Historio di Rumania

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Ceramiko de la kulturo Cucuteni-Trypilska.

Homi ja habitis la regiono di nuna Rumania de la petr-epoko. Homala restaji trovita en la kaverno Peștera cu Oase datizis de 40.000 yari ante nun. La Neolitika civilizeso di Cucuteni-Trypilska (c. 4.800 til 3.000 yari aK) kreis multa objekti di ceramiko e terakoto.

Dacia Felix, dum la 2ma yarcento.

Romani konquestis Rumana teritorio dum la 2ma yarcento. Ol divenis Romana provinco Dacia Felix, e Roman okupeso duris til la yaro 271. Dacia divenis l'unesma provinco abandonita dal Romani.[1]

Dum la 4ma yarcento la nuna Rumania invadesis dal Huni. Slava populi okupis la regiono dum la 6ma yarcento. Dum la 9ma yarcento ol okupesis dal Bulgari, e divenis parto de l'Unesma Bulgara imperio til la 11ma yarcento. Dum la 13ma yarcento ol invadesis dal Tartari. Diversa mikra stati kreesis, e nur dum la 13ma yarcento Moldavia e Valakia divenis importanta princii qui povis konfrontar l'ataki dal Otomani.

Balkana peninsulo en 1600.

En 1541 la regiono okupesis dal Otoman imperio. Pos kelka feroca batalii, Rumaniana princi decidis paktar kun Otomani pri paco. Turki aceptis, e Valakia e Moldavia divenis Otomana protektorati, e mustis pagar imposti ad Otoman imperio omnayare.[2]

Dum Otoman okupeso, rurani en Valakia e Moldavia divenis serfi, e ne povis abandonar lia vilaji. Li mustis verkar por konstruktar ponti e por reparar chosei.[2]. En 1699 Transilvania divenis parto di Habsburga imperio. Habsburga monarkio expansis lua teritorio, ed en 1718 ol okupis Oltenia, lore parto di Valakia. En 1812 Rusa imperio okupis l'esto di Moldavia.

Dum ta okupesi, Rumani ne konsideresis civitani, od admaxime konsideresis "civitani de klaso inferiora". En 1821 ed itere en 1848 eventis rebelesi en Valakia; en 1848 ank en Moldavia. En 1859 Moldavi e Valaki elektis Alexandru Ioan Cuza kom lia princo. Rumania divenis monarkio komplete nedependanta del Otomani en 1877.

Katolik episkopo Iuliu Hossu lektas la protokolo pri l'uniono di Transilvania a Rumania.

De 1878 til 1914 eventis periodo di politikala stabileso. Lando restis neutra dum l'unesma mondomilito til 1915, ma pos intensa preso la sequanta yaro, ol deklaris milito kontre Austria-Hungaria ye la 27ma di agosto 1916. Kande la milito finis, Rumania recevis Transilvania de Hungaria.

Dum la duesma mondomilito, Rumania probis restar neutra, ma ye la 28ma di junio 1940 ol recevis ultimato de Sovietia, e cedis Besarabia e Bukovina. Ta faktori forcis l'uniono kun nacional-socialista Germania. Rejulo Carol la 2ma abdikis en 1940, e generalo Ion Antonescu asumis povo. Pos l'invado di Sovietia da Germania, Rumania rekuperis Besarabia (nune ol esas la nedependanta Moldova) e Bukovina, sub la komando di marshalo Antonescu. Antonescu anke permisis la masakro di judi e cigani en Rumaniana teritorio: on kalkulas 280.000 til 380.000 judi e 11.000 cigani perisis dum Rumana holokausto.

En agosto 1944 Antonescu arestesis pro ordeni dal rejulo Mihai la 1ma, e Rumania decidis suportar la westala federiti e Sovietia. Tamen, ta rolo en la vinko di Germania ne agnoskesis en la konfero pri paco di Paris, en 1947. Rumaniana rejo Mihai la 1ma abdikis, Rumania cedis Bukovina e Besarabia a Sovietia, e lando divenis komunista republiko kun Nicolae Ceausescu en povo. Ceausescu komencis nacionaligar l'entraprezi, kolektigar la plantacerii, ed enplantacar terora rejimo, exekutita da la sekreta polico Securitate.

Pos divenar membro di NATO Rumania gastigis renkontro di lua membri en 2008.

Ceausescu revokesis de povo en decembro 1989 pos intensa populala protesti, e mortigesis ye la 25ma di decembro sam yaro. Pose Rumania divenis demokratiala republiko, kun Ion Iliescu kom unesma prezidanto pos finir la komunista rejimo. En 2004 la lando unionis a NATO ed en 2007 ol divenis membro di Europana Uniono.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. "Eutropius, Abridgment of Roman History" (en Angla).
  2. 2,0 2,1 Let's Visit Romania. skriptisto: Julian Popescu. Publikigita da Burke Books, 1969. Angla


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano