Helsinki

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Helsinki
{{{Lokala_nomo}}}
Helsinki montage 2015.jpg
Kelk imaji pri Helsinki.
[[Arkivo:|border|140px]] Helsinki.vaakuna.svg
Flago di Helsinki Blazono di Helsinki
Lando: Flag of Finland.svg Finlando
Regiono: Uusimaa
Sub-regiono: Helsinki
Informo:
Fondita en: {{{FonditaYe}}}
Fondita da: {{{FonditaDa}}}
Latitudo: 60°10'15" N
Longitudo: 24°56'15" E
Altitudo: 51 m
Surfaco: 686 km²
Habitanti: 621,863 (2014)
Denseso di habitantaro: 2,909.3 hab./km²
Distanco de [[{{{Chefurbo}}}]]: {{{Distanco}}} km
Horala zono: UTC+2
UTC+3 dum somero
Urbestro: Jussi Pajunen
Mapo:
Mapo di Helsinki
[[Arkivo:{{{DetalozaMapo}}}|250px||alt=]]
<div style="position: absolute; left:Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px; top: Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px;">o ←
Retosituo:
http://www.hel.fi

Helsinki (en Sueda Helsingfors) esas chef-urbo e maxim grand urbo di Finlando. Ol jacas en Sud-Finlando, en norda rivo di Finlandana Golfo. La loko esas 60˚10' N - 24˚57' E. Ol jacas aproxime 80 km norde de Tallinn, Estonia, 400 km este de Stockholm, Suedia, e 300 km weste de St. Peterburg, Rusia. Ol havas historiala ligili kun ta tri urbi.

La metropolala regiono di Helsinki inkluzas l'urbi Espoo, Vantaa, Kauniainen ed alta min grand urbeti. Ol esas la precipua centro politikala, edukala, financala, kulturala e por ciencala inquesto di Finlando. Cirkum 70% de la maxim grand entraprezi di Finlando havas sideyi en la regiono di Helsinki.[1]

Helsinki havas universitato kun 11 fakultati e quar politeknoskoli. La universitato di Helsinki esas la maxim olda en Finlando, ma originale ol esis fondata ye 1640 en Turku. La universitato translojesis pos la brulo di Turku (1827) en Helsinki ye 1828. Recente fondita esas Aalto-universitato (depos 2010), qua funcionas per privata establiso, e Metropolia (depos 2008), qua esas politeknoskolo di aplikita cienci en la maxim alta nivelo.

Historio[redaktar | edit source]

Helsinki kreesis kom komercal urbo da Gustaf la 1ma Vasa en 1550. Il intencis transformar ol en rivalo di Hansal urbo Reval (nune Tallinn). Malgre to, l'urbo restis tre mikra til la komenco di la 19ma yarcento. La granda pesto di 1710 mortigis 2/3 dil habitantaro di Helsinki[2].

La centro di Helsinki en 1820.

En 1809 Rusian imperio vinkis Suedia en la Finlandana milito, ed anexis Finlando kom la Granda Dukio di Finlando. Pos ta anexo l'urbo komencis kreskar. En 1812 Helsinki esis imperita kom chef-urbo di Finlando. La Rusa caro volis ke nova chef-urbo di autonomala Finlando esus plu proxime Santa Peterburg kam anciena chef-urbo Turku. Pos granda fairo en Turku, L'Akademio translacesis de Turku a Helsinki en 1828, e recevis nomo Carala Universitato di Alexandr, nuna Universitato di Helsinki.

Luterana katedralo di Helsinki.

En 1852 la katedralo projetita da Carl Ludwig Engel kompleteskis. Pos la fino di la 19ma yarcento Finlandana linguo gradope divenis plu dominanta en l'urbo.

Quankam la tumultoza historio di Finlando dum la 20ma yarcento l'urbo kontinuis kreskar. Kande Finlando divenis nedependanta Helsinki kontinuis esar chef-urbo. Dum la Finlandana interna milito en januaro 1918 granda parto dil urbo e granda parti dil sud-esto di Finlando okupesis da Red Armeo. Em aprilo Germani e la Blanka Armeo, qui luktis kune, kaptis l'urbo.

Helsinki, kontraste kun Tampere, sufris poka domaji dum l'interna milito. Pos la vinko di Blanki, militala kaptiti enkarcerigesis en diversa parti di Finlando, exemple en la fortreso di Suomenlinna. En 1931 l'edifico dil Parlamento di Finlando kompleteskis. En 1938 l'Olimpiala stadio kompleteskis ma l'Olimpiala Ludi qui eventabus en 1940 ne eventis, pro ke Sovietia atakis Finlando l'antea yaro (Vintro-milito) ed anke pro ke komencis la duesma mondomilito.

La metropoliteno* di Helsinki.

En 1952 la Somerala Olimpiala Ludi fine eventis en l'urbo. En 1975 eventis la konfero pri sekureso di Europa en la Halo Finlandia (Finlandia-talo) kun la partopreno di 35 chefi di stato.

La habitantaro di Helsinki kreskis rapide dum la 1970a yari e lua unesma lineo di urbala fervoyo inauguresis en 2 di agosto 1982.[3] La metropolala regiono di Helsinki havis un di la plu rapida kreski de Europana Uniono dum la 1990a yari. La yaro 2000 l'urbo esis un di la "kulturala chef-urbi di Europa".

Geografio[redaktar | edit source]

Surnomizita "la filiino dil Baltiko" Helsinki jacas super l'extremajo di un peninsulo, plu 315 insuli. La denseso di habitantaro en kelka regioni dil urbo esas alta, e povas atingar plu kam 16,000 habitanti per km² en la quartero Kallio. Granda parto dil urbo fore de la historiala centro konsistas ek suburbi konstruktita pos la duesma mondomilito, separita un di altra da parceli di foresto. En l'insulo Korkeasaari jacas la maxim granda zoo* di Finlando.

Helsinki dum somero.

Lua metropolala regiono konsitas ek la municipi Helsinki, Espoo, Vantaa e Kauniainen[4], e konsideresas l'unika metropolala regiono di Finlando[5]. Ol havas 1.1 milion habitanti, plu kam 4 foyi la habitantaro di Tampere. La metropolala regiono okupas 770 km² e lua denseso di habitantaro esas 1,418 per km². Ol koncentras multa employesi: cirkum 750,000 personi laboras ibe[6].

Lua klimato esas humida kontinentala (Dfb, segun la klimata klasifikuro di Köppen). Pro ke l'influo di Baltiko, la temperaturi esas plu alta kam lua nordala loko povus sugestar. En januaro e februaro lua mezvalora temperaturo esas −5 °C, e temperaturi infre -20 °C okuras dum poka dii dil yaro. La mezvalora temperaturi de junio til agosto (somero) varias de 19 til 22 °C.

Panoramo di Eteläsatama (suda portuo), en Helsinki.
Panoramo di Eteläsatama (suda portuo), en Helsinki.

Evoluciono dil habitantaro[redaktar | edit source]

Referi[redaktar | edit source]

  1. (2ma di decembro 2007) Helsinki Region Marketing Ltd — Helsinki Region in Brief (en Angla). Web.archive.org. URL vidita ye la 17ma di februaro 2014.
  2. Information about Helsinki (en Angla). Infopankki.fi. URL vidita ye la 29 di januaro 2015.
  3. (19 di marto 2012) Helsinki City Transport - About HKL - History - A brief history of the metro (en Angla). Helsinki City Transport. URL vidita ye la 21ma di septembro 2013.
  4. Aluejaot (en Finlandana). Tietopalvelu. Uudenmaan liitto. URL vidita ye la 29ma di mayo 2014.
  5. Uudenmaan maakuntakaava selostus (en Finlandana). (PDF) Helsinki-Uusimaa Region. URL vidita ye la 17 di februaro 2014.
  6. Helsingin seutu tiivistetysti (en Finlandana). Kaupunkitieto. Helsinginseutu.fi.

Extera ligilo[redaktar | edit source]