Urbala fervoyo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Treno en urbala fervoyo di New York, Usa.

Urbala fervoyo o metropoliteno* esas elektrala sistemo di transporto da treni kun alta kapaceso di transporto di personi, qua generale voyajas subtere od elevita fervoyi, specale en tre populoza regioni di urbi. Por distingar sistemo di urbala fervoyo de altra transporti sur reli, esas ke lua voyi ne havas fizikala intruzi de altra sistemi di transporto, exemple: de transporti di kargajo en la sama lineo, kruco-voyi kun stradi, edc.

Tuneli en urbala fervoyo di Taipei, Republiko di Chinia.

Generale urbala fervoyi uzas elektrala treni qua movas sur reli, ma kelka urbi usas monoreli, o treni kun bandaji di kauchuko, o sistemi di magnetala levo.

Unesma urbala fervoyo esis inaugurita en London, Unionita Rejio, ye 1863, e funcionis kun vaporala lokomotivi. Til 1900 nur 7 urbi inauguris lua sistemi: London ye 1863, New York ye 1870, Chicago ye 1892, Budapest ye 1896, Glasgow ye 1896, Boston ye 1897 e Paris ye 1900. Nune, plu kam 160 urbi e metropolala regioni havas sistemi di urbala fervoyi, kun totalo di 8,000 kilometri di linei e 7,000 stacioni.

La sistemo di urbala fervoyo kun maxim granda nombro di stacioni jacas en New York, kun 442 stacioni. La maxim longa sistemi en totalo di kilometri esas Shangai e London (431.7 e 402 kilometri, respektive). Segun totala quanto di pasenjeri, la maxim uzata esas l'urbala fervoyi di Seoul, Moskva e Tokyo, qua transportas respektive 6.7 milioni, 6.55 milioni, e 6.33 milioni di pasenjeri, omna dii.

Funcionado di sistemi[redaktar | edit source]

Sistemi di urbala fervoyi esas generale uzata en larja urbi, urbal aglomeraji o metropolala regioni por transportar granda nombro di personi kun alta frequeso. Ofte lu recevas granda quanto di pasenjeri de altra sistemi di transporto kun min kapaceso, kom autobusi, tramveturi o treni. E generale existas gareyi proxim stacioni di urbala fervoyi, ube on povas garar automobili e kontinuar rapide til destino, la centro dil urbo o komercala loki.

Skema mapo di urbala fervoyi di Singapur.

Singla sistemo di urbala fervoyo konsistas ek un o plu linei. En kelka kazi, du o plu linei havas parto di sua voyi komuna. En altra kazi, un staciono servas du o plu linei di urbala fervoyo, e permisas pasenjeri de un lineo ad altra sen pagar altra tarifo. Granda stacioni generale jacas en quarteri ube granda quanto di personi verkas o ke koncentras multa komerco e servadi.

Por faciligar repero e movado di pasenjeri, treni di urbala fervoyi havas skema mapi ke montras tota linei e stacioni dil sistemo. En singla stacioni on existas mapi en skalo ke montras stradi, placi, publika edifici, ed altra punti di interesi proxim la staciono.

Sistemi di urbala fervoyi esas kustoza por konstruktar ed operacar. La majoritato esas publike administrata, e multa recevas financala subsidiajo. Nune, guverni generale projetas sistemi di urbala fervoyi en regioni kun alta demando por transporto. En kelka kazi, kande un nova lineo esas kreita, l'urbala administri interdiktas ke automobili od autobusi atingas centrala regioni servata da urbala fervoyi, kun skopo di remplasar lua uzado. Ta remplaso rezultas diminuto di aerala poluto, e reducajo di tempo spensita en movadi e perdata en trafiko-konjestioni, importanta nedireta benefici de ta sistemo di transporto malgre generale nefacila por mezurar ekonomikale.

La 50 maxim longa sistemi di urbala fervoyi di la mondo[redaktar | edit source]

Konstrukturo di l'unesma urbala fervoyo en London, dum 19ma yarcento.
Urbala fervoyo en Sao Paulo, Brazilia.
Staciono Botafogo en urbala fervoyo di Rio de Janeiro.
Staciono Saint Lazare en lineo 14 di sistemo di urbala fervoyi di Paris.

Hike esas la listo di 50 maxim longa sistemi di urbala fervoyi dil mondo, rangizita da totala extenso en kilometri.

Treno di urbala fervoyo en Oslo ye 1928.
# Urbo extenso di urbala fervoyi
(km)
stacioni unesma lineo
inaugurita ye
1 Shanghai 431.7 237 1995
2 London 402 270 1863
3 Beijing 372 218 1969
4 New York 337 442 1870
5 Berlin S-Bahn 331 166 1924
6 Seoul 317 293 1974
7 Moskva 305.7 185 1935
8 Madrid 293 300 1919
9 Guangzhou 215 120 1997
10 Paris 215 120 1900
11 Tokyo (Tokyo metro) 195.1 179 1927
12 Delhi 189.63 142 2002
13 Shenzhen 178.4 137 2004
14 México 176.8 175 1969
15 Valencia 175 169 1988
16 Hong Kong 174.4 82 1979
17 Chicago 173 144 1892
18 Washington DC 171 86 1974
19 Kobehavn 170 84 1934
20 San Francisco BART 167 44 1972
21 Berlin U-Bahn 147 173 1902
22 Singapur 146.5 89 1987
23 Hamburg 144 68 1908
24 Osaka 137.8 101 1933
25 Busan 131.9 121 1985
26 Barcelona 125 166 1924
27 Tokyo (Toei) 121.5 106 1960
28 Tehran 120 80 2000
29 St. Peterburg 110.2 65 1955
30 Taipei 110.1 96 1996
31 Stockholm 110 100 1950
32 München 103.1 100 1971
33 Santiago de Chile 103 108 1975
34 Hamburg U-Bahn 100.7 89 1912
35 Nagoya 89.1 83 1957
36 Nanjing 85 55 2005
37 Oslo 84.2 105 1966
38 Milano 83 94 1964
39 Rotterdam 78.3 62 1968
40 Newcastle/Sunderland 77.7 60 1980
41 Atlanta (MARTA) 77 38 1979
42 Dubai 75 47 2009
43 Wien U-Bahn 75 101 1976
44 Sao Paulo 74.3 64 1974
45 Bucarest 69.3 51 1979
46 Montreal 69.2 68 1966
47 Vancouver 68.7 47 1985
48 Toronto 68.3 69 1954
49 Kairo 65.5 50 1960
50 Kyiv 65 50 1960