Historio di Nederlando

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Prehistorio til la Romana imperio[redaktar | edit source]

Ligna figuro trovita en Willemstadt.
Romana maskilo pri kavalkero, trovita proxim Leiden.

Homi ja habitis nuna Nederlando 37,000 yari ante nun. En 2009 parto di un kranio de Neanderthal evante 40,000 yari trovesis en Norda Maro, apud Zelando. De cirkume 800 aK til 450 aK Kelta populi vivis en la regiono. De 57 aK til 53 aK Julius Cezaro gradope konquestis la regiono. Romani guvernis la regiono til 410.

Mezepoko[redaktar | edit source]

Dum la rejio di Karolus la 5ma la regiono di nuna Nederlando divenis parto di la 17 Provinci, qua inkluzis nuna Belgia e Luxemburgia. En 1579 la nordo di regiono unionis e formacis l'Utrecht Uniono, kontrato di reciproka defenso kontre Hispana armeo.

Ye la 26ma di julio 1581 la provinci (qua formacis nuna Nederlando) adoptis un deklaro di nedependo, renversis oficale la rejulo Felipe la 2ma ed adoptis la republiko, qua duris til 1795. Felipe, filiulo di Karolus la 5ma, ne aceptis la nedependo, e milito duris til 1648.

17ma yarcento til l'unesma mondomilito[redaktar | edit source]

Nederlandana koloniala imperio komencis kreskar dum la 17ma yarcento. En 1614 Nederlandani fondis Nieuw Amsterdam - nune New York - en la sudo dil insulo Manhattan. En Sudafrika Nederlandani establisis su en 1652. Cirkum 1650 Nederlandani posedis aproxime 16,000 komercala navi[1], e lua populo kreskis de 1.5 til 2 milioni habitanti. Multa ekonomiala historiisti konsideras Nederlando kom la bersilo di moderna kapitalismo. En Amsterdam fondesis l'unesma borso dil mondo.

Ye la 19ma di januaro 1795, un dio pos princo Willem la 5ma di Orange fugar vers Anglia, Bataviana republiko proklamesis, simila a Franciana republiko, e lastis til la 5ma di junio 1806. De 1806 til 1810 Napoleon Bonaparte establisis Rejio di Holando kom marioneta stato, kontrolita da sua fratulo Louis Bonaparte. En 1810 Napoleon enkorpigis Holando a Franca imperio. L'enkorpigo duris til 1813.

En 1815 Kongreso di Wien establisis l'Unionita Rejio di Nederlando, expansita sude por kontrolar nuna Belgia e Luxemburgia. En 1830 Belgiani revoltis e deklaris nedependo. En 1890 l'uniono kun Luxemburgia cesis.

Dum l'Unesma mondomilito, lando esis forte volvita en milito quankam ol restis neutra[2]. Germaniani projetis invadar lando, ma generalo Helmuth Johann Ludwig von Moltke abortis la plano. Nederlando furnisis vari a Germania til Britaniana blokuso en 1916.

Afsluitdijk[redaktar | edit source]

Ye la 28ma di mayo 1932, la Afsluitdijk, digo qua separis la Norda Maro de la salaqua bayo la Zuiderzee, esis kompletigata. La longeso di la digo esas 32 km, ed olua konstruktado komencis en 1927. Ol kreis nova sensala lago la IJsselmeer. Pose, automobilo-voyo liganta Norda Holando e Frizia esis konstruktata sur la digo. En 25 di septembro 1933 la Afsluitdijk esis oficala apertata; monumento merkis la loko ube la digo esis klozita.

Duesma mondomilito[redaktar | edit source]

Rotterdam, pos atako di nacionalsocialisti en 1940.

Ye la 10ma di mayo 1940 dum Duesma mondomilito Nacionalsocialista Germania invadis Nederlando por atakar Francia ye la 14ma di mayo Nederlando kapitulacis. Dum German okupeso, cirkum 100,000 judi transportesis vers koncentreyi en Germania, Polonia e Chekoslovakia, inkluzite juda puerino Anne Frank. Nur 876 transvivis til fino di la milito.

Pos la milito[redaktar | edit source]

Lando esis un ek la fondinti di Benelux (ekonomial federo kun Belgia e Luxemburgia) en 1944 e pose esis un ek sis fondinti Europana Karbono- e Stalo Komuneso en 1951, embriono di nuna Europana Uniono. Lando anke esis un ek la 12 fondinti di NATO, ye la 4ma di aprilo 1949. Dum la 1960a e 1970a yari eventis multa sociala transformi: yuni, specale studenti, refuzis tradicional etiko ed avancis en temi kom yuro di mulieri, sexualeso, desarmizo ed ekologiala temi.

Ye la 10ma di oktobro 2010 Nederlandan Antili desaparis. Kom rezulto di referovoti, Bonaire, Sint Eustatius e Saba decidis enkorpigar su a Nederlando kom specala municipi, dum ke Aruba, Sint Maarten e Kuracao votis por divenar suverena monarkii en la rejio di Nederlando.

Referi[redaktar | edit source]

  1. The middle colonies Digital History
  2. Abbenhuis, Maartje M. The Art of Staying Neutral. Amsterdam: Amsterdam UP, 2006.


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano