Historio di Dania

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Sunala charo di Trundholm.
Dolmeno de la 3ma yarmilo aK proxim Vinstrup.

Homala restaji de 130 000 til 110 000 yari ante Kristo esas la maxim anciena trovita en Dania.[1] L'unesma konocata civilizuro di Dania vivis cirkum la yaro 13 500 aK. Agrokultivo existis en la regiono depos 3 900 aK. De la Bronz-epoko (c.1800 til 600 yari aK) trovesis multa tumuli ed anke la "sunala charo di Trundholm", statuo kun charo qua transportas disko reprezentante la suno.

Dum la Fer-epoko ante l'arivo di Romani (500 aK til la yaro 1) homala grupi qui vivis en la regiono komencis ekmigrar sude, e l'unesma Dani venis a la regiono ulatempe inter 500 aK e 400. Romani komercis kun la regiono, e multa Romana moneti trovesis en la regiono. Anke trovesis Kelta restaji.

Aros (Aarhus), Vikinga urbo, en 950.
Vikinga expanso de l'8ma til la 11ma yarcenti.

Dum la komenco dil 8ma yarcento, pagana populi qui vivis en la regiono organizis su e formacis la populo Vikingo. Granda konstruktisti di navi, ili koloniigis e dominis multa regioni en nord-Europa note Islando, Irlando, Britania, Normandia, Rusia, e mem Newfoundland fore westo. En 965, dum la rejio di Harald la 1ma, li konvertesis a kristanismo.

Dum Mez-epoko, Dana reji guvernis parto di Estonia e Skandinavia. En 1397 Dania eniris Kalmar-Uniono, kun Norvegia e Suedia. Ica uniono mantenis Skandinavia unionita til 1523, kande Suedia separis su de ol.

La protestanta reformo komencis en Dania dum la yari 1520ma. En 1524, Hans Mikkelsen e Christiern Pedersen tradukis la Nova Testamento a la linguo Dana, qua rapide vendis bone.[2] En 1536 Dania konvertesis a Luteranismo.

Inter 1611 e 1613 rejulo Christian la 4ma di Dania-Norvegia militis kontre Suedia en la milito di Kalmar, ma ne sucesis unionar Dania e Suedia. Pos la milito, Suedia koaktesis pagar 1 milion arjenta moneti kom milital indemneso a Dania. Rejulo Christian uzis ca pekunio por fondar urbi, exemple Glückstadt, Christiania (nune Oslo) e Kristianstad. La povo di Dania-Norvegia kreskis dum la 17ma yarcento, ma en 1643, Suedi invadis Dania sen deklarar milito, e balde recevis la suporto de Nederlando. Pos la milito, Dania perdis l'insulo Gotland por Suedia.

Fairo en Kobehavn, pos Angla atako en 1807.

Dum la regno di Napoleon Bonaparte en Francia, Dania probis restar neutrala, ma l'Unionita Rejio konsideris enemikala ta akto, e atakis København en 1801 ed en 1807, e kontrolis la maro inter Dania e Norvegia. Ta kontrolo esis funesta por Danian ekonomio, ed en 1813 l'uniono Dania-Norvegia divenis bankrota. Kande Napoleon 1ma vinkesis, Kongreso di Wien demandis la dissolvo dil uniono Dania-Norvegia. Pose, la kontrato di Kiel demandis la sama.

En 1864 Dania cedis la provinco di Schleswig-Holstein a Prusia. Dum l'unesma mondomilito lando restis neutrala. Pos la milito, rejulo Christian la 10ma insistis en plebicito pri la restituco o no di Schleswig-Holstein a Dania. Du plebiciti eventis, ye la 10ma di februaro ed ye la 14ma di marto 1920. Konseque la 10ma di julio sam yaro Dania retro-recevis nordo di Schleswig.

Ye la 9ma di aprilo 1940 nacional-socialista Germania invadis Dania. Danian armeo kapitulacis pos du hori. Dum German okupeso, en 1944 Islando ruptis ligili kun Dania e divenis nedependanta.

Pos la milito, Dania divenis membro dil Unionita Nacioni, di NATO e, pos plebicito en 1973 - quankam sen la partopreno di Faero - dil Europana Komuneso Ekonomiala (EKE), nune Europana Uniono. Grenlando ganis autonomio en 1979, abandonis EKE en 1986, ed en junio 2009 ol ganis suvereneso e divenis stato en la rejio di Dania.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Michaelsen, Karsten Kjer, "Politikens bog om Danmarks oldtid", Politikens Forlag (1. bogklubudgave), 2002, ISBN 87-00-69328-6
  2. C. F. Bricka (editor) (1903). Tausen, Hans, 1494-1561, evangelisk Reformator og Biskop (en Dana). Dansk Biografiske Lexicon. pp. 100–114 Gyldendal. URL vidita ye la 9ma di septembro 2008.

Extera ligli[redaktar | redaktar fonto]


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano