Dublin

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Dublin
DublinMontage.jpg
Multopla imaji pri Dublin.
IRL Dublin flag.svg Dublin city coa.png
Flago di Dublin Blazono di Dublin
Lando: Flag of Ireland.svg Irlando
Informo:
Latitudo: 53º20'52" N
Longitudo: 6º15'35" W
Altitudo: 20 m
Surfaco: 114,99 km²
Habitanti: 527 612[1] (2011)
Denseso di habitantaro: 1.045,77 hab./km²
Horala zono: UTC+0
Urbestro: Nial Ring
Mapo:
Mapo di Dublin
Oficala retosituo:
http://www.dublincity.ie

Dublin (en Gaelana: Baile Átha Cliath) esas la chef-urbo e maxim grand urbo di la Republiko di Irlando (Eire).[2] Ol jacas en la provinco Leinster, an l'estala rivo di Irlando, che la boko dil fluvio Liffey. Ol konsideresas blokala urbo ed esas historiala centro por eduko, arti, administrado, ekonomio ed industrio.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Nordala regiono di Dublin.

La regiono di la bayo di Dublin ja habitesis de la prehistorio, ma Dublin propre fondesis dum la 9ma yarcento dal Vikingi. Lua nomo devenis de Kelta dubhlinn, quo signifikas "nigra lageto". Dum la 13ma yarcento l'urbo divenis importanta komercala centro, quankam duris esar mikra. En 1348 la Nigra pesto aparis e mortigis mili di personi dum la sequanta yardeko.

En 1640 l'urbo ja havis 21 000 habitanti, ma de 1649 til 1651 altra epidemio di pesto mortigis la duimo di lua habitantaro. Tameni, la habitantaro kreskis rapide pose, kun l'augmento di komerco di lano e telo kun Anglia, ed atingis 50 000 habitanti en 1700.

Mapo pri Dublin en 1797.

Dum kurta periodo en la 18ma yarcento Dublin esis la duesma maxim grand urbo de Britanian imperio e la 5ma maxim granda de Europa. Ca epoko, lua totala habitantaro atingis 130 000 personi. La biriferio Guiness fondesis en 1759 e divenis la maxim grand employinto del urbo. Tamen, pos l'Ago di Uniono en 1800 la sideyo dil guvernerio transferesis de Dublin vers London, e l'urbo subisis politikal ed ekonomiala dekado. Irlando ne havis importanta mineyi di karbono - fuelo uzita lore -, e Dublin ne esis importanta centro por konstruktado di navi, lore la duesma maxim important ekonomial agado por l'Unionita Rejio. Belfast kreskis plu rapide kam Dublin dum ica epoko: en 1900 lua habitantaro esis duople de Berlin.

Dublin dum la yari 1900ma.

Dum la revolto di 1916, dum la milito pri la nedependo di Irlando de 1919 til 1921, e pose dum l'interna milito en Irlando (1922 til 1923) l'urbo subisis severa domaji, ma pose rikonstruktesis. En 1922 Dublin divenis chef-urbo dil Libera Stato di Irlando, e pose di la Republiko di Irlando, (Eire) qua enkorpigas la komtii di Irlando, ecepte la nordala sis qui regnesas de London (Nord-Irlando od Ulster).

De la duesma mondomilito til 1960, l'arkitekturo di Dublin ne subisis granda modifiki, e l'urbo divenis ideala loko por cinematografar. Kun la kresko di la prospereso, komencis konstruktesar moderna edifici. En 1974 eventis multa atenti per vehili kun bombi, qui produktis dozeni di morti.

Pos 1997, la peizajo modifikesis imense, kun la rapid ekonomiala kresko di la lando. La konstrukturo di edifici, lua sistemo di transporto e l'ofro di laboraji expansis multe.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Satelitala fotografuro pri Dublin.

Dublin kovras 115 km² apud la fluvio Liffey, qua trairas weste til este. Sude del urbo existas basa montoza regiono, dum ke norde e weste la tereni esas plana e kovrata per kultivoteri. La fluvio Liffey dividas Dublin en du: an lua norda rivo ordinare vivabas laboristi, dum ke an lua suda rivo vivabas richa personi e la mezavalora klaso. Dublin anke povas dividesar en kelka distrikti e quarteri por turistala skopi, exemple la 'Mezepokala Quartero', ube jacas la Kastelo di Dublin, la Katedralo di Kristo (konstruktita c. la yaro 1030) e la Katedralo di Santa Patricius (St. Patrick), o la quartero 'Docklands'.

Aeral imajo pri Dublin, kun la parko Phoenix.

Existas multa parki e verda arei en Dublin. La konsilistaro municipala administras cirkume 1500 hektari di parki, exemple la parko Phoenix, la parko Herbert, e St Stephen's Green. La parko Phoenix, kun 7,07 km², jacas cirkume 3 km de la centro del urbo an la norda rivo dil fluvio Liffey. Un ek la maxim granda urbala parko di Europa, pos la 17ma yarcento ol esas hemo por speco di sovaja daimo.

Panoramo pri l'industriala zono di Dublin.

La klimato di Dublin subisas influo del oceano, kun moderema vintri e someri, e la manko di extrema temperaturi. La maxima mezavalora temperaturo en januaro esas 8.8ºC dum ke la maxima mezavalora temperaturo en julio esas 20.2ºC. La maxima pluvoza monato esas oktobro, kun 76 mm, dum ke la maxima sika esas februaro, kun 46 mm; La mezavalora pluvozeso yarala esas 714 mm. Ofte ventas forte dum la monato agosto (somero) e, dum la vintro, nivo esas plu rara kam greluno. Dum la 20ma yarcento, l'atmosferala polutajo kreskis multe, e la guverno decidis proskriptar bitumoza kombustivi trans l'urbo. La proskripto adoptesis en 1990, e pos ta epoko la morteso pro pulmonala morbi diminutabas.

La regiono Liffey, en Dublin, Republiko di Irlando.
La regiono Liffey, en Dublin, Republiko di Irlando.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

Suburbala treno en la staciono Howth Junction.
tramveturo Luas.

Til nun, Dublin ne havas linei di metroo, malgre existas projeto pri la konstrukto di subtera linei. L'urbo havas 5 linei di treni qui kontrolesas dal publika kompanio Iarnród Éireann e ligas ol a Cork, Limerick, Galway, Waterford, Belfast, inter altri. La sama reli uzesas da treni qui ligas quarteri di Dublin e vicina urbi a lua centro.

En 1872 inauguresis sistemo di tramveturi qui ligis la centro di Dublin a lua suburbi per vehili kun duopla ferdeki e havis entote 97 km di linei en sua "ora epoko", ma ta sistemo extingesis en 1959. Nur en 2004 inauguresis du linei di moderna tramveturi nomizita Luas (Irlandana vorto por "rapideso") qui havas entote 54 stacioni e 36,5 km. Luas transportis 37,6 milion pasajeri en 2016.[3]

La sistemo di autobusi di Dublin havas entote 200 linei qui ligas ol a lua suburbi. Depos 2011 la pasajeri povas uzar "inteligenta karto", qua permisas uzar anke la suburbala treni e la tramveturo po la sama tarifo, sen plusa kusto.

Dublin anke adoptis la sistemo di publika bicikli qui povas lokacesar, e kreis separita voyi en avenui e stradi por la bicikleri.

Turistala loki[redaktar | redaktar fonto]

La Kastelo di Dublin, vidita de la gardeni.

Dublin havas multa historiala edifici, exemple la Kastelo di Dublin, kreita en 1204 dal rejulo John di Anglia. Dum 800 yari ol esis simbolo pri Angla dominaco super Irlando. Nune existas multa muzei en ol, exemple la Biblioteko Chester Beatty, e la kapelo rejala en gotika stilo.[4]

Altra exempli pri turistala loki esas:

  • La magazino dil Biriferio Guinness esas la maxim famoza turistal atraktivo di la Republiko di Irlando. La viziteri povas konocar la historio di la biriferio e di la familio Guinness. Lua drinkerio, nomizita Gravity Bar ofras vidado pri Dublin en 360°.[4]
  • L'Universitato Trinity College fondesis en 1596 dal rejino Elizabeth la 1ma di Anglia. Ol esas la maxim prestijoza universitato di Irlando ed un ek la maxim prestijoza de la mondo. Ol restis komplete protestanta til 1793, kande komencis permisar katoliki frequentar ol. La maxim multa edifici e statui konstruktesis dum la 18ma e 19ma yarcenti. La galerio pri arto Douglas Hyde Gallery of Modern Art jacas en ol.[5]
Nacionala Muzeo di Irlando.
  • La Nacionala Muzeo di Irlando, pri arkeologio, inauguresis en 1877. Ol gastigas objekti quale la kalico di Ardagh, o la brocho di Tara, de la 12ma e la 8ma yarcenti, rispektive. Ol anke prezervas Europana objekti de la Bronz-epoko e Fer-epoko, e de populi quale Kelti e Vikingi, e de Mezepokal Irlando.[6]
  • La parko Phoenix, an la norda rivo dil fluvio Liffey, kreesis en 1662. Multa monumenti, la zoo di Dublin kun lua 700 speci di animali, la domi dil Usana ambasadisto en Dublin, e dil prezidanto di la Republiko di Irlando (Áras an Uachtaráin) jacas en ol. La maxim anciena edifico dil parko esas la kastelo Ashtown, turmo konstruktita dum la 15ma yarcento e restaurita en 1989. La fuorto Magazine konstruktesis en 1734 an la sudo di la nuna parko.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Population of each Province, County and City, 2011. Central Statistics Office. URL vidita ye la 9ma di aprilo 2014.
  2. Primate City Definition and Examples. URL vidita ye la 21ma di oktobro 2009.
  3. 37.6 million passengers were carried in 2017. URL vidita ye la 11ma di aprilo 2017.
  4. 4,0 4,1 (14ma di marto 2017) Dublin attractions. The Telegraph. URL vidita ye la 31ma di januaro 2018.
  5. Trinity College in Dublin. Lonely Planet. URL vidita ye la 31ma di januaro 2018.
  6. National Museum of Ireland – Archaeology. Lonely Planet. URL vidita ye la 31ma di januaro 2018.
Chef-urbi di Europana landi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San-Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb