Historio di Norvegia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Imaji de Bronz-epoko trovita en Steinkjer, centrala Norvegia.

L'unesma habitanti di nuna Norvegia esis la kulturo Ahrensburg, de Paleolitiko (11 mil til 10 mil yari ante Kristo). Ahrensburg-kulturo nomizesis segun la vilajo di Ahrensburg, en nuna Schleswig-Holstein, Germania, ube restaji simile ad altra trovita en Norvegia trovesis por l'unesma foyo. Multa historiisti opinionas ke Skandinaviana populi originis de nuna Germania.[1]

Roki skultita e piktita en Alta.

Restaji di rezideyi datizita de cirkume 5.000 yari aK trovesis en la sudo di la nuna Norvegia, e montris quale vivis chaseri e peskeri dum ta epoko. Imaji di animali, quale cervi, karibui, alki, uceli, marohundi, ursi, baleni, salmoni e halibuti* esis vivala por la vivo-moyeno di lokala populi.

Til la komenco dil 9ma yarcento multa mikra rejii existis en nuna Norvegia. Harald Hårfagre unionigis ol e divenis rejulo di Norvegia en 872.

Vikinga helmo trovita en Gjermundbu.

Dum Vikinga epoko (8ma til 11ma yarcento) eventis expanseso ed enmigrado di populo. Vikingi koloniigis Islando, Faero, Grenlando e parti di Britania, Irlando e Francia. Nuna Limerick, Dublin e Waterford, en Irlando, fondesis da Norvegiana Vikingi.[2]

Dum la 14ma e la 15ma yarcenti, Dania, Suedia e Norvegia monarkii unionis e formacis Kalmar-Uniono. Suedia abandonis l'uniono en 1523, ma Norvegia restis til 1814.

Norvegia divenis nedependanta de Dania en 17 di mayo 1814 e nominis Daniana princo Christian Fredrik kom rejulo. Ica fakto esis motivo de Sueda-Norvegiana milito. Norvegia ne povis ganar milito, ed aceptis uniono kun Suedia.

Norvegiana piloti en Anglia dum duesma mondomilito.

Norvegia divenis nedependanta de Suedia en 7 di junio 1905. Dum Unesma mondomilito lando restis neutrala, ma en 1940 nacional-socialista Germania invadis ol dum Duesma mondomilito. Vidkun Quisling instalis guverno qua kunlaboris kun Germani, ma parto di la populo ne aceptis l'okupeso, e developis rezisto e saboti kontre Germani. En 1945 Germani vinkesis, e Vidkun Quisling arestesis en 9 di mayo 1945 e mortigesis en 24 di oktobro sam yaro.

Einar Gerhardsen divenis l'unesma chefministro di la lando pos la milito, e guvernis de la 25ma di junio 1945 til la 9ma di novembro 1951. Il adoptis Keynesana teorii por rikonstruktar l'ekonomio.

En 1969 petrolo deskovresis en Norvegiana litoro. En 1973 la lando fondis sua propra petrolo-kompanio, Statoil.

En du plebiciti - 1972 e 1994 - Norvegiana populo manifestis deziro pri ne enirar l'Europana Uniono, quankam la lando partoprenas en la komuna merkato ed en la konkordo Schengen kun EU. En 1981 la lando elektis lua unesma chefministrino: Gro Harlem Brundtland de la partiso Laborista, qua guvernis de februaro til novembro ta yaro. Elua sucedinto, la konservema Kåre Willoch, adoptis liberala politiki e permisis stranjeri komprar acioni de Norvegian entraprezi. En 1986 dum ekonomiala krizo la stranjeri komencis vendar la kron, e to forcis la guverno augmentar la procento dil interesti, e fine forcis la renunco di Willoch.[3] Gro Harlem Brundtland itere divenis chefministrino.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. http://hpgl.stanford.edu/publications/EJHG_2002_v10_521-529.pdf
  2. RF Foster: "The Oxford History of Ireland", Oxford University Press, 1989
  3. Stenersen, Ivar, and Oivind Libaek. History of Norway from the Ice Age to the Oil Age (3rd ed. Dinamo Forlag 2007)

Bibliografio[redaktar | redaktar fonto]

  • Arup Seip, J. 1963. Fra embedsmannsstat til ettpartistat og andre essays. Universitetsforlaget, Oslo.
  • Bergsgård, Arne . 1943. Året 1814. Aschehoug, Oslo.
  • Christensen, Christian. 1961. Vårt folks historie, vol. VIII. Fra verdenskrig til verdenskrig. Aschehoug, Oslo.
  • Danielsen, Rolf; Ståle Dyrvik, Tore Grønlie, Knut Helle, y Edgar Hovland. 1995. Norway: A History from the Vikings to Our Own Times Scandinavian University Press
  • Dyrvik, Ståle. 2005. Året 1814. Samlaget, Oslo
  • Gunnes, Erik. 1976. Rikssamling og kristning en: Norges historie 2: ca.800 - 1177 - J. W. Cappelen, Oslo.
  • Hansen, Guttorm. Norges Grunnlov i 175 år. Gyldendal 1989
  • Moseng, Ole Georg; Erik Opsahl, Gunnar I. Pettersen y Erling Sandmo. 1999 Norsk historie I. 750-1537. Aschehoug, Oslo.
  • Mykland, Knut. 1976. Norge under sverreætten en: Norges historie 3: 1177 - 1319, J. W. Cappelens forlag, Oslo.
  • Keilhau, Wilhelm. 1927. Norge og verdenskrigen. Aschehoug, Oslo.
  • Krag, Claus. 1995. Vikingtid og rikssamling 800-1130 (Norgeshistorien bd.2) - Aschehoug, Oslo.
  • Nielsen, Yngvar. 1906. Norge i 1905. C. Andersens Forlag
  • Sturluson, Snorri. 1991 (reimpr.) Heimskringla : History of the Kings of Norway. Traducción al inglés de Lee M. Hollander (repr. 1991). University of Texas Press.
  • Tamelander, Michael y Zetterling, Niklas. 2004. Den nionde April: Nazitysklands invasion av Norge 1940. Historiska Media.
  • Þórðarson, Sturla. 1964 The Saga of Hakon and a Fragment of the Saga of Magnus with Appendices. Tradukita ad Angla de G.W. Dasent (1894, reimpr. 1964). Rerum Britannicarum Medii Ævi Scriptores, vol.88.4, London.
  • Vogt, Per. 1938. Jerntid og jobbetid. En skildring av Norge under verdenskrigen. Johan Grundt Tanum (ed.), Oslo.


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano