsude. La maxim proxima kontinentala lando esas Norvegia, 970 km adeste.

Islando esas la 18ma maxim granda insulo del mondo, e la 2ma maxim granda de Europa pos Britania. Ek lua surfaco, 62,7% kovresas per tundro, 14,3% kovresas per lagi e glacieri e nur 23% kovresas per vejetantaro.[2] La maxim granda glaciero esas Vatnajökull, havante 8.190 km² di surfaco totala, la maxim granda glaciero de Europa.

Proxim Islando existas cirkume 30 insuli, inkluzite Grímsey, qua jacas exakte an la Polala Arktika Cirklo. Lua fluvii fluas de la centro del insulo vers la litoro. La du maxim longa fluvii esas Þjórsá, longa de 230 km an la sudwesto di la lando, e Jökulsá á Fjöllum, an la nordwesto di la lando e longa de 206 km.

Lua chefurbo e precipua urbo esas Reykjavík. Altra urbi importanta esas Akureyri, Reykjanesbær, Kópavogur e Hafnarfjödur.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Islando

La valuto di Islando esas Islandana krono. Segun inquesto qua eventis ye la 5ma di marto 2010 pri l'adopto di Euro, 31% ek la votinti esis favorebla dum ke 69% esis kontra[3].

Dum la lasta yardeko, la manufakturi e la servadi di Islandana ekonomio diversigesis, note la developo di programi por komputeri, bioteknologio, e financala servadi.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Nuna habitanti di Islando decendas da mixo inter Vikingi e Kelti. La habitantaro koncentresas en Reikjavík e lua metropolala regiono, qua havas entote 200.000 habitanti, o 64% ek tota habitantaro.

La maxim multa habitanti (75.06%) esas luterani. Altra kristani esas 11.72%. Tamen, religiala frequento esas basa. Segun studiado publikigita en 2001, 23% de la habitanti fakte esas ateisti o agnostika.

Islandani ne uzas familiala nomi oficale. Oficala esas la prenomo, ed, exemple, telefonilo-katalogi esas ordinita segun prenomi.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

La klasika literaturo di Islando kompozesas da rakonti (nomizita saga) pri l'anciena hitorio di lando. Exemple, la Brennu-Njáls saga pri epika sangoza feuto, od Eiríkis saga, pri la deskovro di Grenlando e Vinlando, nuna Newfoundland. La Biblo tradukesis ad Islandana e publikigesis en la 16ma yarcento. En la 19ma yarcento la precipua poeto esis Jónas Hallgrímsson. En la 20ma yarcento Halldór Laxness divenis la maxim notora Islandana skriptisto, e recevis la Nobel-premio pri Literaturo en 1955.

Björk esas un ek la maxim konocata kantistini di Islando. La bando Sigur Rós anke esas notora.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. Tomasson, Richard F. (1980) - Iceland, the first new society - . U of Minnesota Press.
  2. Statistics Iceland (2001). Iceland in statistics (en Angla). Statice.is. URL vidita ye la 21ma di julio 2010.
  3. Gallup Iceland Euro poll

Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]

en Angla:

Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo