Sao Paulo (urbo)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Sao Paulo (urbo)
São Paulo Poster.jpg
Kelk imaji pri São Paulo.
Bandeira da cidade de São Paulo.svg Brasão da cidade de São Paulo.svg
Flago di São Paulo Blazono di São Paulo
Lando: Flag of Brazil.svg Brazilia
Stato: Sao Paulo
Informo:
Latitudo: 23° 32' 52" S
Longitudo: 46º38'09" W
Altitudo: 760 m
Surfaco: 1.509 km²
Habitanti: 11 244 369[1] (2010)
Disto de Brasília: 1015[2] km
Urbestro: Fernando Haddad (PT)
Mapo:
Mapo di Sao Paulo (urbo)
o São Paulo
Oficala retosituo:
www.prefeitura.sp.gov.br

Sao Paulo (en Portugalana São Paulo) esas la maxim populoza urbo di Brazilia e di sudal misfero, la 6ma maxim populoza del mondo, e chef-urbo dil stato Braziliana samnoma. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis 11 244 369 habitanti[1]. Lua totala surfaco esas 1.509 km². Ol distas 420km de Rio de Janeiro, 70 km de la portuo di Santos, e 1.015 km de Brasilia, la chef-urbo di Brazilia, e jacas mezavalore 750 metri adsur la maro. Lua metropolal areo (kun 38 altra urbi) havas plua kam 18 milioni habitanti.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Fondo dil urbo Sao Paulo, pikto da Antônio Parreiras.

Sao Paulo fondesis ye la 25ma di januaro 1554 da katolika misionisti José de Anchieta e Manuel da Nóbrega, qua kreis misionala skolo proxim la fluvii Anhangabaú e Tamanduateí. La nomo dil urbo homajas Santa Paulus, katolika santo di qua sua konverto celebresas omnayare ye la 25ma di januaro.

La regiono komencis koloniigesar en 1560 kande generala guberniestro Mem de Sá imperis la transfero di la habitantaro de la vilajo di Santo André da Borda do Campo, kreita en 1553 vers Sao Paulo, vilajeto konsiderita plu sekura kontre l'ataki dal indijeni. Nur en 1711 Sao Paulo divenis urbo, ma restis mikra til 1867, kande kreesis la fervoyo inter Santos, en la litoro, e Jundiaí, distanta 65 km de São Paulo doplande, pro faciligar l'exportacajo di kafeo.

Kun l'arivo di unesma Italiana enmigranti, unesme por laborar en plantacerii di kafeo e pose en l'unesma industrii instalita en Sao Paulo, l'urbo kreskis rapide. En 1900 240.000 personi ja vivis en l'urbo. Enmigrinti e refujinti (de Italia, Hispania, Portugal, Siria, edc.) prolongigis arivar til 1914. Japoniani komencis arivar en 1908.

Sao Paulo en 1974.

Dum l'Unesma mondomilito, l'industrii kreskis rapide, pro Brazilia ne povis importacar manufakturala produkturi de Europa. Pos finar la milito, granda nombro di enmigrinti e refujinti arivis en São Paulo por laborar ibe. Simila situo kun l'industrii eventis dum la Duesma mondomilito, ma depos 1945 komencis kreskar la nombro di Braziliani de altra stati (note de Nord-estala Regiono: Bahia, Pernambuco, Ceará).

La habitantaro kreskis rapide dum la 20ma yarcento: en 1940 esis 1.3 milion habitanti; en 1950 esis 2.2 milioni; en 1960 esis 3.8 milioni; en 1970 esis 5.9 milioni; en 1980 esis 8.47 milioni. En 1947 l'urbo ganis lua unesma asfaltizita choseo, Via Anchieta, qua ligis Sao Paulo a Santos. En 1954 l'urbo kompletigis 400 yari de lua fondado, e por komemorar l'aniversario, l'urbo ganis la Parko Ibirapuera.

Quankam la rapida kresko dil urbo, l'unesma lineo di urbala fervoyo nur inauguresis en 1974. En 2012 l'urbo havis 75.5 kilometri di urbala fervoyi kun 63 stacioni.[3]

Dum recenta yari la rapideso dil kresko diminutis, pro la developo industriala di altra regioni di Brazilia. Nune la precipua ekonomial agadi dil urbo esas servadi e komerco. Ol konsideresas un ek la precipua komercala centri de Latin-Amerika.[4]

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

La rezervuyo Guarapiranga furnisas parto dil aquo bezonata por la sudo dil urbo.
Aerala poluteso super São Paulo dum la vintro.

Sao Paulo jacas en alta planajo kun mezvalora altitudo di 760 metri sur la marala nivelo. Tropiko di Kaprikorno trairas la nordo dil urbo. Lua maxim alta monto esas Pico do Jaraguá, kun 1.135 metri di altitudo. L'urbo distas cirkume 70 km de l'Oceano Atlantiko.

Tietê, Pinheiros e Tamanduateí esas la precipua fluvii qui trairas l'urbo. Sao Paulo ne havas naturala lagi, ma du aquala rezervuyi, Billings e Guarapiranga, jacas sude del urbo e furnisas aquo por homala uzo. Tamen, granda parto del aquo konsumata en l'urbo originas de la sistemo "Cantareira", konsistanta ek 6 rezervuyi qui jacas en vicina urbi, e de altra tri sistemi por aquala furniso: Alto Cotia, Rio Claro, ed Alto Tietê.

La klimato dil urbo esas humida subtropikala. La maxim kolda e sika periodo esas dum vintro, de junio til septembro, ma povas eventar dii kun temperaturi super 28 °C en agosto - la nomizita "veranico" o "mikra somero". Pluvas plu intense dum somero, de decembro til marto. La mezavalora yarala pluvozeso esas 1.454 mm.[5] Omnayare dum la pluvoza sezono, multa regioni dil urbo subisas l'efekti di inundadi.

Parki[redaktar | redaktar fonto]

Aerala imajo pri la parko Ibirapuera e lua vicina quarteri.
Pico do Jaraguá, kun 1,100 metri di altitudo, la maxim alta monto di Sao Paulo.

La maxim konocata urbala parki di Sao Paulo jacas sude dil urbo: Ibirapuera (ube jacas la muzeo pri Afrikan arto), Parque da Independência (ube jacas la Muzeo Ipiranga, kun diversa objekti e pikturi pri la historii di Sao Paulo e di Brazilia) e la Parque do Estado (ube jacas la zoo*, la Botanika Gardeno e la parko "Zoo Safari").

Norde jacas la parko Alberto Löfgren, konocata kom Horto Florestal, e nord-weste jacas la Parque Estadual do Jaraguá, ube jacas la monto Pico do Jaraguá, la maxim alta punto dil urbo.

Este, jacas la granda (plu kam 1 miliono m²) parko Parque do Carmo, ed weste la parki Parque da Água Branca, e la komplexo Memorial da América Latina, kun muzeo, biblioteko ed aud-domo.

Quankam la parki, l'urbo havas poka vejetantaro kande komparata a lua quanto di habitanti. En kelka regioni la granda quanto di edifici e mikra quanto di vejetantaro modifikas la lokala klimato ed augmentas lokale la temperaturo.

Muzei[redaktar | redaktar fonto]

Pinacoteca do Estado
MASP - Muzeo pri l'Arto di Sao Paulo

Inter la precipua muzei dil urbo esas la Muzeo pri l'Arto di Sao Paulo (MASP) en l'avenuo Paulista (kun importanta exemplaro di pikturi de la renesanco til l'arto moderna), la muzeo Pinacoteca do Estado (kun importanta klasika pikturi e kelka skulturi dal artisti de la 19ma yarcento - precipue Braziliani, ma anke verki da Auguste Rodin), la Muzeo pri Sakra Arto (Museu de Arte Sacra, kun skulturi sakra de l'epoko koloniala e de exterlando), la Muzeo pri Imajo e Fono (MIS, Museu da Imagem e do Som, qua prezervas anciena filmi), la Muzeo Lasar Segall (en la domo qua apartenis al piktisto), la Muzeo pri Portugalana Linguo (Museu da Língua Portuguesa, en la ferovoyala staciono Luz, qua montras l'evoluciono e difuzo di Portugalana linguo tra la mondo), la muzeo Catavento (pronuncez:"katavento") pri ciencala temi, la Muzeo pri Transporto (Museu dos Transportes Gaetano Ferolla, qua prezervas anciena vehili e fotografuri), edc.

Panoramo dil centro di São Paulo
Panoramo dil centro di São Paulo

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

Staciono del Metropoliteno di Sao Paulo.
Surfacala treno en Sao Paulo.

Sao Paulo havas plua kam 6.5 milioni automobili,[6] plua kam 10.000 autobusi, e nur 75.5 kilometri di metroo* kun 63 stacioni.[3] e 257 km di treni. La rezulto esas intensa konflikti di trafiko omnadie, qui povas divenar kaotika en dii kun intensa pluvi. La konflikti di trafiko en tota urbo povas superirar 200 km cirkume la 18:00 hori. Poluteso esas altra mala konsequo de nesuficanta publika transporto. Multa habitanti decidis uzar motorcikli vice automobili, e konseque la nombro di motorcikli en l'urbo superiris 1 miliono en 2014.[6]

La kin linei di metropoliteno* transportas plua kam 3 milioni personi omnadie, de lundio til venerdio. Lua sistemo di metropoliteno konsideresis la maxim bona de Amerika.[7] Surfacala treni transportas plu kam 1,5 milioni personi omnadie.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

Salono dil Automobilo 2014, en l'eventeyo Anhembi.

Sao Paulo esas la 10ma maxim richa urbo del mondo[8] e posible esos la 6ma maxim richa en 2025[9]. Segun statistiki de IBGE, la kuntara landala produkto dil urbo en 2006 esis plu kam 282 miliardi reali, equivalanta a cirkume 12,26% de la Braziliana KLP e 36% de la totala produktado di servadi en Brazilia[10].

Ol esas la maxim granda financala centro di Brazilia ed anke havas importanta industrio, servadi e komerco. La sideyi en Brazilia di important exterala kompanii anke jacas en Sao Paulo. Pro lua granda koncentro di bona hoteli, di centri por amuzo e restorerii, ecelanta aceso de altra regioni di Brazilia e de exterlando per chosei ed aeroportui e granda koncentro di richeso l'urbo atraktas la "turismo di aferi", kun expozuri e ferii quale la Duyarala Ferio dil Libro ("Bienal do Livro"), l'expozuro pri garnituri por domi Casa Cor[11], la Duayarala Expozuro pri Arto (Bienal de São Paulo), la duayarala Salono dil Automobilo (Salão do Automóvel), edc.

L'automobil-kureyo Interlagos, ube omnayare eventas l'ultima Formulo-1-konkurso dil yaro.
Kurado di Santa Silvester.

Omnayare la lasta automobilo-konkurso pri "Formulo 1" dil yaro eventas en l'urbo Sao Paulo en l'automobil-kureyo Interlagos. La konkurso atraktas multa viziteri, inkluzite de altra stati. Omnayare la 31ma di decembro eventas la Kurado di Santa Silvester ("Corrida de São Silvestre"), nune separita en kurado por mulieri, por viri e por kripligita. La kurado atraktas kelka mili di spektanti e centi di partoprenanti, inter profesional atleti e komuna kureri, qui kuras cirkume 15 km en la stradi del urbo. La vinkanti e la sequanti til la 5ma recevas premii. Ma la du precipua populara eventi qui eventas omna yari ed atraktas centi di mili di viziteri omnayari esas la Geya Parado ("Parada Gay") e la Marcho por Iesu ("Marcha Para Jesus").

Dum recenta yari, ofte eventas muzikala spektakli kun notora naciona od internaciona artisti, exemple la kantisto Roberto Carlos, la kantistino Katy Perry e la bando Pearl Jam en 2015. Ultre loki quale la domi por spektakli "Olympia", "Villa Country", "Citibank Hall" e la Municipala Teatro – qua povas recevar centi di personi –, o granda loki quale l'automobil-kureyo Interlagos, la Stadio Morumbi, la Jokeo-Klubo (uzata precipue por kavala kuradi), l'aerodromo Campo de Marte – qua povas recevar granda muzikal eventi o granda populara eventi, quale la festi dil Dio di Laboristi (la 1ma di mayo) –, en Sao Paulo recente inauguresis la mult-eventa areno "Allianz Parque", qua uzesas precipue kom stadio di futbalo ma anke povas recevar granda spektakli. Pro lua muzei, universitati, domi por spektakli, teatri, edc, Sao Paulo esas un ek la maxim importanta kulturala centri de Sud-Amerika.

Fratala urbi[redaktar | redaktar fonto]

La fratala urbi di São Paulo mencionesas en la municipala lego 14 471/2007.[12]

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 Censo 2010 São Paulo Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística - IBGE
  2. http://www.areaseg.com/distancias.html
  3. 3,0 3,1 1974 (en Portugalana). Metrô de São Paulo. URL vidita ye la 14ma di marto 2012.
  4. São Paulo ocupa 56ª posição em ranking de comércio global (en Portugalana). BBC Brasil. URL vidita ye la 22ma di marto 2012.
  5. Tempo Agora – Somar Meteorologia. Climate of São Paulo. Tempoagora.uol.com.br. URL vidita ye la 17ma di aprilo 2010.
  6. 6,0 6,1 São Paulo atinge a marca de um milhão de motos circulando nas ruas. Jornal Hoje. URL vidita ye la 20ma di novembro 2015.
  7. Apr 23, 2012 Jon Walton (23ma di aprilo 2012). Top Ten Metro Systems }. Constructiondigital.com. URL vidita ye la 22ma di aprilo 2014.
  8. http://www.estadao.com.br/noticias/geral,sp-sera-6-cidade-mais-rica-do-mundo-ate-2025-diz-ranking,463359,0.htm
  9. BBC - Último Segundo: São Paulo será a 6ª mais rica cidade do mundo até 2025
  10. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística IBGE-2006
  11. Casa Cor São Paulo (en Portugalana). URL vidita ye la 20ma di novembro 2015.
  12. Prefeitura Municipal de São Paulo. Lei nº 14.471 de 10ma di julio 2007. URL vidita ye la 10ma di novembro 2008.