Historio di Andora

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Commons-emblem-trademark-issue.svg
Ica artiklo bezonas revizo gramatikala. – Ka vu povas helpar ni revizar ica artiklo?

Andora esas mikra lando inter Hispania e Francia qua kreesis ye la 9ma yarcento.

Mez-epoko[redaktar | edit source]

L'unesma dokumento ube onu mencionas Andora esas la protokolo di sakrigo dil katedralo di Urgell, dum la 9ma yarcento, ube onu dicis ke Andora esis feudo dil komto di Urgell. Dum la 12ma yarcento la komto donacis ilua yuri a l'episkopio di Urgell. Poste eventis konflikti inter l'eklezio e nobeli, e l'episkopio submisesis a la Franca komto di Foix. Dum la 13ma yarcento establisesis sistemo di partopreno di la povo inter l'episkopo di Urgell e la komto Franca por solvar l'existanta konflikto. En 1419 establisesis l'unesma parlamento, qua ankore existas.

18ma e 19ma yarcenti[redaktar | edit source]

Komence la 19ma yarcento, Andora restis neutrala dum la Milito pri Hispana Sucedo. En 1715, l'episkopo di Urgell, Simeón de Guinda, diktis diversa normi en qui indikis al konsulo di la Vali di Andora obediar nula ordeno que ne esus expedita dal rejio di Francia o lu mem.

En 1748, Antoni Fiter i Rossell, doktoro en yuro e naskinta en Ordino, rekopilis l'uzi e kostumi di Andora en la kodexo nomizita Manual Digest. En ta libro transkriptesis omna gardita da l'Andoran arkivi.

En 1789, la krako dil Franca revoluciono pozis Andora inter du konfrontita povi: Francia e Hispania. La Franciana revolucioneri negis mantenar la pariatge pro lua feudala karaktero e interrompis, suspendinta anke la relati kun Francia e la perceptado dil tributi dil Qüesta. En 1794, en milito kun Hispania, Franca detachmento penetris til la vilajeto Soldeu pro okupar l'urbo La Seu d'Urgell. Reprezenteri di Andora iris a Puigcerdá e konvinkis la generalo Chabretde por renuncar ta operaco. En 1806, Napoléon 1ma riestablisis feudala tradiciono e la yuri di Francia (kun Hispania) sur Andora.

Inter 1812 e 1814, kande Franca Immperio anexis Katalunio e divizis ol en quar departamenti (Segre, Ter, Monserrat e Bocas del Ebro), Andora esis parto dil distrikto di Puigcerdá, dentro dil departamento dil Segre.

Dum Karlista militi en la 19ma yarcento en Hispania, Andora esis refujeyo di ambe: liberalisti e karlisti.

En 1866, Andorano noblela e richa, Guillem d'Areny i Plandolit, guidis reformo dil institucuri dil guverno, la Nova Reforma (Nova Reformo). Ica reformo di l'institucuri koncedis limitizita partopreno dil chefi di familii en politiko dil lando. La Generala Konsilantaro kompozesis, ek lore, da 24 deputati elektita dal sindiki. En 18666 la reformo aceptesis dal epispoko di Urgell ed en 1869 dal ko-princo Napoléon 3ma.

De fino di la 19ma yarcento e komenco di la 20ma yarcento, l'ekonimiala desfacilesi obligis mult Andorroni emigrar.

Extera ligili[redaktar | edit source]


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano